In het land van de jongeren vluchten de jongeren

Jongeren vormen er de meerderheid, plastische chirurgie is er booming, evenals high fashion, werkeloosheid en migratie. Tegenstrijdigheden ontmoeten elkaar dagelijks in Iran. Niet alleen in de politieke arena, maar ook op straat. In het land van de jongeren is jong zijn geen gemakkelijke opgave.

In de zomer van 2009 vonden er voor het eerst sinds dertig jaar in Iran verkiezingen plaats waarin de bevolking openlijk haar mening kon laten horen. Met name in de Iraanse hoofdstad voerde het open debat de boventoon. De jonge inwoners van Iran gingen de straten op gekleed in de kleur van de oppositie en de islam. Groene sjaals en vlaggen bereikten niet alleen Teheran, maar ook de internationale media berichtten over de Groene Revolutie die oogde als het begin van de Iraanse toekomst.

Wat een vreedzame revolutie leek, ontaardde in een bloedbad. Met 62,5 procent van de stemmen werd president Ahmedinejad door geestelijk leider Khamenei tot winnaar uitgeroepen. De straten van Teheran stroomden vol met demonstranten die tegen de verkiezingsuitslag waren. Het regime reageerde met hard geweld. Volgens de oppositie vielen er 72 doden. De Iraanse regering houdt het op 36 dodelijke slachtoffers. In totaal werden er zo’n vierduizend Iraniërs gearresteerd. Nog steeds is het gevaar gearresteerd te worden dagelijkse realiteit voor Iraniërs. Protesteren is verboden en ook het niet naleven van de strenge Iraanse kledingvoorschriften is reden voor de paramilitaire strijdmacht Basji om Iraniërs op te pakken. Tel hier de werkeloosheid, welke in 2010 14,6 procent van de Iraanse bevolking betrof, bij op en grootschalige migratie is het gevolg.

'Het Iran van nu is niet meer mijn land'

De jonge kunstenaar Hamed* (26) is bijna afgestudeerd aan een van de beste universiteiten van Iran, maar krijgt zijn werk niet in de kunstgaleries van Teheran geëxposeerd. Het is te expliciet. Naakte vrouwen en portretten van mishandelde mannen komen niet door de censuur.

Hamed: “Galeriehouders passen zelfcensuur toe. Zij zijn bang voor het regime. Ze willen niet in de problemen komen en opgepakt worden omwille van mijn kunst. Onder president Khatami was het anders. Kranten en tijdschriften met afwijkende meningen werden toegestaan, je kon naar rockconcerten en hand in hand lopen met je geliefde. Toen Ahmedinejad Khatami in 2005 opvolgde, veranderde alles. Je kunt in Iran geen plezier meer hebben als jongere. Het Iran van nu is niet meer mijn land. Het is het land van het regime.”

Hamed hoopt binnenkort mee te kunnen met de Iraanse diaspora. Het maakt hem niet zo veel uit waar hij uiteindelijk belandt. Wellicht emigreert hij naar familie in Europa of de Verenigde Staten, waar Los Angeles met zijn hoge concentratie Iraniërs de bijnaam Tehrangeles heeft gekregen. Hamed wil ergens wonen waar hij kunstenaar kan zijn en zijn werk kan exposeren. Zoals veel jonge Iraniërs wil hij een zo normaal mogelijk leven leiden.

Momenteel is de gemiddelde leeftijd in Iran 26,8 jaar. Ter vergelijking, de Nederlander is gemiddeld 41,1 jaar oud. In Nederland bereikten vorig jaar de eerste babyboomers van de naoorlogse generatie hun pensioengerechtigde leeftijd. De Iraanse vergrijzing zal nog even op zich laten wachten aangezien de geboortegolf in Iran 34 jaar later plaatsvond; na de Islamitische Revolutie van 1979. De kinderen van de revolutie zijn inmiddels dertigers, een leeftijd die in Nederland een eigen problematiek kent: het dertigersdilemma. De hoeveelheid aan keuzes werkt beklemmend. Hoeveel kinderen wil je? Verdien je wel genoeg? Is het verstandiger te huren of te kopen? Het zijn vragen die tot wanhoop leiden onder hoogopgeleide Nederlanders tussen de 25 en 35 jaar oud.

De Iraanse dertigersproblematiek zit iets ingewikkelder in elkaar. Deze generatie is opgegroeid in een periode waarin de leider van de Islamitische Revolutie, Ruhollah Khomeini, de macht uitoefende. Vanaf zijn aantreden heeft de geestelijk leider de uiteindelijke zeggenschap over alle politieke kwesties gekregen. Iran werd teruggevoerd naar de middeleeuwen. De kinderen van de revolutie zouden de vrijheden die hun ouders in de jaren zestig hadden ervaren, niet kennen. In het Iran van deze jonge generatie wordt het laten zien van een paar centimeter haar als een verworvenheid beschouwd die niet graag opgegeven wordt.

De Iraanse Sara* wordt aankomende oktober dertig. Zij is op haar veertiende naar Nederland gekomen en een kind van de revolutie. Van haar vrouwelijke leeftijdsgenoten in Iran is bijna de helft werkeloos en bij haar ouders woonachtig. Sara staat daarentegen midden in het werkende Amsterdamse leven. “Het voelt alsof ze (het Iraanse regime, red.) je willen pesten. Simpele dingen worden belangrijk wanneer je bang bent dat deze elk moment afgepakt kunnen worden. Naar de bioscoop gaan om de nieuwste Hollywoodfilm te zien, de stand van je hijab of de kleding die je draagt. Het zijn de kleine verworvenheden die jonge Iraniërs niet kwijt willen. Onze generatie wil een ander geluid laten horen dan wat momenteel uit Iran komt. Wat dat betreft heerst er een zelfde soort gevoel als in 1979.”

Van de Franse catwalk naar de straten van Teheran

Iraanse jongeren leiden een dubbelleven. Buitenshuis moeten zij voldoen aan de eisen van het regime, binnenshuis kunnen zij zichzelf zijn. Kiaa Parsa Aalipour, bestuurslid van Iranian Progressive Youth (IPY) en werkzaam bij de Perzischtalige radiozender Radio Zamaneh: “Thuis proberen Iraniërs hun vrijheid te behouden. Ik vergelijk het wel eens met de migratiecultuur. Nederlanders die emigreren hebben thuis vaak een paar klompen staan. Zij willen de Nederlandse cultuur bij zich houden. Zo is voor Iraniërs hun privéleven heel belangrijk. Hier kunnen ze vrij denken, naar satelliettelevisie kijken of proberen de filtering op websites te omzeilen. Aanwezigheid in de virtuele wereld is belangrijk voor hen. Door communicatie met de buitenwereld kunnen zij hun eigenheid behouden en kunnen ook gevluchte Iraniërs deel uitmaken van de Iraanse maatschappij.”

Terwijl de Iraniërs op straat een masker moeten dragen, kunnen zij zich op het internet uiten. Via Twitter en blogs wordt er opgeroepen tot demonstraties, worden misstanden aan de kaak gesteld, maar worden ook gevoelens geventileerd. Gevoelens van wanhoop en frustratie, maar ook strijdlustigheid en creativiteit. Het internet geeft Iraniërs de mogelijkheid hun leven ietwat te normaliseren. Via blogs en modewebsites belandt de kleding van de Franse catwalk in de straten van Teheran. Make-up wordt gekopieerd, maar ook de gezichten van de Europese modellen worden nagebootst door middel van plastische chirurgie. Aalipour: “Jonge Iraanse vrouwen dragen high fashion ook als reactie op de simpele levensstijl die het regime propageert.”

Shahin Nasiri, woordvoerder van IPY: “De Iraniërs willen een normaal leven hebben, maar dat is onmogelijk in Iran, want in Iran is alles politiek getint. Voor sommigen is Iran niet meer leefbaar. Met name Iraniërs die de vrijheden van het Westen hebben ervaren, keren niet meer terug. Wat dat betreft is het Iraanse regime goed bezig: de sleutelfiguren vluchten of worden gevangengenomen, waardoor het voor de gewone Iraniër moeilijk is om actie te ondernemen. Toch kan het elk moment gebeuren dat de mensen weer massaal de straten op gaan. Ondanks de harde onderdrukking. Zo gingen twee dagen na het aftreden van de Egyptische president Mubarak Iraniërs de straten op om te betogen dat na Mubarak en Ben Ali, het nu Khamenei zijn beurt was om op te stappen.”

Aalipour: “Al die bewegingen in het Midden-Oosten beïnvloeden elkaar. Nu is het wachten tot de boodschap die in 2009 vanuit Iran naar Noord-Afrika werd gestuurd, weer terugkeert naar Iran.” In de ogen van Nasiri en Aalipour heeft de Groene Beweging steken laten vallen. Zij moeten meer aandacht besteden aan de economische kwestie en zich bekommeren om de onderklasse in plaats van de middenklasse. Nasiri: “De belangen van deze klasse worden niet vertegenwoordigd, terwijl zij ook lijden onder dit regime. Er zijn slechte arbeidersomstandigheden. Nu is deze groep nog passief, maar als je hun belangen behartigt is dat de laatste stap om doorslaggevende veranderingen te verwezenlijken.”

Volgens Nasiri en Aalipour is het vuur er wel in Iran, maar ligt dit onder een laagje as. Wanneer dat weg is, zal Iran eveneens hervormen. Hoe lang dat nog duurt, kunnen ook zij niet voorspellen. Maar zoals de meeste Iraniërs zijn beide mannen jong en hebben zij zoals jongeren wereldwijd dromen die tot ver buiten de Nederlandse of Iraanse landsgrenzen reiken.

* De namen Hamed en Sara zijn omwille van veiligheidsredenen gefingeerd.