Sciencefiction: de nieuwe realiteit

Het digitale tijdperk. Computers mengen zich in de manier waarop de mens consumeert, werkt, relaties onderhoudt, vrije tijd besteedt en informatie tot zich neemt. Wie had twintig jaar geleden gedacht zo afhankelijk te worden van technologische ontwikkelingen? De rol van technologie en digitalisering in media en maatschappij levert allerhande spanningen op, maar vooral immens veel mogelijkheden. 

“We leven in een krankzinnige wereld”, zegt Sander Duivestein, professioneel spreker en trendwatcher, in zijn presentatie ‘Society 4.0; over de impact van de digitalisering en robotisering op de toekomstige samenleving’. Mensen, bedrijven en zelfs de maatschappij hebben problemen om alles te kunnen volgen. Thuis wordt met dieren geëxperimenteerd, president Obama maakt een ‘selfie’ op de begrafenis van Nelson Mandela en vijftigduizend mensen reizen naar Groningen, omdat een meisje haar verjaardag viert en schoppen daar de boel in elkaar. Mensen zijn voortdurend met technologie bezig om zichzelf uit te vinden en opnieuw te definiëren.

Over de afgelopen dertig jaar heeft een digitale transformatie plaatsgevonden, wat nu zelf leidt tot een fysieke transformatie: met digitale technologie verandert de fysieke wereld. Alles wat gedigitaliseerd kán worden, wordt gedigitaliseerd. Software eet de wereld op. Job Cohen omschrijft in één van zijn rapporten twee werelden: een fysieke en een digitale, die helemaal uit elkaar groeien. “In mijn ogen groeien deze werelden niet uit elkaar, maar zijn ze onlosmakelijk met elkaar verbonden”, vertelt Duivestein. “Er bestaat geen onderscheid tussen online en offline, maar het zet wel de hele wereld op zijn kop. We moeten technologie omarmen, om onszelf te kunnen veranderen.”

De digitale munt

In een toekomst die niet al te ver weg meer lijkt wordt niet meer met fysiek geld betaald, maar met Bitcoin, de digitale munt. Dankzij de smartphone en Bitcoin, heeft de hele wereld financiële dienstverlening in zijn binnenzak. “Door de Bitcoin Blockchain, het onderliggende protocol, kunnen we eigenlijk één grote decentrale database maken”, legt Duivestein uit. Het maakt het mogelijk om iedere vorm van eigendom of waarde, decentraal te transporteren. Nu wordt er nog op de banken vertrouwd. De banken die jaarlijks miljarden verdienen aan transacties van- en naar het buitenland. “Wij vertrouwen hen, omdat ze ergens in hun boekhouding, achter gesloten deuren, bijhouden van wie wat is.” Er is met Bitcoin geen enkele centrale instantie meer nodig. Geen bank, geen verzekeringskantoor, geen notaris, geen makelaar. Het is open en transparant. Betrouwbaarder en efficiënter dan banken, notarissen en kadasters. Iedereen kan er eigendom en overdracht van geld, vastgoed, grondbezit, aandelen en verzekeringsaktes in vastleggen. Bitcoin kent geen morele grenzen. “We kunnen alles aan dit netwerk toevertrouwen en digitaal eigendom uniek en schaars maken.”

De robots komen eraan

Volgens Stefano Stramigioli komen de robots eraan en is deze ontwikkeling niet meer te stoppen. Hij is de voorzitter van RoboNED, het Nederlandse roboticaplatform voor bedrijven, kennisinstellingen en maatschappelijke instellingen. Stramigioli omschrijft hoe de robotica steeds belangrijker wordt: “We hebben een zelfrijdende auto (een auto zonder stuur, gas- en rempedaal en chauffeur), die belooft het vervoer van de toekomst te worden!” Er ontstaan minder files, minder ongelukken en de auto is beter voor het milieu. In september 2015 zal de eerste zelfrijdende auto op de openbare weg rijden. Naast de zelfrijdende auto bestaan er zorgrobots, die onder meer in verpleeghuizen worden ingezet om zowel de patiënten als de zorgverleners een handje te helpen. “Doordat de robots een oogje in het zeil kunnen houden, hebben de zorgverleners meer tijd voor werkelijke zorg.” Een voorbeeld van zo’n zorgrobot is Paro, ’s werelds meest therapeutische robot volgens Guiness World Records. Paro is een zeehondje en ziet er aandoenlijk en knuffelbaar uit. Dankzij verschillende sensoren kan hij reageren op de patiënt, hij ‘voelt’ het bijvoorbeeld als hij geaaid wordt. Paro blijkt  interactie tussen patiënten en zorgverleners te stimuleren en vermindert stress.

Ook op andere plekken in het bedrijfsleven gaat de ontwikkeling van robots snel. McDonalds is op dit moment bezig de ‘hamburgerrobot’ te implementeren in de bedrijfsprocessen. Robots zijn nooit ziek, nooit chagrijnig en heel goed in hun werk. Deze robot bakt driehonderd perfecte hamburgers per uur. Daar kan geen medewerker van McDonalds tegenop. Rolls Royce maakt zelf varende boten. IBM, één van de grootste IT-bedrijven ter wereld, heeft een computer ontworpen die kan redeneren en nadenken zoals het menselijk brein. Door het zogeheten ‘deep learning-algoritme’, kan de machine luisteren, praten, emoties zien en eigenhandig structuren herkennen en classificeren. De computer wordt ingezet om nieuwe recepten te bedenken waar geen enkele topchef ooit aan gedacht heeft, om kanker te onderzoeken en te voorkomen en om papierwerk van artsen in minder dan 1 seconde door te lezen en direct verbanden te leggen.

Slaaf van de technologie

Door al de technologische ontwikkelingen, lijkt het erop dat de toekomst eruit zal zien als het tegenovergestelde van de afgelopen tweehonderdvijftig jaar. De maatschappij gaat van centraal gestuurd, naar decentraal en gedistribueerd. Iedere node op het netwerk kan een mens, computer of een bedrijf zijn.

“Technologie democratiseert; de macht verschuift van de elite naar de massa”, vertelt Duivestein. Met technologie is het mogelijk op een andere manier samen te leven en samen te werken. “Je hebt alle informatie in je binnenzak en je kunt tegenwoordig alles zijn in deze platform-economie.” Sciencefiction is allang geen sciencefiction meer, sciencefiction is de nieuwe realiteit. Sander Duivestein eindigt zijn presentatie: “We zijn in een tijdperk aangekomen, waarin wij mensen ons af moeten vragen of we niet allemaal voor God aan het spelen zijn en of we dat wel moeten willen. Je zult mee moeten gaan met de technologie en ermee moeten experimenteren”.

Al deze veranderingen wekken bij sommige mensen ook angst op: automatophobia, de angst voor automatisering. Natuurkundige Stephen Hawking zegt dat de volledige ontwikkeling van kunstmatige intelligentie wel eens het einde van het menselijk ras zou kunnen betekenen. Maar volgens veel wetenschappers ontstaat er vooral een explosie aan kansen en mogelijkheden, zolang de mens maar wil veranderen. Uit een onderzoek van MIT, één van de meest prestigieuze en vooraanstaande technische universiteiten ter wereld, is namelijk gebleken dat mensen het prettig vinden om voor een computer te werken. Een machine geeft duidelijke instructies en heeft geen dubbele agenda. Mensen vinden het fijn om slaaf te worden van de technologie en zullen daarom de samenwerking met machines snel accepteren en adapteren.

Toch zullen er mensen eenzaam worden door de individualisering en algoritmisering van de samenleving. Dat zullen vooral ouderen zijn en mensen die niet willen veranderen. Domotica, slimme technologie die de veiligheid van een persoon bewaakt, en bottom-up initiatieven zijn in ontwikkeling om vereenzaming van deze groepen te voorkomen. Robots kunnen worden ingezet als gezelschapsheer of -dame bij iemand thuis of in verzorgingstehuizen. Volgens Jeremy Howard, datawetenschapper en entrepreneur, moet gekeken worden naar hoe sociale structuren en economische structuren aangepast kunnen worden aan deze nieuwe realiteit.

Mogelijkheden

De technologie en algoritmisering zorgen voor vele mogelijkheden voor de toekomst. Denk bijvoorbeeld aan de mogelijkheden in de gezondheidszorg. “Uit de analyse van tumoren, die in een onderzoek uitgevoerd is door een algoritme, kwamen tientallen nieuwe, klinisch relevante eigenschappen van tumoren voort. Met als gevolg dat radiologen veel meer mogelijkheden hebben om tumoren in een vroeg stadium te ontdekken”, vertelt Howard.

Voor de industriële sector zijn er ook veel mogelijkheden. De inspectie van gasleidingen of het verkennen van de zeebodem bij boringen zal door robots worden overgenomen. Ze zullen worden ingezet om gevaarlijke of moeilijke plaatsen te bereiken. Stramigioli geeft aan dat vroeger de technologie daarvoor te ingewikkeld en te duur was, maar dat dat nu echt anders ligt. Mensen zullen vriendschappen en relaties krijgen met robots, van ze gaan houden, aan ze hechten, naar ze luisteren en met ze vrijen. De mens antropomorfiseert, schrijft menselijke eigenschappen aan dieren en objecten toe, waardoor er een liefdevolle band wordt opgebouwd. Volgens robots.nu is het zeer logisch dat de technologie binnenkort seksuele partners zal bieden die voldoende geloofwaardig zijn. Seksrobots kunnen een alternatief zijn voor prostituees, die vaker wel dan niet uitgebuit en onderdrukt worden, ze kunnen een deeloplossing zijn voor de snelle verspreiding van SOA’s en ze kunnen onervaren mensen, die niet in staat zijn een serieuze relatie te onderhouden, helpen.

Wat vroeger nog sciencefiction was, wordt de naderende realiteit. De toekomst komt snel dichterbij.