Diepgewortelde fraude beïnvloedt de verkiezingen in Gabon

Door corruptie en fraude hebben veel Gabonezen het vertrouwen in de politiek verloren. Strengere controle op het verkiezingsproces moet daar verandering in brengen.

Het is nog vroeg in de morgen als de deuren van een schoolcomplex in het centrum van Libreville opengaan. De klaslokalen zijn omgevormd tot stemlokalen. Het grote grasveld stroomt langzaam vol met mensen. Alle winkels, supermarkten en cafés zijn op deze dag gesloten, zodat iedereen genoeg tijd heeft om zijn of haar stem uit te brengen. Dat is maar goed ook. Vier mensen van de organisatie zijn te laat en er ontbreekt nog een stembus voor een van de stemlokalen, waardoor het stemmen pas drie uur na aanvang kan beginnen.

Aan de opkomst lees je het niet direct af, maar het vertrouwen van de Gabonezen in de politiek heeft een dieptepunt bereikt. Dat beweert althans Georges Mpaga, directeur van ROLBG, een organisatie die strijdt voor burgerrechten in Gabon. “Meer dan tachtig procent van de Gabonezen onder de dertig jaar stemt niet, omdat ze de hoop op een beter en rechtvaardiger land hebben opgegeven.” Daarom heeft ROLBG in samenwerking met de VN een project opgezet om de Gabonese bevolking meer te betrekken bij de verkiezingen. Vijftig vrijwilligers zijn opgeleid om het verloop van het stemproces in Libreville te monitoren. De observatoren moeten letten op frauduleuze praktijken, zoals omkoping van kiezers en het uitbrengen van meerdere stemmen en daarnaast delen ze enquêtes uit aan jonge stemmers over het verloop van de verkiezingen.

Voordat het stemlokaal open gaat, spreekt George zijn vrijwilligers toe: “Wij als Gabonese burgers moeten onze verantwoordelijkheid nemen voor dit land. We moeten de handen ineenslaan en samen vechten voor gerechtigheid. Dit begint bij jullie, vandaag.”

Een militair komt het grasveld oprennen met de ontbrekende stembus boven zijn hoofd. Er klinkt luid gejoel van de wachtende menigte: het stemmen kan eindelijk beginnen. De ene groep vrijwilligers loopt rond tussen de stemlokalen om te observeren, de andere groep neemt plaats in de stemlokalen. De observanten uiten veel kritiek na afloop. Ze mogen geen actie ondernemen als er iets buiten de boekjes gebeurt, slechts observeren en noteren. Het idee is dat de geobserveerde gebreken worden voorkomen bij de volgende verkiezingen.

Fraude en wantrouwen

Veel Gabonese jongeren zijn het vertrouwen in de politiek al lange tijd verloren. Nadat de vorige president na een presidentschap van 41 jaar overleed, kwam zijn zoon Ali Bongo in 2009 aan de macht met een minderheid van de stemmen. Hoewel het olierijke land een van de meest welvarende landen van Afrika is, leeft meer dan zestig procent van de Gabonese bevolking in armoede. “Al het geld is in handen van een paar rijke mensen, die de opbrengsten van de olievoorraden en andere grondstoffen beheren. Ondertussen zijn er te weinig ziekenhuizen, scholen en is er een hoge werkloosheid”, moppert Boris, een leraar natuurkunde die in de rij staat te wachten, totdat hij zijn stem mag uitbrengen.

Tijdens de verkiezingen wordt er op allerlei manieren gefraudeerd. Kevin, een 21-jarige student, staat buiten het schoolcomplex te wachten op een van zijn vrienden die aan het stemmen is. Zelf heeft hij al drie jaar zijn stem niet uitgebracht. Hij vertelt dat veel mensen in de aanloop naar de verkiezingen geld aangeboden krijgen om op de regerende partij PDG (Parti Democratique de Gabon) te stemmen.

Kevin werd een bedrag van 20.000 CFA (20 euro) aangeboden door mensen die voor de PDG werken. Nadat hij dit weigerde boden ze hem 50.000 CFA (75 euro). “Als ik eerlijk ben twijfelde ik wel. Het maakt niet uit of ik wel of niet stem, uiteindelijk wint de regerende partij toch wel. Dus kan ik net zo goed het geld aannemen. Uiteindelijk heb ik het niet gedaan, maar er zijn heel veel arme mensen die het geld niet kunnen weigeren.” Het komt ook voor dat mensen tijdens hun lunchpauze een verrassing vinden in hun broodje. Met een geldbriefje en de naam van een politicus wordt op een subtiele manier geprobeerd hun stem te winnen.

Ondertussen verloopt het stemproces chaotisch. Er vormen zich al snel grote rijen voor de stemlokalen. Mensen zijn druk in de weer hun eigen foto te zoeken tussen de grote stapels witte papieren, waar alle geregistreerde stemmers op afgebeeld staan.

Bij binnenkomst moeten de mensen zich legitimeren en hun stembiljet inleveren. Vervolgens krijgen ze zes kaartjes met de gezichten van de verkiesbare politici. Het gekozen kaartje wordt in de stembus gestopt, dat zich achter een slordig opgehangen gordijn bevindt. De overige kaarten worden in een aparte plastic doos gestopt- die niet afgesloten is, of op enige manier wordt beveiligd.

Om verkiezingsfraude tegen te gaan werd er bij deze verkiezingen voor het eerst gebruik gemaakt van een biometrische methode, waarbij de vingerafdruk van de kiezer wordt afgenomen. Het is een try-out, bedacht door de oppositie, in de aanloop naar de presidentsverkiezingen van 2016.

“Verandering moet van onderop komen”

“Uiteindelijk maakt het weinig uit welke partij de verkiezingen wint. Zowel de regerende partij als de oppositiepartij werken alleen voor zichzelf, niet voor Gabon of de mensen”, zegt Kevin, die nog steeds staat te wachten. “Zowel de ex-premier als de ex-vrouw van Omar Bongo, beide voormalig lid van de PDG, zijn nu verkiesbaar als oppositieleiders. Als de Gabonese samenleving echt wil veranderen, moet dat van onderop komen, van de mensen zelf. Daar ligt het probleem. ‘On va encore faire comment’, 'Wat kunnen we er aan doen', zit in de mentaliteit van de Gabonezen. De mensen worden al zo lang door hetzelfde regime geregeerd, dat ze passief zijn geworden. Ze weten niet beter. Daarom is de taak aan ons, de jonge Gabonezen, om daar verandering in te brengen.”