Michael Newton: ‘Europa moet weer exotisch worden’

In Groot-Brittannië is er nauwelijks nog belangstelling voor de Europese cultuur en verbondenheid. Dit was ooit anders. Volgens Michael Newton weerspiegelen gothicverhalen (romantische griezelverhalen) deze ambivalente kijk van de Britten op Europa

Newton verliet Engeland voor de liefde. Zijn toenmalige vriendin, nu vrouw, was Duits en dus volgde hij haar naar Berlijn. Nu zou hij het zich niet meer kunnen veroorloven terug te gaan. “Ik verliet Londen net toen de huizenprijzen gingen stijgen. Als een kikker die uit een pan met kokend water springt. En nu is het water te heet om er zelfs nog maar een teen in te dippen”, lacht hij. Niet dat hij het overweegt. Zijn leven is inmiddels hier, in Nederland. Het is iets na tienen en het is een komen en gaan van mensen in Lebkov Café op Rotterdam Centraal. Newton neemt een slok van zijn latté. Afgaande op de lege beker op tafel, niet zijn eerste deze ochtend.

Zit je hier al lang?

“Ja, hier schrijf ik. In de ochtenden. Het mooie van dit café is dat je een kleine handeling moet uitvoeren om wifi te krijgen. Maar dat weiger ik gewoon te doen. Dus ik heb mijn wifi opzettelijk uitgeschakeld, zodat ik kan werken. Het koffiezetapparaat maalt, ze draaien Marvin Gaye en mensen naast me zitten te praten. Toch is dat minder storend dan internet.”

Is dat ook de reden waarom je geen e-mail hebt op je telefoon?

“Ik ben misschien wel de laatste persoon zonder smartphone. Ik heb wat ze in Groot-Brittannië een drugstelefoon noemen: een burner. Mensen van mijn leeftijd zijn meer verslaafd aan hun telefoon dan wie dan ook. Maar ik probeer het te weerstaan, want ik moet het boek afmaken.”

Welk boek is dat?

“Blithe Spirits and Demon Lovers. Het gaat over hoe wij mensen ons wezens voorstellen die anders zijn dan wij: engelen, demonen, feeën, spoken, zombies, vampiers, enzovoort. Het gaat vooral over beelden in films en literatuur, maar ook over ideeën van echte mensen in het echte leven. Zo had ik jaren geleden een huisgenoot in Londen. Op een nacht nam hij me apart en zei: ‘Michael, weet je, er zijn echt vampiers in Londen’. Toen ben ik heel snel van flat veranderd. Maar er zijn mensen die dat soort dingen geloven; die denken dat ze vreemde wezens hebben ontmoet. Volgens een Amerikaanse peiling uit 1991 zouden enkele miljoenen Amerikanen geloven dat ze door buitenaardse wezens zijn ontvoerd. Fascinerend!”

Waar komt die fascinatie voor het 'fantastische' vandaan?

“Het is er gewoon altijd geweest. Mijn promotieonderzoek zou in eerste instantie over spookverhalen gaan, maar ik blokkeerde wanneer ik eraan moest werken. Ik kon mezelf er gewoon niet toe zetten een spookverhaal te lezen. Maar het onderwerp is altijd blijven hangen. De grens tussen het echte leven en de fantasiewereld vind ik interessant; hoe de twee elkaar raken en zich met elkaar vermengen.”

Deze fascinatie met spookverhalen is wel een beetje een Brits en Amerikaans ding, of niet?

“Ik denk inderdaad dat er in Nederland minder mensen in spoken geloven dan waar dan ook ter wereld. Maar mensen zijn bereid om heel ongebruikelijke dingen te geloven. David Icke, een voormalige sportpresentator in Groot-Brittannië, had een visioen. Hij gelooft nu dat de wereld wordt bestuurd door hagedissen die zich voordoen als mensen. En nog opmerkelijker: hij heeft mensen gevonden die het met hem eens zijn.”

Gothic literatuur betreedt het rijk van de psychologie?

“Ja precies. Dat is de rode draad. Ik denk dat onze fascinatie voor gothic wezens iets zegt over hoe we denken over mens zijn. Hoe meer onderzoek ik hiernaar doe, hoe meer het lijkt dat er een soort angst bestaat dat we als mensen worden belegerd. Denk aan verhalen over bezetenheid, zombies, vampierbeten, sciencefictionhersenspoeling. Iedere cultuur heeft mythen nodig; iets dat uiting geeft aan onderbewuste angsten over wat er in het echte leven allemaal gebeurt. Gothicverhalen verwoorden die angsten.”

In het boek Haunted Europe zeg je dat Britse auteurs van gothicverhalen hebben bijgedragen aan de Britse kijk op continentaal Europa. Hoe zit dat?

“Gothicverhalen beelden continentaal Europa af als ‘anders’. Continentaal Europa is waar Dracula en Frankenstein vandaan komen. Veel Britse gothicverhalen gaan over rare Europese mensen die van het vasteland naar Groot-Brittannië komen. Dracula, de boeman van continentaal Europa, loopt plotseling rond op Piccadilly Circus in Londen. Deze verhalen voeden de wens van de Britten om terug te keren naar een Groot-Brittannië dat is afgesloten van de vreemde buitenwereld. Maar tegelijkertijd zijn deze verhalen het bewijs dat Europa ons ook behoorlijk fascineert.”

Dus de Britten zijn bang voor continentaal Europa?

“Het is een haat-liefdeverhouding. Het Groot-Brittannië waarin ik opgroeide was echt verliefd op Europa. Europa was exotisch: reizen door het continent, Franse films, Duitse muziek, Italië, Parijs, Berlijn, Amsterdam. Op de een of andere manier is dat verloren gegaan. Ik denk dat er in de cultuur van Groot-Brittannië nu niets meer is dat het idee van Europa viert. Dit is een van de redenen waarom de Brexit heeft kunnen plaatsvinden. Die aantrekkingskracht, dat verlangen naar iets Europees, is verdwenen. Groot-Brittannië keert zich naar binnen. Voor veel Britten ligt Londen al behoorlijk afgelegen. Brussel is nog verder weg. Brussel is een buitenaards wezen.”

Komt dat ooit weer goed?

“Ik had niet verwacht dat de Brexit zou plaatsvinden, maar nu gebeurt het toch. Ik heb een verblijfsvergunning moeten aanvragen. We bevinden ons allemaal in het schemergebied. Maar ik denk dat Groot-Brittannië altijd op haar best is geweest wanneer het samenwerkte met anderen. Het heeft altijd het slechts gepresteerd wanneer het zich afsloot. Maar de Brexit leidt misschien wel tot een opleving van die romantische interesse in continentaal Europa. Wie weet. Hoe meer Groot-Brittannië van Europa vervreemdt, hoe interessanter Europa weer wordt. Laten we daarop hopen.

---

Wie is Michael Newton?

Michael Newton studeerde aan de Faculteit Engels van University College London (UCL), waar hij in 1996 promoveerde met The Child of Nature: The Feral Child and the State of Nature. Hij gaf les aan UCL, Roehampton University, Central Saint Martins College en Princeton University. Sinds 2006 doceert hij Engelse literatuur en film aan de Universiteit Leiden. Naast zijn academische werk schreef hij artikelen en recensies voor onder andere The Guardian, London Review of Books en Times Literary Supplement. Momenteel schrijft hij zijn nieuwe boek Blithe Spirits and Demon Lovers en werkt hij aan een bloemlezing van vroege sciencefictionverhalen. Newton woont sinds negen jaar in Rotterdam met zijn vrouw Lena en hun twee dochters.

 

---

Foto: Michael Newton in het Dordrechts Museum