Morales kan van start met zijn derde termijn

Evo Morales heeft de presidentsverkiezingen van Bolivia met een ruime meerderheid gewonnen. Hij kan zich opmaken voor een derde termijn. Bolivia lijkt in rustig vaarwater te zijn gekomen.

In 2008 werd er in Santa Cruz, het rijke departement in het oostelijke laagland van Bolivia, een referendum over autonomie gehouden. Gouverneur Rubén Costas noemde de nieuwe, inheemse president Evo Morales een aap en pro-autonome knokploegen maakten de straten onveilig. De autonomie kwam er niet, maar bij schermutselingen vielen tientallen doden.

Afgelopen zondag won Morales met 59,7 procent de presidentsverkiezingen. Hij liet zakenman Samuel Doria Medina met 25,1 procent ver achter zich. Voor het eerst wist de MAS ook in Santa Cruz een meerderheid te behalen. In Santa Cruz kwamen een half miljoen aanhangers van Morales’ Beweging naar het Socialisme (MAS) bijeen om de afsluiting van de verkiezingscampagne bij te wonen. De hostiliteit in het gewezen oppositiebolwerk is klaarblijkelijk verdwenen.

De voormalige cocaboer Morales zit nu ruim acht jaar op het pluche. Een ongekend lange periode. “Politieke stabiliteit is een lang gekoesterde wens van Bolivianen”, zegt docent Engels Jorge Ortiz (43) uit La Paz. “Voor Morales had je elke twee jaar een nieuw mannetje. Het is nu rustiger in Bolivia. Dat komt vooral de arme bevolking ten goede”.

De arme hooglandindianen, die decennia lang verstoken waren van het politieke machtscentrum, hebben de afgelopen jaren gebruik kunnen maken van talloze sociale programma’s en subsidies. Dat heeft zijn vruchten afgeworpen. Uit een recentelijk VN-rapport blijkt dat de extreme armoede in Latijns-Amerika tussen 2000 en 2012 in Bolivia het sterkst is afgenomen, met maar liefst 32,2 procent.

In El Alto, de arme, uitdijende voorstad van La Paz, torende tijdens de verkiezingscampagnes een groot billboard van een in de verte kijkende Morales boven de enorme vlooienmarkt. Met een inheems percentage van meer dan 80 procent deed hij het hier zondag goed. “Door Morales heb ik eindelijk een gasaansluiting in mijn huis”, jubelt huisvrouw Vanessa García (50) wier huis in El Alto uitkijkt over de hoofdstad. “En we hoefden er niet voor te betalen. Nu alleen nog sneller internet, dan ben ik helemaal tevreden.” Daar waar in Westerse landen er traditioneel minder vaak wordt gestemd door de lagere sociale klassen, hoefde Morales zich daar geen zorgen over te maken nu stemmen verplicht is op last van een boete.

Toch ging Ortiz’ stem zondag niet naar Morales. “Hij slaat te harde taal uit naar de Verenigde Staten, dat past niet meer bij deze tijd.” Hij stemde op Juan del Granado, de oud-burgermeester van La Paz, die slechts 2,9 procent van de stemmen behaalde. Granado maakte faam door in de jaren negentig als jurist ex-dictator Luis García Meza achter de tralies te krijgen.

Dat hij toch zo slecht scoort ligt volgens politieke analytici aan zijn campagne, die te veel zou zijn gericht op het zwartmaken van de regering. Bijna de gehele oppositie zou zich van deze tactiek hebben bediend. Dat heeft uiteindelijk averechts gewerkt.

Granado, leider van de Beweging Zonder Angst (MSM), stelde in zijn campagne dat de politieke stabiliteit een hoge prijs heeft. “De rechtsstaat heeft te leiden onder de macht van Morales. De scheiding der machten is in het geding. Vooral bij de onafhankelijkheid van de rechters zet ik vraagtekens.”

Ook journalist Fernando Molina vindt dat Morales’ grip op de macht te stevig is geworden. Hij wijst op de beslissing van de hoogste rechters van het land om een herverkiezing toe te staan, ondanks dat de constitutie maximaal twee termijnen voorschrijft. “De democratie wordt gemanipuleerd tot op het punt dat het zijn essentie verliest”, aldus Molina. Volgens de rechters zou de eerste termijn niet meetellen door de grondwetswijziging van 2009.

Tegenover deze kritiek staan harde economische cijfers. Naast de afgenomen armoede is de economie sinds 2007 elk jaar gegroeid. Vorig jaar was de groei 6,5 procent, een van de hoogste percentages in de regio. Bovendien is zowel de overheidsschuld als de werkloosheid sterk teruggebracht en wordt de inflatie in toom gehouden.

De politieke stabiliteit heeft ruimte gemaakt voor een voorzichtige technologische ontwikkeling. Het lelijke eendje van Latijns-Amerika pronkt nu met ’s werelds hoogste kabelbaan die La Paz verbindt met El Alto. “Voorheen was ik bijna een uur onderweg naar de universiteit”, zegt politicologie student Lydia Santos (21). “Met de teleferico ben ik er in een kwartier. La Paz heeft altijd bekend gestaan om zijn verkeerschaos. Als Boliviaan ben ik trots dat we nu zoiets voor elkaar hebben gekregen.”

Grote projecten als de teleferico worden gefinancierd uit de gasinkomsten. Economen wijzen erop dat eventuele dalingen in de gasprijzen Bolivia’s economische succes in korte tijd teniet kunnen doen.

Pragmatische mensen

De ruime winst van Morales heeft deels te maken met het onvermogen van de oppositie om één front te vormen. Daarnaast is de samenleving minder gepolariseerd dan aan het begin van zijn eerste ambtstermijn. De haat in de oostelijke departementen heeft plaatsgemaakt voor een zakelijke verstandhouding met de regering. Morales heeft toezeggingen gedaan om deze departementen verder te industrialiseren. Ook wordt het vliegveld van Santa Cruz uitgebreid. “De mensen uit Santa Cruz zijn pragmatische mensen”, zegt journalist Javier Badani. “Ze zien dat Morales voorlopig niet weggaat en ze zien dat ze onder het huidige economische klimaat goede zaken kunnen doen.”

Hoewel de verkiezingswinst geen verrassing was, maakte dat het feest op het overheidsplein Plaza Murilllo er niet minder om. Morales, die iets na negen uur op het balkon van het presidentieel paleis verscheen, droeg de overwinning op aan Fidel Castro en wijlen Hugo Chavez. Daarnaast haalde hij de banden met de Boliviaanse samenleving aan. “Het is tijd om de politieke vertegenwoordigers, de vakbonden, de katholieke kerk en de sociale bewegingen te bedanken.” Linkse jongeren, van wie sommigen uit Chili, Venezuela en Argentinië waren afgereisd, zongen de zwaaiende Morales met socialistische liederen toe.

Om de verkiezingen ordelijk te laten verlopen was de verkoop van alcohol sinds donderdag verboden. Op de verkiezingsdag was er extra controle op wapens en mochten er geen auto’s de weg op, waardoor de wegen in het centrum van La Paz het terrein waren van fietsers en voetballende kinderen. Het waren oude maatregelen waar Bolivia nu misschien wel zonder kan. Ze reflecteren het harde politieke klimaat uit de recente geschiedenis.