Ahmadiyyah in Yogyakarta: In het oog van de storm van religieus geweld

In de ochtend van 5 april werden zeker twintig Ahmadi-moslims opgesloten in hun moskee in Bekasi, West-Java. Vijfhonderd kilometer verderop, in Yogyakarta, verzamelt die avond een bont gezelschap van religieuze leiders om juist bruggen te slaan tussen hun verschillende ideologieën.

Het zogenoemde Interfaith Solidarity Forum komt al zestien jaar samen. Vanavond vergaderen zij in het gemeenschapscentrum van de Ahmadiyyah, onder het genot van kleine Indonesische banaantjes en op Turks fruit lijkend suikerwaar. De vijf heren zijn rustig in gesprek. Uit de gebeurtenissen in Bekasi blijkt dat hun samenkomen zeker geen overbodige luxe is, laat staan een vanzelfsprekendheid.

“We leven mee met onze broeders en zusters, bidden voor ze en proberen de communicatie in stand te houden. Ze hebben geen eten en alleen een zieke mocht na een tijd steggelen naar buiten”, aldus Iin Qurrotul Ain, de secretaresse en tolk van het gezelschap in Yogyakarta. In de vroege ochtend sloot de overheid van Bekasi de moskee af met een stalen hek. Volgens de nieuwssite de Jakarta Globe werden mensen die eten wilden brengen bedreigd door de politie. Toen dit verhaal echter de media bereikte, draaide de politiecommissaris bij en mochten er een aantal porties gebakken rijst het hek overgeheveld worden, aldus de nieuwssite.

De officiële lezing van de burgemeester is dat het hek geplaatst werd om te voorkomen dat de moskee belaagd werd. Critici, waaronder de Ahmadiyyah in Yogyakarta, zijn er echter van overtuigd dat de overheidsactie is ingefluisterd door het Front Pembela Islam (FPI), het Islamitische Verdedigingsfront. Dit is een radicale moslimbeweging die door de media en mensenrechtenorganisaties continu in verband wordt gebracht met gewelddadige acties tegen religieuze minderheden in heel Indonesië.

Het belangrijkste verschil tussen de Ahmadi- en de Soennitische moslims is dat de Ahmadi-moslims in een profeet geloven na Mohammed. Volgens Soennitische imams schenden ze hiermee een van de basisbeginselen van het moslimgeloof, waardoor zij geen echte moslims zijn. Met een fatwa hebben de Soennitische imams dit standpunt volgens de religieuze wet vastgelegd. Hiermee rechtvaardigen ze volgens Ahmad Saifudin Mutaqi, president van de Ahmadiyyah in Yogyakarta, de moordpartijen en brandstichtingen van de radicalen.

Ongelovig

“Er is zelfs een lobby gaande om in de grondwet op te nemen dat de Ahmadiyyah ongelovig zijn. Daarmee zouden zij ons strafbaar stellen voor blasfemie. Gelukkig is dát niet doorgegaan, maar dat neemt niet weg dat de lokale overheden vaak naar de pijpen dansen van radicale Soennitische leiders”, zegt Mutaqi. Verontwaardigd rakelt hij nog een voorbeeld op: “In 2011 zijn er in Cikeusik, wederom in West-Java, drie mensen van ons gedood door een menigte soennieten. De politie wist dat het ging gebeuren, maar ondernam geen actie. Achteraf zijn de slachtoffers voor zes maanden cel veroordeeld vanwege provocatie. De daders, die nota bene een moord pleegden, kregen diezelfde zes maanden. Hier in Yogyakarta gebeuren die dingen niet.”

De positie van Ahmadi-moslims is een diepgeworteld probleem in de Indonesische politiek, dat blijkt wel uit een recente uitspraak van de gouverneur van West-Java, Ahmad Heryawan, tegen de nieuwssite kompas.com. Nadat een menigte van vierhonderd man een Ahmadiyyah-gemeenschap aanviel, stelde hij dat het geweld er nooit was geweest zonder deze groep. “Natuurlijk willen we dat religies tolerant met elkaar omgaan, maar de Ahmadiyyah maken zich schuldig aan het verspreiden van een afwijkend geloof. Als het geloof verdwijnt, verdwijnt het probleem ook”, aldus de gouverneur tegen kompas.com.

Die uitspraak staat niet op zichzelf. In februari kwam er een vernietigend rapport van Human Rights Watch naar buiten over de benarde positie van religieuze minderheden in Indonesië. Het rapport hekelt de lakse lokale overheid. Door hun passieve instelling zouden militante groepen vrij spel hebben en neemt agressie alleen maar toe. “Het gaat achteruit. In 2010 waren er 216 religieuze aanslagen, 244 in 2011 en in 2012 werden er zelfs 264 gevallen gerapporteerd”, aldus Andreas Harsono van Human Rights Watch Indonesië.

Afgezien van een verstoorde boekpresentatie in mei 2012, gaat de storm van religieus geweld grotendeels aan Yogyakarta voorbij. Volgens Mutaqi is Yogyakarta de stad van de tolerantie, “dat komt door de sultan, die naast zijn geërfde titel altijd herkozen wordt als gouverneur. Hij staat symbool voor de traditionele Javaanse cultuur. Omdat mensen van alle religies deze cultuur met elkaar delen, ligt de nadruk op hun gezamenlijke identiteit in plaats van op de verschillen.”

Naast de invloed van de sultan, heeft Yogyakarta als studentenhoofdstad van Indonesië een relatief hoogopgeleide bevolking. “De intelligente meerderheid, laat zich niet zo snel gek maken door stemmingmakerij”, zegt Timotius Apriyanto, Ahmadi-moslim en notulist van de interreligieuze bijeenkomst van vanavond. “Daarbij richten de religieuze leiders in Yogyakarta zich meer op het verbinden van mensen dan op zoveel mogelijk macht vergaren. Ze spannen mensen niet voor hun religieuze karretje, maar gaan samen met hen voor vrede en diversiteit. Ze willen hiermee een voorbeeld stellen voor de rest van Indonesië.”

Als het aan de heren van het Interfaith Solidarity Forum ligt, is er aan verbintenis geen gebrek. Het forum is in 1997 vanuit persoonlijk initiatief gestart om eventuele spanningen tussen religies te monitoren en religieuze leiders uit heel Yogyakarta samen te brengen. Mutaqi: “We komen bij elkaar om onze gemeenschappelijke waarden op te tekenen. Waar religies vaak in formele hokjes tegen elkaar worden afgezet, trekken wij onze ideologie breder dan alleen religieuze overtuiging door de nadruk te leggen op wat ons verbindt.”

De vergadering vindt plaats in de bibliotheek van het neokoloniale gemeenschapscentrum van de Ahmadiyyah in Yogyakarta. De zaal grenst direct aan de voortuin en de deuren staan de hele dag wagenwijd open. Bijna de helft van de ruimte wordt gevuld door een lange groene tafel. Achter die tafel staat een net zo brede boekenkast die bijna volledig gevuld is met korans in alle mogelijke talen. Overdag is de bibliotheek het toneel van de Ahmadiyyah-gemeenschap, jong en oud. Sommigen studeren, anderen praaten met elkaar, iedereen oogt volledig op zijn gemak.

Tijdens de maandelijkse vergaderingen van het Interfaith Solidarity Forum is de sfeer nooit anders. Een Hindoe, een Protestant, een Katholiek en een Ahmadi zijn al zestien jaar rustig in gesprek met elkaar. Dat is een schril contrast met Bekasi. Daar staat nu al meer dan vier maanden een hek om de moskee. De twintig verstekelingen hebben zeker tot eind mei vast gezeten. Tegenwoordig kunnen de gelovigen via het land van een buurman naar binnen én naar buiten. Behalve de imam, hij blijft permanent in zijn geloofshuis zodat het niet in handen valt van de radicalen of de gemeente.