COVID-19: een handleiding om mensen goed te informeren

De ziekte die veroorzaakt wordt door het coronavirus (COVID-19) verspreidt zich over de wereld. Van de mensen die het krijgen, zal de overgrote meerderheid milde klachten ervaren, maar een kleine groep kan er ernstig ziek door worden of eraan overlijden. Sommige bevolkingsgroepen – zoals ouderen en mensen met reeds aanwezige medische aandoeningen – zijn kwetsbaarder voor blootstelling dan anderen.

Dit is een vertaling van een artikel dat eerder werd gepubliceerd door The Conversation.

Daarom zijn de voornaamste doelen in de bestrijding van de uitbraak het inperken van het virus en ervoor zorgen dat geïnfecteerde personen weer beter worden. In deze context is gezondheidskennis een waardevol hulpmiddel, omdat die op velerlei manieren van invloed kan zijn. Gezondheidskennis  is de mate waarin mensen basisinformatie op het gebied van gezondheid kunnen vinden, begrijpen en gebruiken bij het nemen van beslissingen over gezondheidskwesties.

Een samenleving met gezondheidskennis is er een waarin mensen zich bewust zijn van de ernst van de situatie en in staat zijn te begrijpen hoe zij zichzelf en anderen kunnen beschermen door middel van eenvoudige handelingen. In het geval van dit nieuwe virus, zijn dat bijvoorbeeld afstand houden en handen wassen. Het is ook een samenleving waarin gevestigde systemen en instellingen ervoor kunnen zorgen dat er duidelijk, op tijd en adequaat gecommuniceerd wordt.

Naast medisch handelen en overheidsoptreden is goedgeïnformeerd gedrag van individuele burgers in de huidige situatie een essentieel onderdeel. Het is van cruciaal belang dat de autoriteiten principes van gezondheidskennis toepassen en informatie aanreiken die eenvoudig te begrijpen, makkelijk vindbaar en vrij toegankelijk is. Gezondheidskennis is van vitaal belang om de verspreiding van het virus te vertragen en de impact en effecten van COVID-19 te beperken.

Dit wordt niet altijd goed gedaan. Uit onderzoek in Europa blijkt dat gezondheidskennis een verwaarloosde bedreiging van de volksgezondheid is. Meer dan een derde van de bevolking ondervindt moeilijkheden in het vinden, begrijpen, beoordelen en toepassen van informatie die ze nodig hebben om gezond te blijven.

Een ander probleem is desinformatie. In plaats van daadwerkelijke feiten kunnen de informatiekanalen die mensen raadplegen gedomineerd worden door nepnieuws en angst als gevolg van onzekerheden. Tijdens deze pandemie zien we dat het niet alleen het virus is dat zich snel verspreidt, maar ook een “wildvuur aan valse en niet-geverifieerde informatie” op Whatsapp, Twitter, Facebook en andere sociale media in de zogenoemde “infodemie”.

Samen met meer dan 100 andere experts hebben we een handboek over gezondheidsgeletterdheid samengesteld. Het belicht baanbrekend onderzoek, beleid en praktijken uit het veld en is bedoeld voor toehoorders uit het onderwijs, de volksgezondheid, de gezondheidszorg en de sociale wetenschappen. Lezers leren over programma’s ter bevordering van de gezondheid en preventieprogramma’s voor scholieren, patiënten en ouderen. Ook leren over zij over overheidsbeleid en maatschappelijke beleidslijnen die de gezondheidskennis van de bevolking verhogen.

Wat er moet gebeuren

Informatie over gezondheidskennis moet begrijpelijk zijn en voldoen aan de kennisbehoefte van het beoogde publiek. Zo zullen mensen met lees-, gehoor- en zichtbeperkingen behoefte hebben aan verschillende informatievormen. Ze behoeven meer uitleg. Animaties kunnen bijvoorbeeld helpen bij uitleg over het virus, de ziekte, de overdracht en beschermingsmaatregelen.

Voor ouders en kinderen bieden de VN, Unicef en Save the Children tips over hoe je het met kinderen over het virus kunt praten. Cartoons kunnen daarbij bijvoorbeeld als steun dienen.

Andere criteria waar gezondheidsautoriteiten rekening mee moeten houden zijn:

Leg de situatie op een transparante manier uit en blijf de hoofddoelen duidelijk herhalen om mensen voor te bereiden op het feit dat op grond van nieuwe bevindingen maatregelen en adviezen kunnen worden gewijzigd en aangepast aan toekomstscenario’s.

Heb aanpassingsvermogen: informatieverstrekkers moeten in staat zijn om continu te blijven berichten over nieuwe bevindingen en informatie. Autoriteiten moeten niet schromen om eerdere berichten en uitspraken te rectificeren als er nieuwe informatie voorhanden is, met name als deze in strijd is met eerder nieuws.

Vermijd vingerwijzen: de schuld neerleggen bij valse veiligheidsbeloften en verfoeilijke overinterpretaties van studies en cijfers is weinig zinvol. In plaats daarvan moet het doel zijn om de goedgeïnformeerde verantwoordelijkheid van individuele burgers te versterken, evenals solidariteit met kwetsbare groepen en doelgerichte gemeenschappelijke actie.

Hieraan is de noodzaak gekoppeld om mensen voor te bereiden op een spervuur van misinformatie. Toepassing van de basisprincipes van gezondheidskennis kan ervoor zorgen dat mensen de juiste informatie krijgen en onjuiste informatie kunnen herkennen.

Dit zal individuele burgers:

• ondersteunen in het dubbelchecken van de juistheid en geloofwaardigheid van informatie verkregen via tv, radio, internet en sociale media, inclusief agressieve reclames voor producten.
• in staat stellen om familieleden en vertrouwde zorgprofessionals te bevragen over nepnieuws, misinformatie en schadelijke content en berichten.
• leiden naar met bewijs onderbouwde berichtgeving. Zoals de Global Working Group on Health Literacy van de Internationale Unie voor gezondheidsbevordering en onderwijs stelde, “is het verstrekken van kwalitatieve, bijtijdse en heldere informatie essentieel voor het vertragen van de overdracht van het virus en het voorkomen van overbelasting van het zorgstelsel.”
• stimuleren om de informatiebron te controleren (waar de informatie vandaan komt, wie er achter zit, wat het doel ervan is, waarom het gedeeld is, wanneer het gepubliceerd is).
• aanmoedigen om op zoek te gaan naar een tweede bron die de informatie verifieert en de informatie te dubbelchecken bij familieleden, vrienden, collega’s en vertrouwde zorgprofessionals
• stimuleren om eerst goed na te denken voordat ze informatie met anderen delen en geen informatie te delen die zij niet eerst zelf hebben gecontroleerd, en om factcheckwebsites te raadplegen. Hieronder vallen betrouwbare sites zoals het News Literacy Project, hun nepnieuwsvragenlijst en de fake news-checkgids van de Graduate School of Journalism van de City University van New York.

Als ze worden opgevolgd, kunnen inzichten en richtlijnen die we in het handboek hebben uiteengezet een grote bijdrage leveren aan het vergroten van de gezondheidskennis van burgers met betrekking tot COVID-19 en helpen om de verspreiding van de ziekte te beperken.