Nucleaire top in Nederland

Vandaag en morgen vindt de Nuclear Security Summit plaats in Den Haag. Leiders van 53 landen en vier internationale organisaties zijn uitgenodigd om bij het overleg aanwezig te zijn, hiermee is het de grootste internationale conferentie die ooit in Nederland is gehouden. Maar wat is deze nucleaire top nou precies en welke discussiepunten zullen in Den Haag aan bod komen?

Op initiatief van de Amerikaanse president Obama werd de Nuclear Security Summit (NSS) in 2010 voor het eerst georganiseerd in Amerika. Het doel van de top is het tegengaan van nucleair terrorisme. In een toespraak in 2009 in Praag liet Obama weten dit als één van de grootste dreigingen voor de internationale veiligheid te zien. Verschillende maatregelen worden genomen door de NSS om de dreiging van nucleair terrorisme te verminderen. Ten eerste moet de hoeveelheid nucleair materiaal in de wereld verminderd worden. Ten tweede moeten de nucleaire stoffen die er zijn beter beveiligd worden om zo te voorkomen dat het in verkeerde handen terecht komt. En daarnaast moet de internationale samenwerking verbeterd worden om deze maatregelen te kunnen uitvoeren.

Tijdens de NSS 2014 zal het terugdringen van het gebruik van gevaarlijk nucleair materiaal één van de belangrijkste agendapunten zijn. Nucleair materiaal heeft belangrijke functies. Zo voorziet het bedrijven en huishoudens van elektriciteit en wordt het gebruikt in de geneeskunde. Maar stoffen als uranium en plutonium vormen tevens een basis voor nucleaire brandstof waar schadelijke explosieven mee gemaakt kunnen worden. De kans op een terroristische aanslag met een nucleair explosief is relatief klein, maar de gevolgen zouden enorm zijn.

Sinds de oprichting van de NSS is er al veel gevaarlijk nucleair materiaal in de wereld vernietigd, voornamelijk in Amerika en Rusland. Tevens is op de nucleaire top in Seoul in 2012 de afspraak gemaakt dat er in de toekomst alleen nog met laagverrijkt uranium mag worden gewerkt in de geneeskunde. Met deze lagere concentraties uranium is het een stuk lastiger om gevaarlijke explosieven te maken. Onder zware druk van de Verenigde Staten werd de deadline voor het verbannen van hoge concentraties nucleair materiaal gesteld op 2015. Nederland werd in de aanloop naar de top bekritiseerd door de VS vanwege het feit dat hier nog wel hoogverrijkt uranium wordt gebruikt bij de productie van medisch materiaal.

Het gebruiken van laagverrijkt uranium in de geneeskunde is lastig en de techniek hiervoor brengt extra kosten met zich mee. In verband met de huidige crisis ziet het er dan ook naar uit dat Nederland het niet gaat halen om aan de verplichting te voldoen. Het wel of niet behalen van de deadline is voor de wereldleiders een belangrijke discussie en zal ook in Den Haag nog besproken worden.

Het tweede streefdoel van de NSS is een betere beveiliging van de nucleaire stoffen. In Nederland zijn vooral de Rotterdamse haven en Schiphol, plaatsen waar veel import en export van goederen plaatsvindt, cruciale plekken om nucleair materiaal goed te beveiligen. Smokkel van deze belangrijke maar gevaarlijke stoffen moet vrijwel onmogelijk worden gemaakt. Nucleair materiaal in ziekenhuizen is echter lastiger te beveiligen. Patiënten moeten zo min mogelijk last hebben van de beveiliging en op een cliëntvriendelijke manier geholpen worden. Tijdens de NSS-top zal nagedacht worden over op welke manier hier een balans in gevonden kan worden.

Daarnaast bespreken de wereldleiders in Den Haag in hoeverre er open gecommuniceerd moet worden over de afspraken rondom nucleair materiaal. Het uitwisselen van informatie zou de internationale samenwerking ten goede komen, maar het nadeel hiervan is dat er ook misbruik van gemaakt kan worden. Zo zouden landen als Iran en Noord-Korea, die bekend staan om hun omstreden wapenprogramma’s, met nieuwe kennis en technologieën hun wapenprogramma’s kunnen versterken. De gemaakte afspraken binnen de NSS moeten ertoe leiden dat het nucleair materiaal en de technologie en kennis hierover beter beschermd en beveiligd wordt.

In 2016 zal de Verenigde Staten wederom een nucleaire top organiseren. Tegen die tijd moeten alle gemaakte afspraken zijn uitgevoerd en de doelen bereikt zijn. De verwachting is dan ook dat de top in 2016 de laatste is die wordt georganiseerd.