De Moskou interviews: de huidige staat van de Russische persvrijheid

Op 18 maart staan de Russische presidentsverkiezingen op de agenda. Over de uitkomst van de stembusgang bestaat weinig discussie. Het moet wel heel raar lopen, wil Vladimir Poetin niet voor een vierde termijn als president worden gekozen. Werkelijke oppositie is er niet, Poetin is nog altijd immens populair onder de Russische bevolking en vrijwel alle mediakanalen vertellen het pro-Kremlin verhaal. De ideale ingrediënten voor een herverkiezing.

Maar hoe zit het eigenlijk met de persvrijheid in Rusland? Bestaat er anno 2018 nog zoiets als onafhankelijke journalistiek? Of zijn censuur en propaganda werkelijk zo wijdverbreid als over het algemeen in het Westen wordt aangenomen? Vragen die ertoe doen in de aanloop naar de verkiezingen van aanstaande maand. Immers: geen onafhankelijke media, geen pluralistische democratie.

Op de World Press Freedom Index 2017, een ranglijst over globale persvrijheid die Reporters Without Borders elk jaar presenteert, prijkt Rusland op positie 148 van de 180. RWB is een onafhankelijke ngo met een adviserende functie voor onder meer de Verenigde Naties, UNESCO en de Raad van Europa. De organisatie publiceert regelmatig rapporten en verslagen over de staat van de persvrijheid en de vrijheid van meningsuiting in landen over de hele wereld. Ook documenteert RWB wereldwijd de gevallen waarin journalisten bedreigd, opgesloten, gemarteld of zelfs vermoord worden.

Het beeld dat RWB van de persvrijheid in Rusland schetst, is alarmerend. De organisatie zegt dat ‘de druk op onafhankelijke media blijft groeien, ook al steeg Rusland een paar plekken op de index door achteruitgang in andere landen.’ Het verslag van 2017 stelt dat sinds Poetins terugkeer naar het presidentschap in 2012 ‘met draconische wetten en blokkering van websites’ de media het steeds moeilijker krijgen. Veel nieuwskanalen staan sindsdien onder controle van de regering of zijn in zijn geheel opgeheven. En dan gaat het nog niet eens over de vele journalisten die in de loop der jaren zijn bedreigd, opgesloten of vermoord.

Het persklimaat in Rusland wordt kortom steeds vijandiger volgens RWB. De regering keurt repressieve wetten goed die het voortbestaan van onafhankelijke verslaggeving in haar kern bedreigen. In de marge van deze wetgeving proberen journalisten en andere professionals die dagelijks met de media te maken hebben desondanks hun werk te blijven doen. Zij het met grote risico’s en soms zelfs gevaar voor eigen leven.

Wie zijn deze mensen? Hoe kijken zij tegen het huidige Russische persklimaat aan? Wat zijn hun persoonlijke ervaringen met het systeem? En is het allemaal inderdaad zo erg als het lijkt? In de serie De Moskou Interviews gaat Jarron Kamphorst in gesprek met verschillende mensen die elke dag te maken hebben met het Russische persklimaat. Journalisten, medewerkers van ngo’s, regeringsfunctionarissen en media advocaten. Wat zijn hun persoonlijke ervaringen, hoe staan de Russische media er volgens hen momenteel bij en hoe zien zij de toekomst met nog eens zes jaar Poetin in het vooruitzicht?

In de aanloop naar de verkiezingen in Rusland van 18 maart 2018 maakte Jarron Kamphorst een serie interviews over het Russische perslandschap. Als eerste: Tanya Lokshina, programmadirectrice van Human Rights Watch in Rusland.