Het ontbreekt Nederland aan een groen hart

De uitvoering van beleidsplannen voor groene energie blijken in Nederland niet altijd even goed te slagen. Zweden is koploper in groene energie. Nederland bungelt daarentegen volgens diverse milieuorganisaties ergens onderaan. Verscheidene subsidies, zoals voor zonne-energie, zijn steeds moeilijker te verkrijgen en geplande windmolenprojecten gaan niet door. Daarnaast heeft het huidige kabinet plannen voor de bouw van meer kerncentrales.

In het onlangs verschenen Energierapport van minister Verhagen valt te lezen hoe het kabinet de toekomst van schone energie in Nederland ziet. De overgang naar een CO2-arme economie in 2050 is het streven. Tegelijkertijd moet deze transitie goed zijn voor de Nederlandse economie. In de visie van het kabinet is het niet groen όf groei, maar groen én groei. Het kabinet streeft naar een evenwichtige mix van groene en grijze energie uit binnen- en buitenland, schrijft het rapport.

Zo is er meer ruimte voor kernenergie, aangezien dit niet leidt tot uitstoot van CO2. Daarnaast wordt er onderzoek gedaan naar de zogenaamde CCS-technologie. CCS staat voor ‘Carbon Capture and Storage’. De CO2 die wordt uitgestoten bij het gebruik van fossiele brandstoffen wordt opgevangen en opgeslagen. Een technologie die economisch nog bewezen moet worden, aldus Paul van den Oosterkamp, groepsleider hernieuwbare energie van de afdeling Beleidsstudies bij het ECN, Energy research Centre of the Nederlands. ECN is een onafhankelijk onderzoeksinstituut dat kennis en technologie ontwikkelt met en voor de markt om de transitie mogelijk te maken naar duurzame energiehuishouding. Bedrijven, maar ook de overheid worden daarbij voorzien van advies.

“Momenteel draait er een demo op het gebied van CO2-afvangst in de Rijnmond”, vertelt van den Oosterkamp. Daarmee doelt hij op een project gesubsidieerd vanuit de Europese Unie. “De vragen die centraal staan zijn de industriële demonstratie waarbij de technische aspecten en de economische haalbaarheid worden getest. En dan is er nog de vraag of burgers dit accepteren. Zo waren er vorig jaar plannen om een CO2-opslag te realiseren onder Barendrecht. Vanuit de maatschappij werd dit niet geaccepteerd vanwege de veiligheidsrisico’s. Uiteindelijk is het project niet doorgegaan."

Op de website CO2 afvang en opslag staan de standpunten van diverse milieuorganisaties beschreven: “De milieuorganisaties Greenpeace, Milieudefensie, Stichting Natuur en Milieu en WNF en de vakbonden FNV en AbvaKabo, hebben het energieplan Green4Sure opgesteld. Daarin stellen ze dat CO2-opslag voorlopig kan worden aangemerkt als CO2-reductiemaatregel in de emissiereductiesystemen, maar dat er geen subsidiegeld naartoe moet gaan.”

Het zoeken naar schone energie is toch vaak een geldkwestie. Tot nu toe bestaan er wel windmolenparken, zowel op land als op zee. Die parken op zee zijn echter nog niet met elkaar verbonden door middel van een zogenaamd net. Wanneer zo’n netwerk wel gerealiseerd zou worden, kan een veel grotere hoeveelheid duurzame energie worden gewonnen. Onder het vorige kabinet is daarom de ‘Taskforce windenergie op zee’ ingesteld. Met het doel om 6.000 Megawatt windenergie op te wekken voor 2020.

Het huidige kabinet hanteert echter geen specifieke doelstelling voor wind op zee. De oorzaak hiervan is dat het vooralsnog een zeer dure optie is. Daarentegen is de bouw van een kerncentrale ook zeer kostbaar. Een logische vraag die hieruit voortvloeit, is dus of het niet beter is om te kiezen voor schone en veilige energie in plaats van kernenergie.

Volgens Paul van den Oosterkamp is die keuze echter niet eenvoudig te maken. “De kosten voor windmolens op zee en daarmee ook een zogenaamd net op zee bedragen ongeveer twee keer zoveel als wind op land. Zo zijn er meer kosten voor fundering, onderhoud en natuurlijk de aansluitkosten. Van wind op zee kan wel worden verwacht dat de kosten zullen dalen als gevolg van het zogenaamde leereffect. De kosten dalen met circa tien procent voor iedere verdubbeling van het geïnstalleerd vermogen. Daarom gaat dit kabinet uit van een leereffect op langere termijn. Daardoor zullen de kosten op termijn minder zijn. Maar dit kost uiteraard tijd.“

Het is precies om die reden, dat aan ECN gevraagd is de winddata op de voor windenergie op zee relevante gebieden in kaart te brengen. Hier hoeven geïnteresseerde energiebedrijven dus geen tijd en geld meer in te steken. Zo kunnen zij meteen hun business cases uitwerken en kan wind op zee relatief goedkoop gerealiseerd worden. De wetsvoorstellen Net op zee en Uitgiftebeleid zullen voor 2015 gereed zijn, zodat de voorwaarden gereed zijn en er meer vaart gemaakt kan worden op het moment dat deze optie rendabel is.

Zweden is het groenst

Zweden is koploper in Europa. Hun energievoorziening komt al voor 44 procent voort uit schone energie en de verwachting is dat dit in 2020 iets meer dan vijftig procent zal zijn. Hun doel van 49 procent is dus behaald. Waaraan ligt dat? Hebben zij meer geld beschikbaar of ligt het aan ander politiek beleid?

“Zweden beschikt over veel meer natuurlijke bronnen. Zo kan het land door middel van waterkracht voldoen aan de vraag naar energie. Zweden beschikt over veel water en daarnaast veel hoogteverschillen. Ook is er veel ruimte om bos aan te leggen waardoor energie uit biomassa tot de mogelijkheden behoort.“, aldus Van den Oosterkamp. “Helaas beschikt Nederland hier niet over, maar zeer recent is er een samenwerking afgesproken tussen Zweden en Noorwegen betreffende duurzame energie, Nederland zou zich hierbij kunnen aansluiten. Het verkopen van het energieoverschot uit die landen kan ons dan op een goedkopere manier helpen aan duurzame energie.”

Het huidige kabinet is een andere weg ingeslagen op het gebied van duurzame energie die voor de consument nog verduidelijkt moet worden. Volgens het Energierapport kiest minister Verhagen voor het sluiten van een zogenaamde Green Deal met de samenleving. “Het doel van de Green Deal is om met concrete acties de weg in te slaan naar een duurzame samenleving, oftewel groen en groei. Een duurzame samenleving komt niet vanzelf tot stand, maar is ook zeker niet door enkel een overheid met subsidies te creëren. Een duurzame samenleving vraagt om een gezamenlijk traject van maatschappij en overheid. Juist door gedeelde doelen na te streven ontstaat een robuust en stabiel toekomstperspectief voor een duurzame economie”, aldus het rapport.

Voorbeelden van zulke initiatieven zijn te vinden in Noord-Nederland met Energy Valley, een grote samenwerking tussen universiteit, provincie en onderwijs. Ook de provincie Limburg heeft onlangs een aanbesteding gedaan voor een duurzame energiecentrale waar gewerkt wordt aan de opwekking van bio-energie, wind- en waterkracht.