De moederlijke kant van God

In november beriep de Anglicaanse Kerk haar eerste vrouwelijke bisschop. De zestigjarige Ellinah Wamukoy afkomstig uit Swaziland in Zuid-Afrika, viel de eer deze voorheen uitsluitend mannelijke functie te bekleden.

“Ik zie het als mijn taak de moederlijke kant van God te tonen. Als een moederkloek die haar kuikens beschermt, zo wil ik er voor mijn kinderen zijn”, aldus Wamukoy op de BBC World Service. Bisschop Wamukoy zal niet lang de enige vrouwelijke bisschop binnen de Anglicaanse Kerk zijn. De autonome Anglican Church of South Africa maakte direct ook maar de benoeming van de blanke Margaret Vertue bekend.

In de plaats van deze maatschappelijke doorbraak te vieren, veroordeelde de Engelse moederkerk de benoeming hartgrondig. “Ongepast en onbetamelijk”, zo luidde het unaniem mannelijke antwoord uit Canterbury. Opmerkelijk genoeg is het nu de Afrikaanse kerk die het voortouw neemt in de stimulering van de emancipatie van vrouwen en niet ‘progressief’ Europa dat de mond weliswaar vol heeft van vrouwenrechten, maar tegelijkertijd worstelt met de positie van vrouwen in de kerk.

“So that was the remarkable voice of the first female Bisshop of Africa”, concludeerde de Britse verslaggeefster het vraaggesprek met lichte verbazing. Maar Wamukoy is niet de eerste vrouwelijke bisschop op het Afrikaanse continent dat tientallen vrouwelijke bisschoppen in de pinksterbeweging en evangelische stromingen kent.

Oeganda had een première met de eerste vrouwelijke bisschop van de zogenoemde “Born again”-beweging. Geboren en getogen in een grote polytheïstische en polygame Nigeriaanse familie leidt deze vrouw nu een kerkgemeenschap met drie vestigingen in de hoofdstad Kampala en twaalf buiten de stad. Ook runt ze een eigen vocational school waar jonge vrouwen leren hoe ze zelfvoorzienend kunnen zijn en heeft ze een stichting opgericht die 108 weeskinderen aan onderwijs helpt.

Zonder geld, maar met de diepe overtuiging dat God haar geroepen had, stak ze zeventien jaar geleden vanuit Kenia de Oegandese grens over. Binnen drie maanden leidde ze haar eerste congregatie. Zes jaar geleden werd Willis – een buitenlander, alleenstaande moeder en succesvolle zakenvrouw (ze handelt in zelfgemaakte handzeep en lotion in vijf districten van het land) – door de pinksterbeweging tot bisschop benoemd.

Sabotage van de natie

De vrouwelijke kerkleidster werd niet door iedereen met open armen ontvangen. Leden van de veiligheidsdienst bezochten haar met de vraag of ze naar Oeganda was gekomen om “de natie te saboteren”. Gelovigen stelden dat er voor vrouwen geen plaats was in de kerk en dat Willis de vrouwelijke gemeenteleden op zou hitsen. Maar de bisschop zette haar eenzame strijd onvermoeibaar door en pareert dergelijke kritieken met ongekende felheid.

“Over de hele wereld word mij steeds dezelfde vraag gesteld. Het begint al bij aankomst op Heathrow of een ander Europees vliegveld waar de douanier verbaasd van mijn visumaanvraag opkijkt. “Een vrouwelijke bisschop, dat kan toch niet? Maar omdat iets onbekend is, betekent het nog niet dat het niet kan.”

De vrouw buigt naar voren en maakt haar ogen groot. “Ken je het verhaal waarin God een muilezel als boodschapper gebruikt? Als God een ezel als zijn boodschapper kan gebruiken, dan kan hij toch zeker ook een vrouw inzetten? Staan wij nog lager op Gods ladder dan de dieren? Luister niet naar die valse profeten die je vertellen dat alleen de man geroepen is om God te dienen. De kerk is van het ware pad afgedwaald. God roept mannen én vrouwen op om te bouwen aan zijn koninkrijk. Hij zoekt naar een luisterend oor, een open hart. God zoekt geen perfectie, maar beschikbaarheid.”

“Maak je mooi”

Bisschop Willis wordt tegenwoordig door veel gelovigen op handen gedragen. Ze brengt rijke zakenmannen bijeen en trekt tegelijkertijd de sloppenwijken in. Zoals een moeder haar kinderen opvoedt, zo wil ze haar gemeenteleden tot geestelijke wasdom brengen. Anders dan veel mannelijke voorgangers kent ze de persoonlijke problemen van alleenstaande moeders en tienermamma’s als geen ander. Tijdens een gebedsontmoeting blijkt hoe open de bisschop de overwegend vrouwelijke bezoekers toespreekt. Ze moedigt de vrouwen aan economisch zelfstandig te zijn en niet teveel op een man te leunen.

Ze geeft ook tips hoe ze kunnen voorkomen dat hun mannen of vriendjes teveel buiten de deur gaan eten. Willis maakt zich wat dat betreft geen illusies. “Maak je mooi, besteed aandacht aan je uiterlijk. Uiterlijk zou er niet toe moeten doen, zeggen sommigen misschien, maar ladies weten we niet allemaal dat het er heel veel toe doet?” Er wordt gelachen. “Aha, precies wat ik dacht, so you better dress up nice for that guy and make sure he stays.” Het is een boodschap die je in een Nederlandse kerk niet zo snel zal horen, waar de nadruk toch vooral op uiterlijke bescheidenheid ligt en de voorganger hoogstens zal spreken over de individuele verantwoordelijkheid om je partner trouw te blijven.

Sweet baby girl

Willis werd als tiener herhaaldelijk verkracht en misbruikt. Op achttienjarige leeftijd verloor ze haar pasgeboren dochter aan ondervoeding. De tranen springen bij de bisschop in de ogen als ze het over haar sweet baby girl heeft. Ze pakt een tissue en dept snel haar ogen droog.

“En daarom doe ik wat ik doe”, zegt ze vervolgens krachtig, terwijl ze ferm haar hand tot een vuist balt. “Ik praat met de vrouwen, ik vertel ze wat ik heb meegemaakt, ik help hen als ze geen eten hebben voor hun kinderen. Ik zal nooit meer toestaan dat er een baby of kind in mijn omgeving sterft, omdat er geen melk of pap voor hem is! Ze zijn mijn kinderen, hun leven en gezondheid is mijn verantwoordelijkheid.”

En dan: “Vrouwen kunnen een kant van God laten zien die geen man kan tonen. Dat vinden mannen eng en wellicht bedreigend, maar een haan let niet op zijn kinderen. Het is de moederkloek die haar kuikens beschermt.”

Willis hanteert dezelfde beeldspraak die de kersverse Anglicaanse bisschop ook gebruikte. “Kent u het verhaal van de moederkip die haar kuikens tijdens de brand beschermde?”, vroeg ze aan de verslaggeefster van de BBC. “Zij beschermde haar kuikens met haar vleugels. Toen de brand over was bleek de moeder dood en haar veren verkoold. Maar onder de zwarte stompjes van veren zaten haar kuikens, springlevend te tjilpen. De moeder gaf haar eigen leven zodat haar kleintjes worden gespaard. Als dat geen christelijke boodschap is, weet ik het ook niet meer.”