‘Informeren is motiveren’

Het jaar 2014 staat voor Indonesië in het teken van verkiezingen. De parlementsverkiezingen zijn inmiddels geweest en de presidentsverkiezingen vinden aanstaande woensdag plaats. De vrijwilligers van Komisi Pemilihan Umum (KPU) in Yogjakarta zijn druk in de weer met het verschaffen van informatie over het politieke kiesstelsel om inwoners meer inzicht te geven in de Indonesische politiek.

Geroezemoes, getoeter en een klein beetje gejuich is te horen als de parade van de Komisi Pemilihan Umum voorbijkomt. Er komen mannen in traditionele kleding op paarden voorbij terwijl andere mannen, vrouwen en kinderen pamfletten uitdelen. Het is een teken dat er verkiezingen aankomen en dat de inwoners binnenkort weer kunnen stemmen. Ineens overstemt het lawaai van trommels het geroezemoes. Mannen beginnen aan een traditionele dans en de sfeer zit er goed in bij het publiek dat mee begint te dansen. De parade lijkt niet op een festiviteit dat in teken van de politiek staat, maar meer op een groot feest, alsof er al een nieuwe president gekozen is.

Een deel van de KPU heeft zich gevestigd in Yogjakarta. De commissie is onafhankelijk en heeft diverse taken met het oog op het verbeteren van het politieke kiesstelsel en het verschaffen van informatie aan (laagopgeleide) inwoners. Het gaat hierbij om het uitleggen van de verschillende standpunten van de politieke partijen en wat deze kunnen betekenen voor een bepaalde groep, zoals voor bijvoorbeeld transseksuelen. Mede door optochten en voorlichtingen proberen de vrijwilligers van de commissie de inwoners voor te bereiden op het stemmen. Veel inwoners weten vaak niet welke partijen er meedoen en welke standpunten er zijn. Naast deze onwetendheid van de bevolking speelt ook corruptie in de Indonesische politiek een grote rol. Zo doen partijen actief aan ‘geld-stemmen’; een fenomeen om geld te geven aan inwoners die dan op de desbetreffende partij gaan stemmen.

De KPU in Yogyakarta richt zich hoofdzakelijk op vijf doelgroepen: ‘beginnende stemmers’, ‘vrouwen’, ‘religieuze groeperingen’, ‘gehandicapten’ en ‘minderheden’. Er werken zo’n dertig vrijwilligers die onderverdeeld zijn in deze vijf groepen. De twintig jarige studente Fika Nurazam Wirastuti is één van de jonge vrijwilligers die zich inzet voor de groep ‘minderheden’. “Onder deze doelgroep vallen homoseksuelen, transseksuelen, armen maar ook inwoners met een andere etniciteit.”

Volgens Fika wordt de informatie die ze verstrekken afgestemd op de betreffende doelgroepen. Voorlichting op maat dus. “Zo komt de juiste informatie terecht bij de juiste mensen. Hiermee proberen we de participatie in de politiek te verhogen. Want als er gestemd wordt op basis van juiste beslissingen en niet voor geld, zal de corruptie verminderen, denken wij. We proberen de mensen te motiveren om te stemmen op de partij die het beste bij hen past. Dat is één van onze hoofddoelen”, vertelt de jonge vrijwilligster. Volgens haar zijn veel Indonesiërs analfabeet, dus voorlichting geven is erg welkom. “Het is voor veel Indonesiërs lastig om alle standpunten te lezen. We helpen ze er bij.”

"We hopen de bevolking wakker te schudden"

Fika denkt dat als het stemgedrag verandert, de mentaliteit verandert. Hierbij doelt de vrijwilligster op de desinteresse van de inwoners en het ‘geld-stemmen’. “Veel inwoners hebben niet in de gaten dat ze invloed kunnen uitoefenen op de manier waarop het land wordt bestuurd. Voornamelijk arme families accepteren geld om op een bepaalde partij te stemmen.” Volgens haar is er te weinig bewustwording onder de inwoners. “De overheid moet naar de bevolking luisteren, maar veel Indonesiërs zien dat niet in. Dat moet veranderen.” Het is één van de belangrijkste redenen voor het geven van de voorlichtingen. Fika: “We hopen de bevolking wakker te kunnen schudden en daarmee hun stemgedrag te kunnen veranderen. We merken dat het werkt, want ze verdiepen zich meer in de standpunten.”

KPU ziet dat de participatie aan de politiek groter wordt. “Dat merken we aan de opkomst bij stemmingslokalen en de uiteindelijke resultaten. Indonesiërs zijn niet verplicht te stemmen, maar ze gaan steeds meer inzien dat er standpunten zijn die goed voor ze zijn. Dat is een goed teken.” De commissie houdt de statistieken van de politiek goed in de gaten. “We meten de participatie aan de hand van de opkomst. We vergelijken bijvoorbeeld het aantal stemmers van vorig jaar, met die van de verkiezing van dit jaar”, aldus Fika.

Samen met twee andere vrijwilligers is Fika aan het werk op een bijeenkomst. Zo’n vijftien mensen zijn gekomen om voorlichting te krijgen. Ze zitten op de grond met genoeg voedsel en water voor de hele dag en een boekje van de politieke partijen voor zich. De Indonesiërs zijn bij elkaar gekomen in een klein huisje, waarbij de roze verf van de muren afbladdert. Ze zijn vrijwel allemaal transseksueel, één van de groepen minderheden in Indonesië. “De sleutel van informeren is om te motiveren”, vertelt Fika terwijl ze folders uitdeelt. De bijeenkomst wordt geleid door een oudere man van de KPU, die uitleg geeft over de politieke partijen en de diversiteit in standpunten. Fika: “Er wordt nu informatie gegeven over welke standpunten de partijen hebben over transseksuelen of over bijvoorbeeld rechten voor homoseksuelen”.

Ondanks dat de groep vrij groot is, ontstaan er discussies en wordt er aandachtig geluisterd. “Ze praten echt één op één met je. Als je iets niet begrijpt, dan weten ze het in detail uit te leggen”, vertelt de transseksuele Indah, de eigenaresse van de woning. “Soms zit je met vragen over wat nou het beste is voor jezelf. In het begin had ik geen idee wat voor standpunten er waren, maar door de commissie begrijp ik steeds meer hoe de politiek werkt en wat het belangrijkste voor mijzelf is”, aldus Indah.

De bijeenkomst wordt ondersteund door presentaties, waarop kolommen met namen te zien zijn. De deelnemers van de politieke partijen worden daarbij uitvoerig besproken. Welke deelnemers zijn voor welke standpunten en welke standpunten zijn juist het belangrijkste? “Dit bespreken we om de positie van transseksuelen te verbeteren”, vertelt Fika. “Standpunten over gelijkheid en vrijheid zijn daarbij het belangrijkste.”

Toekomst

Langit Salman Fatiha, een partijlid van de Democratische Indonesische Partij (PDI-P), vindt het een goede zaak dat vrijwilligers zich inzetten voor de politiek. “Deze jonge vrijwilligers zijn de toekomst van ons land. Als zij nu al het politieke kiesstelsel snappen, dan kunnen we veel van ze verwachten in de toekomst”, zegt Langit hoopvol. Hij ziet de voordelen in de voorlichtingen en ziet daarbij dat steeds meer mensen snappen waarom er kritisch gestemd moet worden. “Mensen begrijpen beter wat hun stem voor het land kan betekenen. Ze weten nu hoe ze moeten stemmen en waar ze op kunnen letten. Het is natuurlijk ook voor hun eigen belang.” Of dit de corruptie zal verminderen, weet Langit geen duidelijk antwoord op te geven. “Misschien op lange termijn wel, geen idee”, zegt Langit met een aarzeling in zijn stem. “Maar ze worden nu bewuster van hun stemgedrag en dat is een positief effect van de voorlichtingen. Daar wordt de toekomst alleen maar beter van”, aldus Langit.

Wanneer de presentaties gedaan zijn, wordt er nog even nagepraat over de deelnemers en de standpunten. Vooral de standpunten zijn belangrijk, vindt Indah. “Ik wil natuurlijk stemmen op wat het beste is voor mijzelf”, zegt ze vrolijk. “In sommige delen van Indonesië worden transseksuelen vermoord en doet niemand er wat aan. Dat vind ik ernstig. Als ik weet op wie ik moet stemmen, kan ik daar misschien wat aan doen. Indirect, dat wel, maar het is in ieder geval iets.”

De afgelopen twee maanden werden dit soort bijeenkomsten drie á vier keer per week gehouden. Fika: “Het is druk, maar we zien het belang van goede voorlichtingen in. Het is voor het land, maar ook voor ons als individu. Dat recht moet je hebben, nemen en gebruiken.” Volgens Fika moeten Indonesiërs opkomen voor hun rechten, maar ook voor hun plichten. “Het is ook gewoon een plicht om te stemmen. Doe het niet alleen voor jezelf, maar denk ook aan je kinderen en de toekomst. Anders blijven we nog jaren een ontwikkelingsland.”