Medische hulp in ruil voor afval

In Indonesië is de gezondheidszorg voor velen eerder luxe dan gewoon. Veel arme mensen kunnen het niet betalen. In Malang, Oost-Java, is daar een bijzondere oplossing voor gevonden. In de kliniek Bumiayuh krijgen patiënten medische hulp in ruil voor hun verzamelde vuilnis, dankzij het project Garbage Clinical Insurance.

Met een jute zak vol met lege plastic flessen, weggegooid karton en oude kranten, loopt de huisvrouw Sumakya van haar huis naar de dokterskliniek een paar kilometer verderop. Ze heeft die middag gewacht tot de zon wat minder fel was en vertrok daarna naar de kliniek Bumiayuh. Voor haar verzamelde afval kan ze hier medische zorg krijgen. Sinds gisteren voelde ze zich licht in haar hoofd door de vermoeidheid. “Dit is al het afval dat ik deze week heb verzameld. Hiermee kan ik mijn vitaminen weer ophalen”, zegt de 60-jarige vrouw.

Sinds een paar maanden heeft Sumakya een nieuwe routine. Elk weekend gaat zij naar de dokterskliniek Bumiayuh om haar afval af te geven. De kliniek is één van de uitvoerders van het project Garbage Clinical Insurance, dat mensen de mogelijkheid biedt medische hulp te ontvangen in ruil voor vuilnis. De leden van de kliniek worden geacht elke maand recyclebaar vuilnis te brengen met een waarde van 10.000 rupiah (omgerekend € 0,60). Elke zaterdag krijgen de leden de kans hun ‘schuld’ gelijdelijk te komen afbetalen. In ruil daarvoor kunnen ze één keer per maand bijvoorbeeld een gezondheidscontrole, medicijnen en vitaminen of een huisbezoek door een arts krijgen.

Bij aankomst in de kliniek geeft Sumakya haar jute af aan een farmaciestudent, die staat te wachten om het recyclebare vuilnis te wegen. De student controleert of het vuilnis voldoet aan de norm van 10.000 rupiah en registreert het in een klein notitieblokje. Sumakya mag door naar binnen, waar ze wacht tot de dokter haar komt helpen. “Ik ben blij dat ik met mijn klachten hier naartoe kan. Ik heb geen geld voor de gebruikelijke zorg. Daarbij heeft mijn man diabetes. Hier krijgt hij controles en de bijkomende medicijnen.”

Twee vliegen in één klap

Het idee begon in 2013 in Malang, toen Gamal Albinsaid, een 24-jarige dokter en zijn vrienden een experiment begonnen dat twee vliegen in één klap moest slaan: de straten schoner houden en alle lagen van de samenleving toegang geven tot medische zorg. Uit het experiment volgde de Garbage Clinical Insurance, dat nu al verspreid is naar diverse steden op Java.

Het project heeft nu meer dan tweeduizend mensen aan medische zorg geholpen. Dit zijn voornamelijk mensen met een laag inkomen, constateert Vanny Azizah Kurniawati, een ondernemende vrouw die door Gamal is aangesteld als manager van deelnemende kliniek Bumiayuh. “Medicijnen zijn erg duur in Indonesië en de ziekenhuizen zijn vaak te ver reizen. Dat maakt de gezondheidszorg ontoegankelijk voor deze groep mensen. De kliniek is een gunstig alternatief waar ze zich gratis kunnen registreren en gebruik kunnen maken van het aanbod.”

Het landelijke vuilnisprobleem

Schone straten en verzameld afval zijn de hoofddoelen van de Garbage Clinical Insurance. “De dump van vuilnis op straat is een groot probleem in Indonesië”, zegt Rizal, de verantwoordelijke voor de recycling van het afval van de kliniek. De cijfers zeggen dat in stedelijke gebieden, zoals Malang meer dan 55.000 ton vast afval per dag wordt geproduceerd, maar slechts vijftig tot zestig procent wordt verzameld. De rest gaat naar stortplaatsen op straat, die zijn verbonden aan vroegtijdige sterfgevallen, ernstige ziekten en vermindering van de levenskwaliteit. “Het bestrijden van die afvaldump verbetert alleen al de levenskwaliteit van de mensen. Het bieden van medische zorg ligt in het verlengde daarvan,” aldus Rizal.

Er bestaat wel zoiets als door de overheid gerund afvalbeheer in Indonesië. Huishoudens die daar gebruik van maken, worden geacht om een ​​maandelijkse vergoeding te betalen van € 0,80 tot € 3,-. Dit is redelijk veel voor de meeste Indonesiërs, omdat nog steeds bijna veertig procent van de bevolking leeft van minder dan € 1,30 per dag. 

Het afval dat bij de kliniek aankomt is vaak huishoudelijk afval, niet het afval van de stortplaatsen. Bij de kliniek wordt zowel organisch, als niet-organisch afval geaccepteerd. Organisch afval wordt gezuiverd en vervolgens verkocht en hergebruikt als meststof. Niet-organisch afval wordt verzameld, gesorteerd en verkocht aan de Bank Sampah Malang (vuilnisbank Malang), die het laat recyclen.

Overheid klapt in de handen

Garbage Clinical Insurance wordt zo goed ontvangen, dat het zelfs de ‘Unilever Sustainable Living Young Entrepreneurs Award’ ontving, een wereldwijde onderscheiding voor de beste duurzame onderneming, die gerund wordt door een jonge ondernemer.

De lokale overheid heeft ook waardering voor het project, maar “klapt vooral in haar handen”, beweert Vanny. “Er worden geen financiële hulp of medische producten gegeven. Dat zou ons veel verder op weg helpen”. Die hulp is nodig om de Garbage Clinical Insurance verder uit te breiden. De inkomsten komen nu alleen van het vuilnis en donaties van particulieren. “We willen meer klinieken zo ver krijgen om vuilnis aan te nemen van hun patiënten. Wij hebben niet de connecties met die klinieken, het zou mooi zijn als de overheid ons daarbij ging helpen”, vertelt Vanny. De overheid heeft overigens wel beloofd om te helpen. “Maar daar is nog niets van gekomen”, voegt ze toe.

Maar op hulp wordt niet gewacht en de plannen worden met rap tempo doorgezet. Het project heeft meerdere teams samengesteld die op dit moment bezig zijn met het opzetten van nieuwe klinieken. De toekomstplannen zijn groter dan dat: het project moet in de komende paar jaar in nog meer opzichten worden verbreed. “We willen gaan uitbreiden naar andere Aziatische landen. Bovendien moet het systeem intern ook verbreden,” zegt Vanny. “Niet alleen de armen moeten gebruik kunnen maken van de klinieken, ook de middenklasse en de rijken.” Voor de rijken is vuilnisliefdadigheid bedacht. Het vele afval dat zij gebruiken, kunnen zij doneren aan de armen, waarna zij daar medische zorg voor kunnen halen. Vanny: “Dat maakt Garbage Clinical Insurance zo speciaal: het is nog lang niet op zijn hoogtepunt en kan een nog veel groter deel van de bevolking bereiken. Het kan het leven veranderen van een groot deel van de inwoners van Malang, Indonesië en misschien over een paar jaar wel van heel Azië.”