Chinese tradities verouderen

China vergrijst steeds meer. De meeste mensen met een fulltime baan hebben geen tijd meer om hun ouders in huis te nemen en voor ze te zorgen, zoals de traditie is. Toch is het ‘not done’ om je ouders in een verzorgingstehuis te stoppen.

Een samenleving veroudert als tien procent van de bevolking zestig jaar of ouder is. China haalde die drempel al in 1999 en de vergrijzing van het land neemt alleen maar toe. De VN schat het aantal Chinese zestigplussers in 2050 op dertig procent. Dit verouderingsproces zorgt voor een toenemende druk op jongere Chinezen, van wie verwacht wordt dat ze voor hun bejaarde ouders zorgen.

De afgelopen 15 jaar hebben meer dan duizend Chinese ouderen hun eigen kind aangeklaagd om financiële ondersteuning af te dwingen. Tot op de dag van vandaag staat er in de wet van de Volksrepubliek China ter bescherming van de rechten en belangen van bejaarden dat de zorg voor bejaarden voornamelijk bij hun familie berust. Sinds 1 juli 2013 is er zelfs een nieuwe wet aangenomen waardoor ouderen hun kinderen bij de wet kunnen aanklagen als ze het gevoel hebben dat ze verwaarloosd worden.

Vasthouden aan tradities

Binnen de Chinese confucianistische traditie is de zorg voor ouderen altijd een erg belangrijk aspect geweest. De zoon blijft heel zijn leven bij zijn ouders wonen en wanneer hij trouwt, komt zijn echtgenote bij hen wonen om te zorgen voor haar schoonouders. Deze traditie is tweeduizend jaar onveranderd gebleven. Pas door de economische hervormingen eind jaren zeventig en onder andere de invoering van de éénkindpolitiek komt hier langzaam verandering in.

De 53-jarige Huan Lei werkt zes dagen per week keihard in haar eigen kledingwinkel. Samen met haar man zorgt ze voor haar ouders die in hetzelfde huis wonen als de rest van het gezin. Huan Lei is een spontane en gastvrije vrouw. Als er mensen op bezoek komen is de tafel rijk gevuld met lekkere hapjes en na het eten wordt er op traditionele wijze samen thee gedronken. Ondanks hun drukke werkweek zorgen Huan Lei en haar man met liefde voor haar ouders. “Het is traditie in China om voor je ouders te zorgen”, zegt ze. “Het maakt niet uit hoe druk je bent, als je ouders ziek zijn, moet je een paar dagen vrij nemen om voor ze te zorgen. Het is niet goed om je ouders naar een verzorgingstehuis te sturen.”

Geen respect

Veel Chinezen moeten er nog niet aan denken om hun ouders in een verzorgingstehuis te stoppen. Moeder Huan: “Als je ouders zelf naar een tehuis willen kan dat, maar als ze dat niet willen is het je plicht om voor hen te zorgen. Als je daar vanwege een drukke baan geen tijd voor hebt, moet je iemand vinden die voor ze kan zorgen. Bijvoorbeeld door een ouderenverzorgster in huis te nemen. In China zijn we heel erg gehecht aan onze tradities. Jouw ouders hebben vroeger voor jou gezorgd, dus jij moet voor hen zorgen als ze oud zijn. Dat is hoe we op dit moment denken in China. Misschien zal dat in de komende generaties veranderen en ga ik later wel naar een verzorgingstehuis. Als je je ouders nu naar een verzorgingstehuis stuurt, toon je geen respect voor hen. Ook als ze in een verzorgingstehuis goed voor de ouderen zorgen, geloof ik niet dat ze het daar beter kunnen dan de eigen kinderen.”

Mede door deze traditionele opvattingen is het aantal verzorgingstehuizen in China tot nu toe redelijk laag gebleven. Beijing, met twintig miljoen inwoners, heeft er volgens de China Daily maar 400. Ter vergelijking: Nederland telt op dit moment 2.185 verpleeg- en verzorgingstehuizen.

Meer verzorgingstehuizen

Volgens de Nederlander Bert van der Lende komt daar verandering in. Van der Lende is coördinator van verzorgingstehuis Laurens in Rotterdam en heeft zijn zorgconcept geëxporteerd naar Chinese bejaardentehuizen. Van der Lende richt zijn verzorgingstehuizen zo in dat ze meer weg hebben van knusse huiskamers dan kille tehuizen. Ook wordt het personeel op zo’n manier opgeleid dat het naast goede zorg ook leert om de ouderen als hun eigen ouders te behandelen.

Ouderen af en toe knuffelen is heel belangrijk in dit concept. In Nederland is dit vrij gewoon, maar in China zijn ze deze manier van ouderenzorg niet gewend. Dit komt doordat mensen van jongs af aan leren om ouderen met het grootste respect en de nodige afstand te benaderen. De meeste Chinese verzorgers zijn het dan ook niet gewend om ouderen zo nu en dan eens stevig te knuffelen. Er zijn inmiddels al 30.000 plekken met dit zorgconcept gerealiseerd in China.

Meer welvaart

Van der Lende is ervan overtuigd dat er door de sterke economische groei in China uiteindelijk steeds meer mensen zullen zijn die hun ouders naar een verzorgingstehuis sturen. De economische groei betekent niet alleen dat mensen meer gaan verdienen, maar ook dat ze harder moeten werken om tegen de grote concurrentie op de banenmarkt op te boksen. China telt namelijk al lange tijd meer mensen dan banen. Verzorgingstehuizen voor ouderen zijn op dit moment voor de meeste Chinezen nog te duur, maar nu het gemiddelde inkomen stijgt, zullen er steeds meer mensen zijn die het zich kunnen veroorloven.

Met de stijging van de welvaart neemt ook de individualisering toe en dit draagt bij aan de afbrokkeling van Chinese tradities, zoals met het hele gezin in hetzelfde huis wonen waar iedereen voor elkaar zorgt. Nog een reden waarom volgens Van der Lende mensen hun ouders in de toekomst eerder naar een verzorgingstehuis zullen doen, is de eenkindpolitiek. “Door de eenkindpolitiek wordt de druk op de schouders van kinderen om voor hun ouders te zorgen nog groter”, zegt hij. “Als twee mensen trouwen moeten ze voor hun eigen kinderen en vier ouderen zorgen.

Als je uiteindelijk zes dagen per week twaalf uur per dag moet werken om je hoofd in de groeiende Chinese economie boven water te houden, dan kun je niet meer voor je eigen kinderen zorgen, dus dat moeten opa en oma doen. Maar als opa en oma later zo hulpbehoevend worden dat ze niet meer voor zichzelf kunnen zorgen, kun je niet zomaar je fulltime baan opgeven om je ouders in huis te nemen.”

Een drukke fulltime baan

De 50-jarige Xin jiu Fang kan dat beamen. Ze runt samen met haar man een medicijnwinkel voor dieren in Shanghai. Xin Jiu Fang: “Door de grote economische groei in China zijn veel mensen te druk met hun fulltime baan. Mijn ouders wonen in de buurt zodat ik altijd naar ze toe kan gaan. Ik heb twee zussen die mijn ouders ook vaak bezoeken en voor mijn ouders zorgen. Mijn zussen en ik zijn vaak moe van al het werk, maar we doen het met liefde want het is onze plicht om voor de familie te zorgen. Een van mijn vrienden was zo druk met haar baan dat ze ervoor heeft gekozen om haar ouders in een verzorgingstehuis te stoppen. Ik zou mijn ouders nooit naar een verzorgingstehuis sturen”, zegt Xin Jiu Fang vol overtuiging.

Maar niet veel later komt ze daar alweer op terug: “Ik zou eerst met mijn zussen gaan praten. Als drie van de vier zussen het er mee eens zou zijn dat een verzorgingstehuis de beste optie is, zullen we besluiten om onze ouders naar een verzorgingstehuis sturen.”