Koffie met een label: een duurzame bruine motor



Koffiepads of zelf bonen malen. Die hippe beker Starbucks of Nespresso met in het achterhoofd George Clooney. Koffie is voor veel mensen onderdeel van de dagelijkse routine en koffiemerken spelen in op die behoeftes. Dat 'de bruine motor' ook duurzaam geproduceerd wordt lijkt met het groeiend aantal informatielabels steeds belangrijker. De koffieproducent in het buitenland staat hier dagelijks bij stil. 

Een paar uur rijden vanaf de miljoenenstad Medellin, in het noordwesten van Colombia, ligt Ciudad Bolivar. Gelegen tussen de bergen die bezaaid zijn met koffieplantages ademt de stad koffie. Een begrip in Ciudad Bolivar is de familie Vargas die koffie brandt, ontwikkelt, exporteert en zeven boerderijen beheert. Hun bedrijf heet Los Búcaros en bestaat nu 30 jaar. Koffie is voor de familie Vargas een passie en ze zijn trots op hun label van Rainforest Alliance.

Rainforest Alliance is een label dat vergelijkbaar is met Utz. Certified en Fairtrade. Hun doel is het behouden van de biodiversiteit, het verbeteren van landbouwtechnieken en de manier waarop bedrijven en consumenten met het land omgaan. Er zijn tien richtlijnen waar de producent zich aan moet houden. "Dit zijn behoorlijk heldere richtlijnen die vooral gericht zijn op de ecologische kant van de productie", legt Jan Brusselaers uit. Hij is hoogleraar ontwikkelingseconomie aan de Universiteit Gent.

Waarom veel merken kiezen voor een label zoals Rainforest Alliance is voor Brusselaers duidelijk. "Klanten zijn op zoek naar koffie met een label en zijn bereid daarvoor te betalen. Ik ben ervan overtuigd dat bedrijven voor een label kiezen omdat het goed is voor het merk."

De Nederlander Arnold Noorduijn is sinds 1985 mede-eigenaar van een van de boerderijen waar Los Búcaros mee werkt. ‘Zijn’ koffie Medellin Secret wordt via internet verkocht en geschonken op locaties zoals het Circus Theater Scheveningen en sinds september in het Stedelijk Museum Amsterdam. “In het begin ging de hele koffieproductie van onze boerderij naar de coöperatie waar alles in zakken werd gestopt en werd doorverkocht aan bedrijven zoals Douwe Egberts. Zij mengen het weer met andere koffie’’, vertelt Noorduijn. “Ik vond het jammer dat de boer die de koffie met liefde behandelt geen rol meer speelt in de productieketen.’’ Noorduijn die van huis uit econoom is, erkent dat een label ook goed is voor het merk. “Mensen willen zich goed voelen bij een merk en besluiten het dan te kopen.’’

Leven van koffie


Volgens het ICO, the International Coffee Organisation, is Colombia het vierde koffieproducerende land ter wereld dat 7,8 miljoen zakken koffie per jaar produceert. Brazilië, Vietnam en Indonesië staan respectievelijk in de top drie. Volgens UN, het weekblad van de Nationale Universiteit Colombia, leefden in 2010 ongeveer  500 miljoen gezinnen van de koffieproductie.

Ook in Ciudad Bolivar lijkt iedereen van de koffie te leven. Jorge Wiliam Monsalve is een van de beheerders van de zeven landgoederen van Los Búcaros. Hij werkt voor de familie Vargas en kent de smaak van Medellin Secret-koffie als geen ander. Doordat hij is opgegroeid met koffie kan hij met zijn neus en mond de verschillende soorten op zijn duimpje van elkaar onderscheiden. "Koffie heeft iets magisch", zegt hij terwijl hij een kopje versgemaakte ijskoffie uit een plaatselijk café drinkt. "Maar dat een boon uit Colombia komt is niet genoeg. We willen goed met de plantage omgaan en geen schadelijke chemicaliën gebruiken. Daarom hebben we destijds besloten om voor het Rainforest Alliance informatielabel te gaan."

Het heeft ongeveer twee jaar geduurd voordat Los Búcaros het label kreeg. "Eigenlijk is er niet veel veranderd sinds we het label hebben, behalve dat we bewuster te werk gaan", zegt Monsalve. “We willen niet alleen maar kunnen zeggen dat we een certificaat hebben, maar vooral het productieproces en de werkomstandigheden verbeteren."



Verantwoordelijkheid


De plantage van Medellin Secret ligt op een gunstige locatie op 1.359 meter hoogte. Langs de boerderij loopt de weg naar Chocó, een kustplaats in het noordwesten van Colombia. Vanuit Chocó waait de zeewind die ’s avonds voor een fris klimaat zorgt, terwijl het overdag in Ciudad Bolivar altijd warm is. Dit bootst de temperatuur en luchtvochtigheid van een hoge berg na wat gunstig is voor de koffieplanten.

Monsalve klautert een stukje de berg op en laat de koffieplanten zien. "We zijn constant op zoek naar een zo productief mogelijke manier om groei te stimuleren", vertelt hij. Hij wijst naar een boom waarvan de onderkant wat uitgedund is. "Als ik onderin takken wegknip en nieuwe plantjes zaai, is er meer ruimte om deze nieuwe plantjes rustig te laten groeien."

De verantwoordelijkheid voor Los Búcaros is groot. "We zijn altijd aan het selecteren en vergelijken", zegt Monsalve. "We moeten alle doelstellingen halen en vooral ook de kwaliteit bewaren. Medellin Secret wil geen boerderij waar de dingen slecht lopen, maar een plek waar hun product met liefde en verantwoordelijkheid wordt behandeld." De families op de boerderijen van de familie Vargas krijgen pensioen en een verzekering. De vrouwen hebben een soort restaurant op de boerderij en de kinderen moeten verplicht naar school. "Minderjarigen mogen we geen werk geven", zegt Monsalve. “Soms vind ik dat lastig, want er zijn ook jongens die al jong weten dat ze niet willen studeren en dan mogen we ze ook geen werk verschaffen totdat ze 18 jaar zijn."

Brusselaers vertelt echter dat Rainforest Alliance wel toelaat dat minderjarigen werken op de plantage zolang het werkzaamheden zijn die geschikt zijn voor kinderen. “Ze moeten de volgende dag gewoon naar school kunnen, maar het is vrij normaal dat kinderen een handje meehelpen." 



Het label


Los Búcaros houdt de hele koffieketen in de gaten. Ze proberen nieuwe landbouwtechnieken uit, branden, selecteren en hebben een licentie om de koffie zelf te exporteren. Bij de meeste koffiebedrijven wordt de koffie aan de coöperatie verkocht die de bonen mengt, brandt en alles naar het buitenland verscheept. “Een kanttekening bij een label zoals Rainforest Alliance is dat ze zich vooral op de producenten richten", reageert Brusselaers. “Bij de havens en verpakkers wordt niet gecontroleerd, terwijl je er als consument toch vanuit gaat dat de koffie met een label helemaal eerlijk is."

De eigenaar van Los Búcaros, Silvia Vargas laat weten dat het label op de koffie van hun boerderijen geldt voor het hele proces. Medellin Secret wordt in Zwolle gebrand en verpakt door het bedrijf Algra. Noorduijn heeft hiervoor gekozen omdat Algra een grote verkooporganisatie heeft met eigen machines. “We houden natuurlijk volledig toezicht, maar wij zelf houden ons vooral met het marketinggebeuren en de internetverkoop bezig."

Of een label doet wat het beoogt, heeft vooral met de motivatie van de producent en het koffiemerk te maken. "Het hangt er van af of het welzijn van de boer vooraan staat en er met overtuiging voor een label gekozen wordt", zegt Brusselaers. De verschillende labels dragen volgens de ontwikkelingseconoom niet wezenlijk bij aan de verbetering van de positie van de koffieboer. “Wat labels wel bereikt hebben is dat er meer structuur zit in de productie en dat er meer bewustzijn gecreëerd wordt. Het zorgt voor goede marketing en draagt bij aan de ontwikkeling van duurzame landbouw."