E-bike oplichters voor de rechter

Oplichter René B. (49) mag 15 maanden de gevangenis in omdat hij gehuurde e-bikes niet terugbracht maar verkocht. De slachtoffers, zeven Overijsselse rijwielhandelaren, zijn in hun vertrouwen beschaamd, maar zien geen reden hun werkwijze aan te passen.

Voor de rijwielhandel is het aan de orde van de dag: klanten die een proefritje willen maken of een fiets willen huren. Soms gebeurt dat in goed vertrouwen, meestal wordt eerst om een legitimatie of onderpand gevraagd. "En dan ga je ervan uit dat ze de fietsen wel weer terugbrengen", zegt Mika Telman van Telman Tweewielers uit Gramsbergen. Eigenlijk is dat altijd goed gegaan, totdat hij net als zeker zes andere Overijsselse fietsenhandelaren begin 2016 te maken kreeg met de notoire oplichter René B.

Geld verdienen met oplichting

In een paar maanden tijd kregen B. en zijn gelegenheidskompanen H. de J. (49) en J. de J. (54) bij zeker zeven Overijsselse fietsenhandelaren e-bikes mee om een paar dagen te huren. De werkwijze was in de zeven gevallen vrijwel identiek. B. stapte samen met H. of diens vrouw de fietsenzaak binnen met de vraag of hij twee e-bikes kon huren. Dat kon, uiteraard tegen betaling en na het laten zien van een legitimatiebewijs. Dat legitimatiebewijs was B. telkens kwijt, dus dat mocht De J. voor hem doen. De rijwielhandelaren toonden zich goed van vertrouwen en gaven de fietsen mee, waarna die nog voordat de handelaren argwaan kregen in het busje van De J. verdwenen en aan handelaren werden verkocht. Die werden vervolgens ook voorgelogen over de herkomst van de fietsen. "Dat was onze manier om geld te verdienen", verklaarde B. tegenover de politie.

"Een geraffineerde, brutale en schaamteloze werkwijze", oordeelde de rechtbank. Tegen B. was aanvankelijk 10 maanden gevangenisstraf geëist, maar de rechtbank ging daar ruim overheen. "De eis van de officier van justitie doet geen recht aan de ernst van de bewezenverklaarde feiten", oordeelden de rechters. Die hadden vooral moeite met de manier waarop achteloze rijwielhandelaren werden beschaamd in hun vertrouwen. Bovendien bleek B. niets van zijn eerdere fouten te leren. Ruim tien jaar geleden besteedde het televisieprogramma TROS Opgelicht al aandacht aan hem en sindsdien heeft hij zijn leven niet bepaald gebeterd, bleek uit zijn 17 pagina’s tellende strafdossier vol vermogensdelicten. Groningen, Drenthe, Overijssel, Duitsland: overal waar hij komt maakt hij slachtoffers. Nog maar een half jaar voor de oplichting van de rijwielhandelaren was hij voor een vergelijkbaar vergrijp veroordeeld tot een gevangenisstraf van vier maanden. "Kennelijk heeft deze veroordeling hem er niet van weerhouden opnieuw dergelijke feiten te plegen", oordeelde de rechter.

Bewuste samenwerking

De rechtbank achtte ook bewezen dat H. de J. in vier oplichtingszaken betrokken was en zich daarnaast nog schuldig maakte aan heling van de gestolen e-bikes. De J. had onder meer zijn bus ter beschikking gesteld om de fietsen naar een koper te brengen en bij de huur van de fietsen had hij valse identiteitspapieren laten zien. Volgens De J. was hij er door B. ingeluisd. B. vertelde hem mooie verhalen en deed voorkomen alsof hij veel geld bezat. De J. wilde B. wel assisteren bij zijn handel en stelde daarom zijn busje ter beschikking. "Ik dacht dat hij de fietsen eerlijk had gekocht en dat we ze dus ook op een eerlijke manier konden doorverkopen."

Volgens de officier van justitie was dit kletskoek en had De J. wel degelijk actief deelgenomen aan de oplichting. "Het was een nauwe en bewuste samenwerking", zei ze. "Samen huurden ze de fietsen en samen zorgden ze voor de verkoop." Ze eiste daarom zes maanden cel, waarvan vier voorwaardelijk. Ook de rechtbank had niet veel op met De J.’s versie van het verhaal en wees vooral op zijn eerder afgelegde bekentenis bij de politie. Omdat niet alle feiten bewezen werden verklaard, viel de straf lager uit dan de eis: 240 uur onbetaalde arbeid. Daarnaast moet hij zich drie jaar lang koest houden, anders kan hij alsnog een half jaar in de cel. Zijn vrouw was ook verdacht van het medeplegen van de oplichting, maar werd vrijgesproken. De rechtbank achtte het zeker dat ze bij de oplichting aanwezig was, maar zag geen bewijs dat ze hierin ook een actieve rol had gespeeld.

Voor de rijwielhandelaren betekende het wegsluizen van de e-bikes een flinke schadepost. "Voor ons is het keihard werken", zegt Telman. Zijn e-bikes kosten 1.500 euro per stuk. "De marges in de fietsenwereld zijn heel klein. Voor één gestolen fiets moet ik er eerst weer tien verkopen." Daarom twijfelde hij geen moment toen hij doorkreeg dat hij was opgelicht en zette zijn camerabeelden op Facebook. Het leidde tot het achterhalen van de verblijfplaats van de familie De J., waarna de rijwielhandelaren besloten verhaal te halen. "Er stonden wel twintig man voor de deur, waarvan er zeker tien binnenkwamen", jammerde J. de J. tegenover de rechters. "Die grepen zelfs mijn kinderen bij de keel."

Erg naïef

De J. liet zich bij de rechtbank ontvallen dat de rijwielhandelaren in het meegeven van de fietsen wel erg naïef waren geweest. Dat schoot bij de officier in het verkeerde keelgat. "De verdachten hebben ernstig misbruik gemaakt van goed vertrouwen. Dat dit nu niet meer kan is doodzonde. Hierdoor verhardt de samenleving." De fietsenhandelaren zeggen door de zaak wel extra alert te zijn geworden, maar passen hun werkwijze niet aan. "Ik kan niet meer doen dan om een ID-bewijs vragen. Uiteindelijk zul je je klanten ook moeten vertrouwen, anders verkoop en verhuur je geen fiets meer", zegt Telman.

Jaarlijks worden in de circa 2.200 rijwielzaken meer dan een miljoen fietsen per jaar verkocht, waarvan een derde e-bikes betreft. Cijfers over hoe vaak een proefrit of verhuur eindigt in oplichting zijn er niet, zegt een woordvoerder van branchevereniging RAI-Vereniging. Een voorgeschreven protocol is er niet. "Vrijwel iedereen die een fiets koopt maakt een proefritje, zeker als het om een e-bike gaat. Voor de verkoper is het verstandig eerst een identiteitsbewijs te vragen.  Verder kun je als rijwielhandelaar niet veel meer doen. Het is toch een kwestie van vertrouwen. Dat geldt natuurlijk ook voor de verhuur van fietsen."

Dit artikel is geschreven als studie-opdracht van Open Eyes, de vakschool voor onderzoeksjournalistiek.