Het internationale gezicht van daklozenkrant Z!

Het gezicht van de daklozen in Amsterdam is in de afgelopen tien jaar veranderd. De oude groep daklozen van voornamelijk Nederlandse komaf is vervangen door een nieuwe groep, de internationale. De dak- en thuislozenopvang is enorm uitgebreid door de gemeente Amsterdam. Maar er zijn nog een hoop obstakels voor deze nieuwe groep, die nu buiten de boot en het beleid valt. De Amsterdamse daklozenkrant, de Z! heeft deze verandering ook opgemerkt.

Dat er meer internationale daklozen in Amsterdam zijn gekomen beaamt Piet Hermans, fotograaf en tekstschrijver van de Z! Hij is al tien jaar werkzaam voor het blad. De oude groep daklozen is, volgens hem, uit het straatbeeld verdwenen door betere opvang, maar sommigen hebben zich er ook zelf weer bovenop geknokt. De internationale daklozen bevinden zich vaker in een lastige situatie. "Zo zijn zij in het begin nog niet bekend met de plekken waar zij mogelijke opvang, eten en hulp kunnen krijgen. Soms zitten zij ook in een illegaal circuit, dat maakt het lastiger om hulp te zoeken."

De Z! bied de hulp die het kan. "De daklozen verdienen wat geld en ze krijgen er ook een sociaal netwerk bij." De daklozen staan bij supermarkten en stations. Daar komen consumenten of reizigers met regelmaat langs. "Kopers van de daklozenkrant maken soms een praatje met de verkoper die op zijn beurt wel eens op de hondjes past." Het gaat er volgens Hermans om "dat de dakloze nieuwe sociale contacten op kan bouwen". Het is een kleine schakel in het proces om de dakloze weer te betrekken in de maatschappij.

De oplage van de Z! is de laatste jaren wel verminderd. "Mensen geven vaak gewoon wat geld zonder de krant te kopen", volgens Hermans. Dit heeft verschillende redenen. "Mensen denken dat de krant alleen over daklozen gaat. Dit terwijl de krant ook bijzondere plekken, mensen en evenementen in Amsterdam belicht." Ook benoemt hij dat het nieuwe ervan af is. "Toen de Z! net begon, waren mensen enthousiast en vonden velen dit een mooi initiatief. Maar de mensen zijn nu gewend geraakt aan het concept. Ook is soms de taalbarrière een obstakel om contact te maken met de verkoper volgens Hermans.

Femke Roosma is duo-raadslid en woordvoerder op de portefeuilles Zorg, Welzijn en Armoedebeleid in Amsterdam en zet zich concreet in voor de dak- en thuislozen. De gemeente Amsterdam heeft op initiatief van GroenLinks de Z! een garantstelling van 50.000 euro gegeven voor 2013. Waarom GroenLinks dit initiatief heeft genomen heeft, volgens haar, verschillende redenen.

"Het gaat om een relatief klein bedrag waarmee ongeveer 170 daklozen mee worden geholpen. Ze verdienen wat geld en hebben een dagbesteding." Dat laatste is waarschijnlijk nog wel het belangrijkste voor Roosma. "Als zo een krant wegvalt wat moeten mensen dan gaan doen? Een reguliere baan zit er niet zeker niet in als eerste stap." Daarbij is het verkopen van de Z! een soort van handeltje volgens haar. "Ze doen ondernemersvaardigheden op waar ze heel veel van leren."

Er zijn volgens het duo-raadslid twee grote problemen in de daklozenopvang in Amsterdam. De eerste is het regiobindingcriterium. Deze regel stelt dat mensen recht op opvang hebben in de plaats waar ze vandaag komen. "Als iemand op straat komt te staan in Wolvega, dan heeft hij daar recht op opvang. Als hij naar Amsterdam komt omdat hier meer voorzieningen zijn dan heeft hij hier geen recht op hulp. Dat is centraal zo geregeld." Het tweede probleem is de uitstroom van de daklozen. "Mensen met psychiatrische problemen worden nog niet goed genoeg geholpen en er zijn te weinig woningen waar ze uiteindelijk terecht kunnen." Over het algemeen is Roosma wel tevreden met de dak- en thuislozen opvang in Amsterdam. Zo zijn er, volgens haar, veel toegankelijke inloopvoorzieningen.

Dat ervaart de 63-jarige Mohamed Mustafa uit Egypte toch anders. Hij is geen vluchteling, maar kan geen aanspraak doen op daklozenopvang. Koude nachten brengt hij nu door in de winteropvang. Het verkopen van de Z! is voor hem de enige manier om wat geld te verdienen. "Ik verkoop drie tot 5 kranten per dag." De daklozen moeten de krantjes voor 1,10 inkopen en verkopen ze voor een totaalbedrag van twee euro. Zo verdient hij 2,70 tot 4,50 per dag.

Mohamed staat sinds een maand buiten bij de Albert Heijn op het Koningsplein. Hij is in Nederland sinds vorig jaar augustus. In 1972 maakte hij zijn studie accounting af en heeft jaren als accountant in Egypte gewerkt. Naar eigen zeggen is hij erg goed met statistieken. Hij wil graag werken, maar zegt dat hij nergens terecht kan. "Er is geen één instantie die mij kan vertellen hoe hij een werkvergunning kan krijgen of hoe ik een huis kan krijgen." Alle instanties vertellen hem dat hij met deze onderwerpen niet bij hen terecht kan. Zij bieden volgens hem alleen specifieke hulp aan zoals een bed of een krant.

Het verkopen van de Z! heeft sociale contacten voor Mohamed opgeleverd. "Mensen groeten me en vragen waar ik vandaan kom." Zo komen ze met hem in gesprek. "Ik heb er veel vrienden bij gekregen", zegt hij met een glimlach. Tijdens het gesprek bied een voorbijganger hem een sigaret aan. Mohamed bedankt de man en antwoord dat hij niet rookt. "Ik drink ook niet", voegt hij daaraan toe.

Mohamed beaamt dat er meer internationale daklozen op straat te vinden zijn dan Nederlandse. Hij ontmoet mededaklozen uit alle plekken van de wereld. Daarom lijkt een internationale daklozenkrant hem wel wat. Hij weet nu niet wat er in de krantjes staat omdat hij nog geen Nederlands kan lezen. Hij zou daar ook zijn idee in kwijt kunnen waarin mensen om de zes maanden werken en dan vervolgens opzij stappen voor een ander. "Zo ben je én van de werkeloosheid af én is er rechtvaardigheid voor iedereen".

De gemeente Amsterdam bouwt op dit moment driehonderd extra huizen voor daklozen. Maar internationale daklozen die geen verblijfsvergunning hebben, kunnen geen aanspraak maken op deze huizen. "Moet je dan maar iemand niet gaan helpen?", Vraagt Roosma zich af. Zij vindt dat deze mensen nog steeds een kans moeten krijgen in Nederland. "Er is nu bijvoorbeeld winteropvang voor alle daklozen. Alleen in maart en april moeten alle daklozen zonder rechten in Amsterdam weer gewoon op straat slapen, terwijl het dan nog heel koud kan zijn." Roosma vindt dat deze groep wel af en toe de nachtopvang binnen zou moeten kunnen, om te douchen of af en toe gewoon binnen te kunnen slapen. Tegelijkertijd is ze van mening dat je deze daklozen ook niet van alles kunt bieden: "Daar is Amsterdam niet groot genoeg voor."

Door het internationale gezicht lijkt de Z! nog steeds haar bestaansrecht te hebben. Dat er nog een hoop moet gebeuren aan de opvang voor deze nieuwe groep is gebleken. De Z! heeft volgens Hermans altijd benadrukt dat het hoopt zichzelf ooit te kunnen opheffen. Maar dat lijkt er voorlopig nog niet in te zitten.