Portretten van Barcelona

In de reportageserie Portretten van Barcelona schetst Jarron Kamphorst een beeld van de inwoners van de Catalaanse hoofdstad in al hun diversiteit. Van de bakker op de hoek tot de daklozen in de portieken en van restauranthouders tot straatartiesten. Wie zijn ze? Wat doen ze? En hoe kijken ze aan tegen hun eigen stad die onder invloed van het massatoerisme een metamorfose onderging in de laatste twintig jaar. Het verhaal van de gewone stervelingen die elke dag in Barcelona wakker worden en de stad maken tot wie ze is.

#1: Borja, Kruidenier in El Born

Wie bij Borja zijn winkel in de wijk El Born in Barcelona binnenstapt, heeft het idee dat hij ergens halverwege de vorige eeuw uitkomt. Het levensmiddelenzaakje bevindt zich in één van de vele steegjes die samen de doolhof van gangen in het oude centrum van Barcelona vormen, het vatenstelsel dat de stad in leven houdt.

De barretjes en winkeltjes zoals die van Borja zijn de rode bloedlichaampjes die kleur geven aan de stad en ze tegelijkertijd van zuurstof voorziet. Borja’s winkel Far is van het type klassieke kruidenier dat met uitsterven bedreigd wordt. Overal staan potjes en blikjes keurig met het etiket naar voren en alles lijkt dezelfde ochtend nog afgenomen met een roze stoffer. Elk product is voorzien van een stickertje met de prijs erop en er hangt een geur van verse koffie. Het doet denken aan de kruidenierswinkel van Octaaf De Bolle van de Vlaamse tv-serie Samson en Gert.

In de winkel, die niet groter is dan een flinke voorraadkast, liggen enkel kwaliteitsproducten vertelt Borja. Zijn klanten bestaan voornamelijk uit de oudere mensen uit de buurt. “Toeristen komen hier eigenlijk niet,” vertelt hij, “aangezien ik niet onder ‘dat’ soort commercie val.” Hij trekt er een vies gezicht bij. Zijn familie runt het bedrijf al sinds het begin van de jaren zestig, toen zijn ouders vanuit Castilla y La Mancha naar Barcelona verhuisden op zoek naar een beter leven. Sinds 2009 staat Borja zes dagen per week in de winkel, zijn ouders zijn gepensioneerd. Hij is 27 jaar en heeft een atypisch uiterlijk voor een eigenaar van een kruidenierszaak. Hij heeft lang, ietwat onverzorgd haar en een baard waar kleine pluisjes in gevangen zitten. In zijn oorlellen hangen grote oorbellen en hij draagt een zwart T-shirt van Barceloka, een bierbrouwer uit de wijk. Hij zou niet misstaan als bassist in een metalband.

De zaak van Borja is onderdeel van het ‘artesano’ netwerk in El Born, het is één van de vele winkels die zich nog wijden aan een ambacht. In eerste instantie lijkt het ouderwets, maar het is juist dit soort ondernemingen dat de charme geeft aan de straten in het oude centrum. Ze ontlokken de reactie ‘dit zie je nergens meer’, maar ook ‘hoe kan je ervan leven’ en dat laatste is precies het probleem volgens Borja. Het soort toerisme dat Barcelona in de afgelopen decennia heeft aangetrokken is rampzalig voor kleine ondernemers. “Het massatoerisme dendert hier letterlijk in dubbeldekker bussen langs op hun weg van het Palau de la Musica naar de Arc de Triomf, maar hier stoppen ze niet. Het mist in Barcelona aan kwaliteitstoerisme, het is het verkeerde soort toerisme en daar zijn ondernemers als ik de dupe van.”

Borja weigert mee te doen aan het consumptiegeweld van de moderne tijd. Grote merken komen er bij hem niet in, hij verkoopt alleen lokale producten en elke ochtend brandt en maalt hij zijn eigen koffiebonen. “Dat doen we sinds het begin al zo.” Borja en zijn familie zijn hipsters avant la lettre. Toch dreigen de kleine ondernemers zoals hij uit de wijk te verdwijnen. “De huren rijken tot in de wolken tegenwoordig, de ene na de andere ondernemer moet zijn deuren sluiten. De winkels van altijd zijn niet meer.” Hij kijkt een tikkeltje weemoedig. Voor iemand van 27 jaar lijkt hij bijzonder veel heimwee te hebben naar een tijd waarin hij zelf nooit heeft geleefd. Op de vraag of hij kan leven van zijn winkel antwoordt hij: “ik kan er van óverleven, daarvoor moet ik soms concessies doen”. Met het schaamrood op de kaken laat hij zien dat er naast de potjes kaviaar en flessen olijfolie van eerste persing, ook Oreo koekjes liggen. De oude man die zojuist de winkel is in komen schuifelen geeft hem een knipoog: “doe maar twee ons van die vers gebrande koffie van je”.