Redt Griekeland het ook zonder eenheid in de EU?

Na het aantreden van de nieuwe Griekse regering in oktober 2009, onthulde de toenmalige minister van financiën, Papakonstantinou, dat voorgaande regeringen gelogen hebben over de financiële cijfers van het land. De situatie bleek een stuk minder rooskleurig dan gepropagandeerd werd.

De werkelijkheid mocht duidelijk zijn: Griekenland kampt met een enorme staatsschuld en een gigantisch begrotingstekort. Sinds deze nieuwe stand van zaken, staat Griekenland onder streng toezicht van de EU en het IMF om de staatsschuld en het tekort terug te dringen.

In 2010 schoten de EU en het IMF Griekenland te hulp met een eerste pakket aan noodleningen van 110 miljard euro om niet alleen de stabiliteit in Griekenland te waarborgen, maar vooral ook die van de eurozone. Deze noodleningen bleken echter bij lange na niet genoeg voor de Grieken en in 2011 zijn de onderhandelingen begonnen voor een tweede noodpakket ter waarde van 130 miljard euro. De voorwaarden die voor dit noodpakket golden waren streng. In ruil voor steun werd van de Grieken als tegenprestatie verwacht dat ze flink gingen bezuinigen en belastingverhogingen in zouden voeren. De Griekse partijen die een handtekening hebben gezet onder de eisen zijn Pasok (socialistisch) en Nieuwe Democratie (conservatief). Dit zijn dezelfde partijen die de afgelopen decennia in Griekenland aan de macht zijn geweest en door wanbeleid het land in de huidige situatie hebben gebracht.

Onlangs wisten Pasok en Nieuwe Democratie, na de verkiezingen van 17 juni 2012, wederom genoeg zetels te winnen om een regering te vormen. Gezamenlijk zouden Nieuwe Democratie en Pasok al genoeg zetels hebben om een meerderheid in het kabinet te vormen, maar om de indruk weg te nemen dat het land geregeerd zou gaan worden door dezelfde partijen die het land in de huidige crisis hebben gebracht, is er een derde partij bij betrokken. Behalve Pasok en Nieuwe Democratie, heeft ook Democratisch Links zich bij de coalitie gevoegd. De partij die eigenlijk tweede werd tijdens de verkiezingen was Syriza (radicaal links), zij weigerden echter steun te geven aan een coalitie met pro-Europese partijen.

Het formatieproces van de nieuwe Griekse regering is al klaar. Antonis Samaras, de partijleider van Nieuwe Democratie, is benoemd tot nieuwe premier van het land. Voor de zware ministersposten is weinig animo, vanwege de harde Europese begrotingsafspraken die gerealiseerd moeten worden. De regering stelt daarom veel vakministers aan zonder partijkleur. Deze houding heeft echter een verzwakkende werking op de geloofwaardigheid van de regering. Toch blijven de Grieken en de internationale gemeenschap hoop houden op een succesvolle kabinetsperiode. Het is nu van belang dat Griekenland een stabiel en daadkrachtig beleid voert om zo snel mogelijk uit de crisis te groeien.

Dat Griekenland intern zal moeten hervormen is één kant van het verhaal, stelt Hero Hokwerda, Griekenlanddeskundige en hoofd opleiding Nieuw Grieks aan de Universiteit van Amsterdam. Hokwerda beaamt dat er behoefte is aan een daadkrachtige regering die het land uit de crisis zal helpen. Veel vertrouwen in Samaras als politiek figuur en competent premier heeft Hokwerda niet. Dit heeft met zijn politieke verleden te maken. Samaras is minister van Buitenlandse Zaken geweest en staat bekend als een koppige, nationalistische en een te machtsbeluste persoonlijkheid. Hij is één van de mensen die aan de ellende heeft bijgedragen.

Desalniettemin is Samaras wel verkozen tot premier en zal hij Griekenland uit de put moeten halen en de noodzakelijke hervormingen moeten doorvoeren. Hokwerda denkt hierbij niet aan nog verder korten op pensioenen of lonen, de bevolking heeft al genoeg te verduren. “In de loop van de jaren zijn in Griekenland veel teveel ambtenaren benoemd via vriendjespolitiek. Dit moet afgeremd worden. De teveel benoemde ambtenaren zullen ontslagen moeten worden, maar dit heeft tijd nodig en kan niet op korte termijn gerealiseerd worden. Niet alleen moet er gekort worden op overheidsdiensten, ook staatsbedrijven moeten hervormd worden. Het mag niet langer zo zijn dat alles uit de zak van de overheid betaald wordt. Het hele hervormingsproces vereist jarenlange inspanning en is niet van de ene op de andere dag gedaan.”

Ook de EU moet veranderen

Niet alleen Griekenland moet intern hervormen. De andere kant van het verhaal is volgens Hokwerda dat de EU ook zichzelf zal moeten hervormen om dit soort problemen efficiënter en vooral sneller op te lossen. Deze tijd wordt duidelijk dat het de EU ontbreekt aan eenheid, waardoor er geen gemeenschappelijk beleid is om de huidige problemen op te lossen: “Er is binnen Europa dringend behoefte aan een politieke unie, met een Europese regering en echte Europese verkiezingen. De problemen zoals die er nu zijn, met alle zwakke landen, zijn alleen op te lossen met één economisch- en financieel beleid, geregeld vanuit een groter en overkoepelend geheel. Het komt in de buurt van een federale staat, zoals de VS en Duitsland dat allang hebben. Het gaat erom dat de verantwoordelijkheid gezamenlijk genomen moet worden. De euro werkt alleen als er een politieke vorm van eenheid is. Alle landen moeten gezamenlijk verantwoordelijk worden voor de leningen en aflossing van rentes. Op die manier ontstaat veel minder snel het probleem dat de zuidelijke EU-landen te kampen hebben met rentes op leningen die veel hoger zijn dan de rentes die westelijke en noordelijke EU-landen moeten betalen op hun leningen.”

Het grootste doemscenario waar veel landen over speculeren, is dat Griekenland permanent uit de eurozone gehaald moet worden en terug zal moeten gaan naar de munteenheid die ze voor de euro hadden: de drachme. In een ingezonden artikel aan de Volkskrant schreef hoofdeconoom van de ING, Mark Cliffe, dat een faillissement onafwendbaar is als een land uit de euro wordt gezet. De chaos die dan ontstaat is niet te overzien: de munt zal in waarde zakken ten opzichte van de euro door gebrek aan vertrouwen, schulden in euro’s worden onbetaalbaar, schuldeisers zien een groot deel van hun geld niet meer terug, de rente waartegen Griekenland in dat geval zou kunnen lenen schiet omhoog, waardoor de overheid nog meer moet bezuinigen, de onrust in andere zwakke landen neemt toe en alle eurozone landen krijgen te maken met een munt die flink in waarde gestegen is, wat directe gevolgen heeft voor de binnenlandse economie. De moraal van zijn verhaal is dat, hoe duur het redden van zwakke landen ook mag zijn, het prijskaartje nog veel hoger uitvalt als landen uit de eurozone stappen en de euro uiteenvalt.

Er ligt dus een ingewikkelde taak voor het nieuwe Griekse kabinet te wachten. De begrotingsafspraken zoals die nu op tafel liggen, lijken te zwaar voor Griekenland om te realiseren. De regering is eropuit om te onderhandelen met landen van de eurozone, zonder de indruk te wekken dat ze de huidige afspraken niet na zullen komen. Hiervoor heeft de regering een nationaal onderhandelingsteam aangesteld dat zal pleiten voor meer tijd om de bezuinigingsmaatregelen te halen, terwijl de regering zelf ondertussen het land zal besturen.

Vanuit Griekenland zal gepleit worden voor twee jaar uitstel van de afspraak met de geldverstrekkers. Of de eurozone landen en het IMF akkoord zullen gaan met deze verzachtende voorwaarden, is de vraag. De EU heeft aangegeven dat er gepraat kan worden over het tijdsbestek waarin Griekenland aan alle eisen moet voldoen, maar in praktijk blijkt dat veel EU-leiders zich nog terughoudend en koppig opstellen in de onderhandelingen. Ondertussen is het niet alleen Griekenland dat zal moeten hervormen, ook de EU zal zich moeten ontwikkelen richting een politieke unie, waarin een gemeenschappelijk, financieel beleid een centrale plaats heeft.