Colombiaanse grafittikunst schreeuwt om verandering

De felgekleurde muren steken sterk af bij de dreigende lucht die boven Bogota hangt. Levensgrote tekeningen en hoekige letters sieren de smalle drukke straten van de miljoenenstad. De kleurige muren dragen een serieuze boodschap. De kunst in de straten van de Colombiaanse hoofdstad schreeuwt om aandacht en verandering.

Op klaarlichte dag loopt een man met een bivakmuts over straat. Het heeft een dreigende uitstraling, maar hij heeft geen kwade bedoelingen. Zijn wapen is zijn spuitbus vol met verf. DjLu is een van de bekendste graffiti-artiesten in Colombia. Tegen het aanbrengen van graffiti kan de politie zo nu en dan hard optreden. In 2011 werd een 16-jarige kunstenaar doodgeschoten door een agent toen hij tekenfilmfiguur Felix The Cat op de muren aan het schilderen was. “De bedekking van mijn gezicht is voor mijn eigen veiligheid. Ik blijf liever anoniem. Bovendien gaat het niet om mij als persoon, maar om de boodschap die ik met mijn kunst wil overbrengen”, zegt DjLu

“Ik wil niet met stenen gooien, ik wil een steen op het pad van de voorbijganger leggen. Zodat mensen even stil moeten staan bij de situatie in ons land”, legt hij uit. Geweld is zodanig verweven in het dagelijks leven, dat Colombianen er gevoelloos voor zijn geworden. “Elke dag lezen we in de krant dat er mensen zijn omgekomen in het gewapende conflict tussen de overheid, guerrilla’s en paramilitairen. De krant wordt dichtgedaan en de mensen gaan verder met hun dagelijkse routine. Juist deze mensen wil ik wakker schudden. Zij zien niet in dat ons land ten onder gaat als wij niks doen. Zij sluiten hun ogen, vegen het geweld achteloos van zich af als een vervelende vlieg op hun huid.”

Onmacht, macht en kracht

Graffiti wordt vaak gezien als een verpaupering van een stad die gepaard gaat met de verhoogde kans op criminaliteit. DjLu legt uit dat dit in Bogota juist andersom werkt. “Jongeren uit slechte buurten krijgen de kans om hun woede te tonen. Het maakt een einde aan hun gevoel van onmacht. Ze kiezen er voor om de straat op te gaan met een spuitbus in plaats van een wapen.”

Hij wijst naar een monument dat ondergespoten is met graffiti. “Veel mensen zullen dit vandalisme noemen. Zij zien de functie van de aangebrachte teksten niet.” De standbeelden in de stad eren belangrijke personen uit het heden en verleden. Volgens DjLu is dit een manier om de maatschappij te beïnvloeden. De overheid oordeelt wat goed en slecht is. “De graffiti op de beelden laat zien dat de mensen het hier niet mee eens zijn. Het laat de verschillende visies zien. Zo wordt het weer onderdeel van de samenleving en zorgt het voor sociale rust in plaats van onrust.”

Eind jaren zeventig, toen de graffitiscene in Bogota begon te groeien, was er een duidelijke link tussen de onderdrukking van de vrijheid van meningsuiting en de opkomst van de graffitibeweging. Linkse activisten begonnen zich te verzetten tegen het bewind. Voedseltekorten en hoge werkloosheidscijfers zorgden voor onrust. Voormalig guerrillabeweging en nu politieke partij M-19 gebruikte graffiti om hun aanwezigheid te tonen en standpunten te verspreiden. Er werd zelfs een publiekelijke ‘graffitiverkiezing’ georganiseerd rond de vraag of de voorzitter van de Arbeidersbeweging vermoord moest worden. Na vele stemmen op de muren in Colombia voor deze beslissing, werd Jose Raquel Mercado op 19 april 1976 dood aangetroffen.

De scene heeft sindsdien zowel sociaal als creatief een ontwikkeling doorgemaakt. Een groot deel van de artiesten beperkt zich niet meer tot teksten, maar uiten hun statement door middel van grote kleurrijke schilderingen of kleine doordachte afbeeldingen. Waar de graffiti in de jaren tachtig een middel was voor revolutionaire groepen, werd het vanaf de jaren negentig een inspiratie voor het maken van publieke kunst. “Juist deze wending zorgde ervoor dat graffiti een vorm van rust bracht”, legt DjLu uit. “Sindsdien is het niet enkel een uiting van ontevredenheid, maar ook van kracht. Met graffiti kan je onderdeel van de stad worden. De muren zijn dan niet meer slechts muren, maar worden jouw stem.”