Europees voorzitterschap in perspectief

Het land met voorzitterschap in de Europese Unie bepaalt de agenda. In juni gaf Tsjechië het halfjaarlijkse voorzitterschap over aan Zweden. Wat hebben deze landen op de agenda gebracht en in hoeverre hebben ze iets waar kunnen maken van hun voorzitterschap?

Het Tsjechische voorzitterschap werd vanaf het begin gekenmerkt door relletjes. Op een koude januari-ochtend werd in Brussel een kunstwerk afgeleverd. Dit was een cadeau van Tsjechië aan de Europese Unie, ter ere van hun voorzitterschap. Het kunstwerk stelde een ironische kaart van Europa voor. Bulgarije werd afgebeeld als het toilet van Turkije en Nederland is overstroomd door de zee, er steken enkel nog minaretten boven het water uit. De Tsjechische president Václav Klaus hield het bij een aantal pittige uitspraken. Zo noemde hij klimaatverandering een mythe en de Europese Unie een communistische staat. Heel Europa, althans de mensen die het nieuws over de EU volgen, vroegen zich af hoe deze ronde van het voorzitterschap zou verlopen. Een scherper contrast met de pro-Europese dynamiek van Sarkozy was haast ondenkbaar.

Vaclav Klaus vindt dat de soevereiniteit van zijn land ernstig wordt aangetast door de EU en steekt dit niet onder stoelen en banken. In het najaar van 2008 had hij een persconferentie met Declan Ganley, de Ier die succesvol lobbyde voor het Ierse ´Nee´ tegen het verdrag van Lissabon. President Klaus werd zijn regering wijselijk uit beeld gehouden tijdens het voorzitterschap van Tsjechië.  Dit mocht niet baten. Halverwege het jaar stapte de regering van Tsjechië op. De pro-Europese premier Topolanek moest opstappen na een motie van wantrouwen, de eurosceptische president Klaus bleef zitten. Het land beloofde dat dit geen gevolgen zou hebben voor hun voorzitterschap. Helaas was de Tsjechische aandacht van af dat moment vooral gericht op interne problemen en minder op de EU.

Drie E's

Onder het motto 'Europa zonder Grenzen'  presenteerde de toenmalige Tsjechische minister-president Mirek Topolánek in januari het plan voor het Tsjechische voorzitterschap aan het Europees Parlement. Aan de hand van drie E?s werd de agenda gezet. Dit waren Energie, Economie en Externe relaties. Een gezamenlijk energie beleid is van belang voor de toekomst van de EU. Topolánek benadrukte dat energie en zorg voor het milieu hand in hand horen te gaan. Ook wees hij erop dat de ontwikkeling van veilige atoomenergie nogmaals in overweging moet worden genomen.

Tsjechië was tijdens haar voorzitterschap verantwoordelijk voor het implementeren van de G20-conclusies voor economisch herstel. Hiernaast zagen ze het terugwinnen van consumentenvertrouwen en het verder herstellen van de Europese economie als speerpunt. Tijdens het voorzitterschap wilde Tsjechië zich hard maken voor een vijfde Europese basisrecht: Het vrije verkeer van kennis. Dit kan een belangrijk instrument zijn in het herstel van de economie.

Tenslotte was er nog de E van Externe relaties. Tsjechië was voor het verder integreren van de westelijke Balkan en Turkije in de EU. Daarnaast vonden ze de relatie tussen Europa en Rusland van groot belang. Ook kregen ze te maken met de verkiezingen voor het Europees Parlement, de Ieren en het verdrag van Lissabon en de ratificatie van hetzelfde verdrag in eigen land. Veel te doen dus. En slechts een korte periode om het waar te maken. Hoe heeft Tsjechië het ervan af gebracht?

Een half jaar later stond de minister-president van Tsjechië weer in het parlement. Dit keer was het echter niet Mirek Topolanek, maar de pas aangestelde Jan Fischer. Hij wilde vooral duidelijk hebben dat de regeringscrisis niet van invloed was geweest op het voorzitterschap. Een meevaller was dan ook dat het Verdrag van Lissabon in Tsjechië werd geratificeerd vlak voor het eind van het termijn. Dit plaveit het pad voor Ierland, aldus Fischer.

Een van de  grootste successen van Tsjechië werd behaald op het gebied van energie. Tsjechische diplomaten wisten succesvol de gasruzie tussen Rusland en Oekraïne op te lossen. Deze onenigheid had ervoor gezorgd dat een aantal Oost-Europese landen afgelopen winter in de kou zaten. De Europese Unie keurde hierop een plan goed om de energietoevoer naar de EU veilig te stellen. Hiervoor werd vier miljard euro uitgetrokken. Fischer benadrukte dat dit succes te behalen viel door de eenheid waarmee de EU reageerde op de crisis. Minder succes werd behaald in de E van Externe relaties. Tijdens het voorzitterschap laaide de strijd tussen Israel en Hamas op. Zoals vaak gebeurd in kwesties over buitenlandse politiek wist de EU ook hierin niet eendrachtig te handelen. Fischer benadrukte nogmaals hoe belangrijk het is dit wél te doen.

De president van de Europese Commissie, José Manuel Barroso, prees het Tsjechische voorzitterschap om het implementeren van economische maatregelen. Het parlement was hier minder enthousiast over. Volgens veel van de voorzitters van de politieke partijen is er te weinig gedaan om de economische crisis daadwerkelijk aan te pakken. De voorzitter van de European Peoples Party (EPP) vindt dat de Europese burgers te weinig hebben gemerkt van economisch herstel.  Ook de voorzitter van de Groenen in het parlement vindt dat herstel van de economie te langzaam gaat. Een aantal punten van het Tsjechische voorzitterschap lijken totaal van de agenda verdwenen. Zo is er weinig gezegd over het vrije verkeer van kennis en ook over het belang van milieubescherming bij de vraag naar energie is weinig terug te vinden. Voor Tsjechië zat het voorzitterschap er in juli op. Zoals met alle voorzitterschappen van de EU wordt er ook op het Tsjechische met gemengde gevoelens terug gekeken.

Zweden

Het Zweedse voorzitterschap begint in ieder geval met een stuk minder controverse. Hoewel de Euro ook niet is ingevoerd in dit land is het euro-scepticisme een stuk minder dan in voorganger Tsjechië. Toch sprak de Zweedse minister-president, Frederik Reinfeldt, over het feit dat ook zijn land lange tijd vanaf de zijlijn naar de EU heeft gekeken. De laatste jaren wordt de samenwerking tussen de EU en zijn land een stuk hechter. De Zweedse bevolking is de laatste jaren een stuk positiever over lidmaatschap van de EU. Naar goed gebruik kwam ook hij de agenda van zijn land toelichten aan de leden van het Europese parlement. Zweden heeft drie hoofdpunten op de agenda staan. Weinig verassend zijn dit klimaatverandering, de economie en een gezamenlijk beleid voor asielzoekers. Klimaatverandering moet tegengegaan worden door minder gebruik van energie. Op de lange termijn wordt hier geld door bespaard, wat in andere zaken gestoken kan worden.

Reinfeldt gaat zich er sterk voor maken om ook ontwikkelingslanden te betrekken in acties tegen klimaatverandering. Op het gebied van economie ziet hij de EU als het beste instrument dat er bestaat. De lidstaten moeten gezamenlijk oplossingen bedenken om een eind aan de crisis te maken. Paradepaardje van het Zweedse voorzitterschap is het Stockholmprogramma. Hierin moet een oplossing gevonden worden voor internationale criminaliteit, zonder dat het vrije verkeer van personen wordt gehinderd. Ook zal er nogmaals gekeken worden naar een gezamenlijk beleid voor asielzoekers. Vooral dit laatste punt is al jaren een groot probleem in de EU.

Een nieuw half jaar en weer een vol programma. Reinfeldt wijst erop dat er twijfels bestaan over de competentie van zijn land om deze problemen aan te pakken. Volgens hem is de EU er om gezamenlijke oplossingen te zoeken om het leven van de burgers prettiger te maken. Over een half jaar zullen we weten hoe Zweden deze plannen heeft uitgewerkt. Zal er eindelijk een gezamenlijk asielbeleid zijn en is de economische crisis adequaat aangepakt? Of zal het zijn zoals een EP-lid van de Liberaal-Democratische Partij het ironisch uitdrukte: "Zoals vaak in het leven zijn planning en realiteit erg verschillend."