Ontspannen overnachten in een oude gevangeniscel

In 2008 opende Jonnie Boer, chef en eigenaar van restaurant de Librije, een hotel in een voormalige gevangenis. Hij was niet de eerste met dit idee. In het centrum van de Sloveense hoofdstad Ljubljana ligt het Metelkova-district. In deze wijk wordt de rijke geschiedenis én het huidige culturele klimaat van de stad zichtbaar. Verschillende machthebbers gebruikten het district door de jaren heen als militair gebied, maar nu wordt de wijk vooral voor culturele doeleinden gebruikt. Zo is een oude gevangenis nu een hip hostel.   

Het eerste wat opvalt in het Metelkova-district zijn de vele graffititekeningen op de muren van de gebouwen. Groepjes alternatieve jongeren lopen door de straten; piercings en hanenkammen lijken er de mode. De vergelijking met het Deense Christiania wordt wel gemaakt, alhoewel dit overdreven lijkt. Het gebied is klein en lang niet zo levendig, maar heeft genoeg te bieden. In 1993 werden een aantal gebouwen in het district gekraakt en niet veel later besloten de autoriteiten om het gebied voor culturele doeleinden te gebruiken. Alternatieve kroegen en clubs opende de deuren en sinds 2003 huist in de wijk een hostel.  

In dit hostel, Celica, slapen de gasten in een gebouw dat ooit een gevangenis was. De cellen zijn nu de kamers van de gasten. Het idee voor het hostel kwam van architect Janko Rožič. Zelf was hij een van de krakers die begin jaren negentig gebouwen in het Metelkova-district bezetten. Voor de ramen en deuren van de kamers zitten nog steeds tralies, maar elke cel is door een andere kunstenaar omgetoverd in een artistiek hoogstandje. Artiesten uit de hele wereld deden mee. De meeste kamers zijn allesbehalve sober, maar toch zorgen de tralies voor een besef van de historie van het gebouw.  

Slovenië is door de jaren heen bezet door verschillende grootmachten en is altijd een land geweest dat op de grens van verschillende gebieden en culturen lag. Het land was eeuwenlang onderdeel van Oostenrijk en viel onder Habsburgs bestuur. Dit is nog terug te zien in de vele statige gebouwen. Veel gebouwen die nu de stad kenmerken zijn uit deze periode afkomstig, zoals de kathedraal en de brug met de draken. Op de brug staan vier beelden van draken, die het symbool zijn van de stad. De gevangenis in het Metelkova-district is gebouwd in 1883 toen Slovenië onder de dubbelmonarchie Oostenrijk-Hongarije viel. Toen al was het gebouw een militaire gevangenis, waarin politiek gevangenen werden opgesloten.  

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd Slovenië bezet door Italië, Duitsland en Hongarije.  Verzet kwam met name uit de hoek van communisten en andere linkse bewegingen. Deze partizanen sloten zich aan bij de Joegoslavische communistische Partij van Josef Tito en boekten behoorlijke successen. Ook tijdens de oorlog functioneerde de Metelkova-gevangenis als militaire gevangenis. Vanaf deze plek werden gevangenen naar concentratiekampen gestuurd. Ook werden er 141 gevangenen in Ljubljana neergeschoten, zo weet Monika Pust, manager van het hostel te vertellen.  

Na de Tweede Wereldoorlog werd Slovenië onderdeel van het communistische Joegoslavië onder Tito. Eind jaren tachtig ontstond er echter veel tegenstand tegen dit regime. Interessant detail: Ook Janez Janša, de huidige minister-president van Slovenië, heeft gevangengezeten in de Metelkova-gevangenis, aldus Monika Pust. Aan het einde van de jaren tachtig was hij actief in de politieke oppositie. In mei 1988 werd hij samen met drie anderen gearresteerd en naar de gevangenis in Metelkova gebracht. Later werd hij overgebracht naar de Dob-gevangenis, gelegen in de gelijknamige plaats en de grootse gevangnis van Slovenië. Zijn gevangenschap leidde tot hevige reacties en Sloveniërs gingen in Ljubljana massaal de straten op. De roep om democratie en onafhankelijkheid groeide. In 1991 werd de onafhankelijkheid werkelijkheid.  

Nu is de gevangenis een hostel. De naam verwijst nog naar zijn vorige functie: Celica betekent ‘cel’ in het Sloveens. Het zou een understatement zijn om te stellen dat het hostel, dat werd opgericht door een studentenorganisatie, het goed doet. In 2005 werd het door Lonely Planet benoemd tot hipste hostel ter wereld. Twee jaar later kwam het hostel in de Rough Guide top 25 van de ultieme ervaringen met betrekking tot overnachtingen. Twintig cellen zijn tot hippe kamers omgevormd, daarnaast is er een slaapzaal en zijn er verschillende ‘gewone’ kamers.

Het hostel is uniek om verschillende redenen. Ten eerste de bijzondere ervaring van het overnachten in een gevangenis. De tralies zijn nog origineel, er is alleen een laagje verf overheen gegaan. Daarnaast zijn de kamers dus ingericht door kunstenaars. In één van de cellen staat nu een ronde hoogslaper. Deze kamer is vaak al zes maanden van tevoren volgeboekt. Ook de andere kamers zijn bijna altijd vol. 

Tegenwoordig gaat de aandacht in het hostel uit naar het heden. Elke dag wordt er in het hotel een gratis tour aangeboden voor de gasten. Tijdens de tour mogen alle speciaal ontworden kamers bekeken worden, zolang de gasten die er logeren toestemming geven althans. De medewerkers weten veel te vertellen over het hostel en het unieke concept, maar over de geschiedenis van het gebouw wordt nauwelijks gesproken. De Sloveniërs, die nog geen twintig jaar van hun onafhankelijkheid genieten, leven in het heden.  

Celica is een hostel voor mensen met een open mind en niemand wordt buitengesloten. In het hostel is een speciale kamer ingericht als een religieuze rustruimte, het zogenaamde Point of Peace. In een van de oude cellen zijn zes nisjes ingericht voor de verschillende religies in de wereld. Zo zijn het jodendom, christendom, boeddhisme, de islam en de Hare Krishna-religie allemaal vertegenwoordigd in elk een nis. Er is zelfs een kraantje aangebracht in de kamer, zodat moslims hun handen en voeten kunnen wassen voor het gebed. Een laatste nis is leeg gelaten, deze is voor atheïsten of mensen die een andere religie aanhangen.    

De stad Ljubljana heeft in het Metelkova-district een plaats gevonden waar de geschiedenis levend blijft en cultuur tegelijkertijd hoogtij viert. In het hostel Celica ligt de nadruk op het heden, maar omdat het gebouw haar identiteit als gevangenis heeft bewaard, blijft ook de geschiedenis zichtbaar. Veel Oost-Europese landen zijn nog geen twintig jaar oud en op zoek naar een identiteit én een manier om toeristen te trekken. Daarnaast zoeken deze landen een manier om het verleden te verwerken. In Ljubljana gebeurt dit op een innovatieve manier, onder andere door hostel Celica. De verwachting is dat het succes van dit hostel zich door zal zetten. De gemeente Ljubljana is in ieder geval van plan om naast het hostel ook een hotel te openen.