Rijbewijs te koop

Autorijden is een kunst op zich. Een kunst die niet iedereen beheerst. Daarom is het goed dat er rijscholen en praktijkexamens bestaan. Maar hoeveel is een rijbewijs waard als je deze gewoon kunt kopen?

Nugroho Tri Purnomo rijdt ondertussen ruim een jaar als rijleraar door de straten van Yogjakarta. Zoals het in een typisch Aziatische stad hoort, wemelt het ook hier van de brommers. Doldrieste taxichauffeurs, scheurende betjaks en kriskras overstekende mensen maken het straatbeeld tot een onoverzichtelijk geheel. In zijn kleine witte KIA probeert Tri zijn leerlingen voor te bereiden op een praktijkexamen. Een examen dat ook nog eens helemaal niet nodig lijkt.

Rijlessen nemen

“Veel mensen zijn een beetje bang om hier te rijden”, zegt Tri, wijzend op de drukte. “Dus is het handig om rijlessen te nemen zodat je aan de volle straten kunt wennen.” Vandaag staat een rijles op het programma met Sarah. Zij is een twintigjarige studente aan de plaatselijke Gadjah Mada Universiteit. Veel vertrouwen in haar eigen rijkunst heeft ze niet. “Het is hier af en toe echt een gekkenhuis! Ik weet niet of ik überhaupt nog in Yogjakarta ga rijden als ik mijn rijbewijs heb.’’

Nadat de auto vijf keer is afgeslagen, rijdt ze eindelijk weg. Tri houdt ondertussen zijn hand strak bij de handrem, een eigen gas- en rempedaal heeft hij namelijk niet. “Nee, met de handrem gaat het ook prima!”, stelt Tri Sarah gerust. Echt gevaarlijk kan het ook niet worden, de snelheidsmeter tikt met moeite dertig kilometer per uur aan. Tri ziet geen problemen: “Ik denk dat ze een stuk of vijf lessen nodig heeft om te slagen. Ze moet gewoon een beetje wennen.”

Sarah is een van de weinigen die de moeite neemt om lessen te volgen. Veel mensen kopen hun rijbewijs liever. Levert de verkeersmix van onervaren chauffeurs en losgeslagen brommer- en taxichauffeurs geen gevaar op? “Er zijn hier vaak ongelukken. Daarom is het belangrijk dat ik lessen neem”, zegt Sarah terwijl ze de bocht doorgaat. Normaal doorkruist ze Yogjakarta op een brommer. “Dan voel ik me ook onveilig. Aan alle kanten scheuren andere brommers langs me heen.”

Of een rijbewijs kopen?

Waarom neemt Sarah eigenlijk rijlessen, als je een rijbewijs ook kunt kopen? “Omdat ik vind dat ik eerst moet kunnen rijden, voor ik in mijn eentje in de auto stap. Ik vind het ook niet normaal dat de overheid dit toelaat”. Tri is het met haar eens. “Het kan het verkeer heel onveilig maken.” Tri wil er echter niet teveel over praten. “Corruptie is toch een beetje een taboe”, legt Sarah uit. Bij de vraag of rijbewijzen te koop zijn begint Tri te lachen. “Geen commentaar”.

Hij wil wel wat anders kwijt. Iets dat hij graag veranderd ziet. “Je hebt hier geen opleiding nodig om rijleraar te worden. Je moet gewoon kunnen rijden en het lef hebben om het andere mensen te leren”, legt hij uit. “Dit moet anders. Het is veel beter als mensen weten wat ze doen.” Als rijleraar heeft hij hier echter niets over te zeggen. “Ik kan hier niks aan veranderen, de overheid zou dit moeten doen”.

Kevin is minder schuw als het om het aankopen gaat. “Het is vrij normaal om hier je rijbewijs te kopen”, zegt hij. Toch probeerde hij het eerst zelf. “Ik had hem ook bij mijn examinator kunnen kopen voor tachtig euro, maar ik wilde het eerst zelf proberen.” Hij zakte echter voor zijn examen omdat hij bij het achteruit rijden een pion raakte, waardoor hij besloot alsnog een rijbewijs te kopen. “Dus betaalde ik 160 euro bij de politie, waar ze de rijbewijzen uitgeven.”

“Het uitgeven van de rijbewijzen is compleet in handen van de politie”, vult Tri aan. “Het enige wat wij als rijschool kunnen doen is de leerling zo goed mogelijk voorbereiden op het examen.” Of ze ook echt op examen gaan is nog maar de vraag. “Veel van mijn leerlingen gaan zonder rijbewijs rijden. De politie controleert hier nauwelijks op.” Bovendien kan een overtreding in veel gevallen worden opgelost zonder een trip naar het bureau. Een handje vol contanten is vaak genoeg. Ik vind zelf dat ik goed kan rijden, maar toch liet de examinator me zakken. Dus kocht ik hem gewoon”, aldus de 23-jarige student Kevin.