Kingston geteisterd door politiegeweld 

Huilend en hyperventilerend valt een Jamaicaanse vrouw neer op de grond nadat zij haar verloofde moest identificeren. Om bij hem te komen moest zij zich in het mortuarium langs tien andere lichamen een baan wanen. Achterin ligt haar verloofde in een bodybag. Alleen zijn gezicht en een gedeelte van zijn bovenlichaam zijn zichtbaar. Hij draagt een wit hemd dat onder het bloed zit. Het verdriet is van haar gezicht te lezen.

Mr. Robinson is ’s nachts neergeschoten door de politie en het slachtoffer geworden van persoonsverwisseling. Volgens ooggetuigen sprak de politie niet op voorhand met hem en werd ook naar zijn identiteitsbewijs niet gevraagd. De politie is na het schietincident meteen weggegaan.

Kingston, de hoofdstad van Jamaica, wordt geteisterd door geweld, zowel bendegeweld als politiegeweld. In de eerste tachtig dagen van 2013 waren er 65 politie-incidenten met een dodelijke afloop. Schietincidenten komen het meeste voor in de sloppenwijken van Kingston waar de leefomstandigheden slecht zijn en waar de inwoners een lage sociaal-economische status hebben. Het is de meest kwetsbare groep met betrekking tot politiegeweld. Dit heeft er toe geleid dat de politie wordt beticht van corruptie en machtsmisbruik.

De politie beroept zich in bijna alle zaken op zelfverdediging. Een voorbeeld waaruit blijkt dat de politie zich wel degelijk schuldig maakt aan ongeoorloofd gebruik van geweld, is het verhaal van de familie Shue. Hun zoon Kavorn van 23 jaar werd in zijn huis neergeschoten terwijl hij sliep. Zijn broer Shane hoorde mensen hun huis binnenkomen en verstopte zich onder onder het bed in een andere kamer. Vervolgens hoorde hij schoten. Na het schietincident is de vader van Kavorn door de politie belaagd en werd er bij hem ingebroken.

De politie kwam voor iemand anders in de wijk. “Kavorn was bezig met de opleiding om politieagent te worden, hij zat in de jeugdcommissie. De politie had de verkeerde man en ze hebben nooit hun excuus aangeboden. Zij zeggen dat het een shootout was en ze hebben al het bewijs weggehaald. De buren hebben de agenten met handschoenen gezien. Ik was erbij, onder het bed, het was geen shootout en mijn broer krijgen we nooit meer terug”, aldus Shane. Door te wijzen op een shootout, waarbij op de politie geschoten wordt, gaan agenten vaak vrijuit. Een andere oorzaak dat agenten vrijuit gaan, is dat ooggetuigen niet durven te getuigen in de rechtbank door angst voor de politie.

De lijn tussen dader en slachtoffer is soms moeilijk te achterhalen. Criminelen die door de politie worden omgebracht, krijgen vaak een heldenstatus toegekend van de bevolking. Zo worden daders slachtoffer. “Vaak zijn ze niet zo onschuldig als iedereen denkt. Er is vaak een reden dat de politie hen zoekt en natuurlijk kan ik niet ontkennen dat de politie in veel gevallen fout zit, maar het is ook niet eerlijk om te zeggen dat alle doden helemaal onschuldig waren”, aldus Mr. Preston van de Victim Support Unit. Ongeacht de status van dader of slachtoffer, burgers verliezen het vertrouwen in de bescherming die de staat hen hoort te bieden.

Veel van de politiemoorden vinden plaats tijdens gebruikelijke patrouilles. De politie speelt in veel gevallen zelf voor rechter, met onschuldige slachtoffers als gevolg. De dood van een zwangere vrouw op klaarlichte dag is hier een voorbeeld van. De vrouw stond met haar neef te praten en gebruikte daarbij wat scheldwoorden. Een agent hoorde het gesprek en gaf hen een waarschuwing, aangezien schelden in het openbaar verboden is in Jamaica. Toen de twee familieleden door gingen, probeerde de agent de vrouw met geweld mee te nemen. Uiteindelijk vielen beiden op de grond. Volgens ooggetuigen krenkte de val het ego van de agent en schoot hij de vrouw meteen dood. De vrouw en haar ongeboren kind overleden ter plaatse. Deze agent is twee jaar later nog niet veroordeeld en nog steeds werkzaam bij de politie. Het onderzoek loopt nog.

Het aanwezige politiegeweld staat in schril contrast met de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, opgesteld in 1948 en ondertekend door alle lidstaten van de Verenigde Naties (VN). “Mensenrechten zijn er om mensen te beschermen over de hele wereld tegen de macht van de staat en moeten ervoor zorgen dat iedereen kan leven in menselijke waardigheid. De mensenrechten vormen de basis voor alle wetgeving en beleid van de overheid”, zo stelt het College voor de Rechten van de Mens. Op dit moment doet de Jamaicaanse overheid niks aan de wetgeving en het beleid als het gaat om (politie)geweld.

De oorzaak van het geweld ligt geworteld in de Jamaicaanse geschiedenis. Sinds 1962 is Jamaica onafhankelijk en moest een politiek stelsel worden ontwikkeld. Het resultaat is een tweepartijen democratie. Aan de ene kant de People’s National Party (PNP) en aan de andere kant Jamaica Labour Party (JLP). Vanaf de onafhankelijkheid zijn de politieke partijen met elkaar in strijd met oorlogen tussen aanhangers van de twee partijen als gevolg.

Politici hebben wapens naar Jamaica gehaald met behulp van de Verenigde Staten. De VS was bang dat de Jamaicaanse minister president Michael Manley van de PNP, een socialistisch Jamaica ging creëren en vreesden voor communistische invloeden. Daarom is de VS de oppositie partij JLP gaan helpen om Michael Manley te liquideren. Vanaf dat moment is Jamaica gewelddadig geworden, waardoor inwoners zich gedwongen voelen om zich met wapens en alarmsystemen te beschermen.

"Iedereen heeft een wapen thuis, dat is gewoon een feit.”

Volgens Mr. Smith, onderzoeker bij Police Public Complaints Centre (PPCC), brak in 1980 door de politieke ontevredenheid bijna een burgeroorlog uit. Bendeleiders grepen deze kans aan om de sloppenwijken over te nemen en regeren er sindsdien. Het gevolg is dat veel turf oorlogen ontstaan, waarbij de politie moet optreden. “Jamaica heeft een ‘slechte samenleving’. Voor elk ‘vermoord’ iemand wordt wraak genomen door iemand anders om het leven te brengen. De politiek doet hier niets aan en de bendeleiders weten dit”, aldus Mr. Logan, Logan is baas bij INDECOM, een onafhankelijke commissie die zich bezig houdt met geweldsdelicten waar de politie bij betrokken is.

In de periode van 1998 tot en met 2005 zijn er 8.993 moorden gerapporteerd door de Jamaicaanse politie waarvan 76 procent in Kingston. Volgens cijfers van Amnesty International is Kingston wereldwijd de stad met de meeste moorden. Oorzaken hiervan zijn, naast politiegeweld, ook bendeoorlogen in de sloppenwijken rondom verkiezingstijd. De verschillende bendes zijn gelieerd aan een van de twee politieke partijen. Er is een onzichtbare grens die de wijken opdeelt in de twee partijen. Iedereen is hiervan op de hoogte. De heersende bende dwingt inwoners om op ‘hun’ partij te stemmen.

Ondanks dat Jamaica onder scherp toezicht staat van de VN sinds 2010, kijkt niemand meer op van het aanwezige (politie)geweld. “Normalisatie van geweld” is wat veelal op straat wordt geroepen, het is een subcultuur van Jamaica. “Iedereen heeft een wapen thuis, maar daar praat niemand over, dat is gewoon een feit.” Ondanks dat het bij de cultuur hoort, keurt niemand het goed. Er ontstaan demonstraties wanneer dodelijke slachtoffers zijn gevallen. Inwoners hebben weinig capaciteit om te pleiten voor hun rechten, waardoor zij zich machteloos en vervreemd voelen in de interactie met de staat. Ze demonstreren om toch nog iets te doen.

Op dit moment lijkt Jamaica in een vicieuze cirkel te zitten als het gaat om geweld. Burgers hebben geen vertrouwen in de politie en nemen hun toevlucht tot privébeveiliging of keren zich tot bendeleiders voor bescherming. Ondanks dat NGO’s de bevolking bij staan om gerechtigheid te krijgen, voelen zij zich machteloos. Zij geloven dat het geweld om hen heen tragisch maar onvermijdelijk is, het is hun lot. De schuld wordt neergelegd bij grotere structuren waaraan zij niks kunnen doen en verandering lijkt hierdoor nog ver weg.
“Sinds onze onafhankelijkheid hebben we de quote ‘Jamaica Land we Love’ en elke Jamaicaan doet dat ook echt. Maar dit land heft zeker nog vijftien tot twintig jaar nodig om te veranderen. Als de politiek niet de constitutie veranderd zal er geen verandering optreden en het geweld blijven bestaan”, aldus Mr. Landson, onderzoeker bij INDECOM.