Hoe het klooster nonnen in Ladakh kennis biedt

Ze hadden soms nauwelijks geld om de rode habijt te betalen die boeddhistische kloosterlingen in het Noord-Indiase Ladakh normaliter dragen. Tot in de jaren negentig leiden nonnen in deze geïsoleerde regio in de Himalaya een armoedig leven. Nu is de situatie veranderd: het klooster is een toevluchtsoord geworden voor arme meisjes.

“Nonnen waren slaven”, stelt non en activist Tsering Palmo. Terwijl monniken in Ladakh in gemeenschappen in eeuwenoude complexen leefden, was het bestaan van een non eenzaam en armoedig. Monniken hoefden zich zelden zorgen te maken over hun bestaanszekerheid. Het land dat de kloosters bezitten, bracht en brengt genoeg inkomsten op.

Nonnen daarentegen leefden niet in gemeenschappen. Ze leefden celibatair binnen de muren van het familiehuis. Maar omdat ze moesten werken om te kunnen leven hadden ze weinig tijd voor boeddhistische studie. Ze deden het huishouden, werkten op het land of deden voor een hongerloontje wegwerkzaamheden. Soms hadden ze geen oudedagsvoorziening, ze hadden immers geen kinderen. Omdat ze nooit de volledige wijding ontvingen die monniken kregen, maar de status van novice behielden, hadden ze minder aanzien dan hun mannelijke tegenhangers. “Ze werden met de nek aangekeken”, vertelt de Nederlandse Marlies Bosch, die een stichting heeft opgericht voor deze nonnen. Ze was onder de indruk van de strijd die Tsering Palmo voert om het lot van nonnen in Ladakh te verbeteren.

Palmo staat aan het hoofd van de Ladakh Nuns Association (LNA), een organisatie die zich inzet voor onderwijs voor nonnen, zodat ze de volledige wijding kunnen ontvangen. Daarnaast is ze de abdis van een klooster in Leh, de grootste stad in Ladakh, waar ze met zes nonnen en 35 schoolgaande meiden woont. Allen dragen zij hun rode habijt en hebben kaalgeschoren hoofden.

Aanvankelijk was het niet makkelijk voor Palmo om als vrouw aan het hoofd van een organisatie te staan. Haar leiderschap stuitte op weerzin onder mannen die jaloers waren dat ze haar organisatie zonder hen wilde runnen. Maar nu komt daar geleidelijk verandering in, vertelt ze. “Mensen vertrouwden eeuwenlang op monniken om rituelen of gebeden te verrichten bij ziekte, dood of andere moeilijke momenten in het leven. De lokale bevolking begint langzaamaan het vertrouwen te krijgen dat nonnen dit ook kunnen. Soms moedigen ze ze zelfs aan.”

“Modern onderwijs speelt een sleutelrol in de emancipatie van nonnen”, aldus Palmo. De jonge meiden in het klooster krijgen zowel boeddhistisch als modern onderwijs, voor dit laatste bezoeken ze een school buiten het klooster. De meeste nonnen bij de LNA kunnen niet alleen lezen en schrijven in het Bhoti – de lokale taal van Ladakh, maar beheersen ook het Hindi en het Engels. Bijkomend voordeel is dat ze contact kunnen onderhouden met westerlingen die hen willen sponsoren en ondersteunen. Ze ontvangen steun uit Nederland, Japan, Zwitserland en Duitsland. Deze hulp is volgens Palmo onmisbaar voor het werk van de LNA en helpt bovendien hun lokale reputatie te verbeteren.

Met een hoog stemmetje doet ze de reactie van haar buren na toen ze zagen dat er vijf auto’s voor de deur stonden van een groep buitenlandse mensen die haar organisatie bezocht. “Goh, is jullie visite geïnteresseerd in nonnen?” Het moet een vreemd gezicht zijn geweest voor de lokale bevolking: westerlingen die de onderkant van de samenleving in Ladakh komen redden. Eerst keken de nonnen op tegen de westerlingen die hen kwamen helpen. “Maar onze relatie wordt elk jaar gelijkwaardiger. Nu komen de nonnen zelf met voorwaarden en ideeën”, vertelt Bosch.

Toch loopt het niet storm met de buitenlandse belangstelling, zoals bij sommige monnikenkloosters. Het klooster in Hemis bijvoorbeeld ontvangt jaarlijks tal van Indiase en Westerse toeristen die het Hemis Festival bijwonen. Met maskers op en kleurrijke traditionele kleding aan voeren de monniken twee dagen lang diverse dansen op. Het is dringen geblazen om de kloosterlingen te kunnen zien.

Op de binnenplaats van het complex, waar het ritueel plaatsvindt, is eveneens een museum waarmee het klooster wat inkomsten genereert door entree te vragen. Het kloostergebouw, dat uit de zeventiende eeuw stamt, is ook op zichzelf al een bezienswaardigheid met zijn gekleurde houten balustrades en zuilen. De hoge witte muren contrasteren fel met het bruingrijze grillige berglandschap. Hierbij steekt het moderne gebouw van de LNA dat aan de rand van een stad staat, in plaats van in een pittoresk dorpje, schril af.  

Vlucht uit de armoede

Jigmeth, een zestienjarige non, vertelt dat bij de LNA meer nadruk ligt op onderwijs dan bij andere kloosters. Zij en de andere jonge nonnen besteden meer tijd aan school dan aan gebeden. Op haar elfde besloot ze samen met drie vriendinnen om in te treden toen Palmo haar dorp bezocht. Het valt echter te betwijfelen of dit haar eigen keuze was. Volgens Bosch bepalen de ouders meestal welke dochter of zoon het klooster in gaat. 

“Voor alle nonnen in Ladakh zijn studie, onderdak en voedsel belangrijke factoren om in te treden in een klooster”, vertelt Bosch, “alleen voor nonnen die rond de twintig zijn is het een vorm van roeping.” Zo stond er deze zomer ineens een groep ouders met hun tien dochtertjes voor de deur van een klooster dat gesteund wordt door de organisatie van Bosch. Ze wilden dat de meisjes, die rond de negen jaar waren, non zouden worden, maar de Dutch Foundation for Ladakhi Nuns kon maar zes meisjes ondersteunen. In arme, afgelegen gebieden willen steeds meer meisjes non worden, maar in en rondom de stad neemt de populariteit van het kloosterbestaan af. Volgens Bosch is dit te wijten aan de toenemende welvaart.

Moeten nonnen wel geholpen worden als ze alleen maar non zijn om uit de armoede te ontsnappen? “Er is niks mis mee als een non op haar achttiende de keuze maakt om uit te treden”, vindt Bosch. Jonge nonnen weten eigenlijk nauwelijks wat het celibataire leven inhoudt, vertelt ze. Het komt voor dat jonge nonnen die zwanger worden zelfmoord plegen, omdat ze zich seksueel misdragen zouden hebben. Laatst zag ze dat een non en een monnik elkaars hand vasthielden. “Die non had geen idee van waar die monnik op uit is.”

De Nederlandse vrouwen geven de nonnen dan ook seksuele voorlichting. Voor oudere nonnen is seksualiteit een groot taboe, maar Palmo erkent dat de nonnen wat dit thema betreft recht hebben op de waarheid. Bosch en haar collega’s vertellen de jonge nonnen niet alleen het technische verhaal over hoe een vrouwenlichaam er van binnen uitziet. Ze doen ook rollenspellen waarin de nonnen testen hoe dichtbij ze iemand willen laten komen. 

Hoewel de meiden zich nauwelijks realiseren wat het celibataire leven inhoudt, geeft de tijd die ze doorbrengen bij de LNA ze misschien wel een kans om iets te betekenen voor de samenleving. “Het is mijn droom om non én hulpverlener te zijn”, zegt Jigmeth.

Palmo voelt zich gesteund door de denkbeelden van de Dalai Lama. Hij heeft het volste vertrouwen in de capaciteiten van vrouwen binnen de boeddhistische beweging en gelooft dat de kans groot is dat zijn opvolger een vrouw zal zijn. De nonnen van de LNA verwelkomen dit idee. Palmo stelt dat een vrouwelijke leider met een warm hart, niet alleen vrouwen helpt in de boeddhistische wereld, maar alle vrouwen die onderdrukt worden. Vooral op het gebied van compassie kunnen mannen veel leren van vrouwen, vertelt ze. “Als we elkaar steunen blijft iedereen mentaal gezond. Dat hebben we nodig om van deze planeet een betere plek te maken.”