Leven met een handicap in Ghana

Mandy Tijm studeert gezondheidswetenschappen en rondt in de zomer van 2010 haar master International Public Health af. Hiervoor heeft zij onderzoek gedaan in Ghana. Aan de hand van foto's wilde zij inzicht krijgen in de behoeften van gehandicapten in ontwikkelingslanden. Het doel was om de beleidsmakers te informeren en zo bij te dragen aan het ontwikkelen van het gehandicaptenbeleid.

In 2006 werd de Persons with Disabilities Act van de Verenigde Naties ondertekend door de regering van Ghana. Dit verdrag geeft gehandicapten onder andere recht op onderwijs, gezondheidszorg en werk. Ondanks dat verdrag is het voor gehandicapten in Ghana door hun handicap vaak moeilijk om een baan te krijgen.

Om de naleving van de wet te verbeteren, is de universiteit in Kumasi, KNUST, cursussen gestart in 'Handicaps, Rehabilitatie en Ontwikkeling'. KNUST (Kwame Nkrumah University of Science and Technology) werkt aan het realiseren van een centrum voor handicaps en rehabilitatie, CEDRES genaamd (Centre for Disabiliy and Rehabilitation). Hiernaast is KNUST bezig een database te maken met alle feiten over handicaps in Kumasi en in heel Ghana. Mandy deed haar project onder naam van deze universiteit. Het doel van haar onderzoek is bij te dragen aan het creëren van begrip voor gehandicapten en hun familie. 

In Kumasi, het gebied in Ghana waar Mandy haar onderzoek deed, wonen ongeveer een miljoen mensen. Volgens een artikel van het Ghanese Persbureau GNA van 15 september 2009 dat op de website van Kumasi te vinden is, leeft ongeveer 5,5 procent van deze mensen met een handicap. Zij wonen vooral in de stedelijke gebieden, omdat zij vaak arm zijn. Momenteel is Ghana bezig met volkstellingen en het bezoeken van dorpen om te kijken hoeveel mensen in dit land leven met een handicap. 

Photo Voice

Het onderzoek van Mandy is gebaseerd op een innovatieve methode: Photo Voice. Deze nieuwe manier van onderzoek geeft de onderzochte groep, in dit geval gehandicapten, een stem middels fotomateriaal. Onder de deelnemers worden fotocamera's verdeeld. Na een kleine cursus in het gebruik wordt de deelnemers gevraagd foto's te maken van onderwerpen waar zij tegenaan lopen. Dit kunnen obstakels zijn, maar ook leuke dingen mogen op de foto. Vervolgens maken de deelnemers zelf een selectie in hun beeldmateriaal. Zij kunnen immers het beste zien wat hun leven het meest representeert. 

Voor haar onderzoek werkte Mandy samen met tien deelnemers met een lichamelijke handicap. De deelnemers werden geworven vanuit een organisatie voor lichamelijk gehandicapten in Ghana. Aan de hand van de foto's die uit de Photo Voice methode volgden, heeft Mandy analyses gemaakt. Er werden vooral veel foto's gemaakt van toegankelijkheid tot openbare gebouwen en obstakels op de weg. Zo is er een foto waarop een lege rolstoel te zien is. Die onderaan een lange trap staat. Deze trap is de enige toegang tot het gebouw waar informatie te verkrijgen is over onderwijs en steun bij onderwijs.

Een andere foto toont een bankgebouw. De bank lijkt goed toegankelijk. Er is netjes een plank neergelegd voor de rolstoelen. Maar zodra je de plank opgereden bent, kom je niet meer verder. De airco installatie is namelijk precies bovenaan de plank geplaatst.

Ook openbare toiletten zijn niet altijd even toegankelijk. Publieke toiletten in Ghana zijn niet meer dan een geul langs een muur in een hok. De geul stroomt over en in het hok staat een laag urine. Iemand die gebonden is aan een rolstoel, kan het toilet niet in. Aan de lege rolstoel op een foto is te zien dat iemand toch naar binnen is gegaan. De betreffende man kan echter niet lopen, alleen kruipen. Hij heeft zichzelf dus over de grond, door de urine moeten slepen. Omdat hij met zijn handen over de grond moet en met diezelfde handen later weer moet eten, heeft hij plastic zakjes over zijn handen gedaan. “Zo blijven ze schoon.” 

Op een andere foto is te zien wat voor krukken er nu gebruikt worden. De armen van het jongetje zijn helemaal krom gaan staan door het gebruik van de te lange krukken.

Ook binnenshuis hebben veel gehandicapten problemen. Op een serie foto's uit het huishouden is te zien dat de deelnemers toch allemaal hun eigen manier hebben ontwikkeld om zich goed te redden. Met hulp van krukken zie je deelnemers koken, vegen en wassen. Op één van de foto's is een man te zien die zichzelf wil wassen. Hiervoor moet hij eerst een zware emmer water naar de badkamer tillen. In de ene hand een kruk, in de andere de emmer water. Op andere foto's zijn mensen zittend aan het koken. Iedereen heeft een manier gevonden om zich in het huishouden te redden. 

Hulp is welkom

De foto's geven een inzicht in wat er in Ghana verbeterd kan worden voor mensen met een handicap. Maar ook in wat er al gedaan wordt. Op bepaalde foto's is bijvoorbeeld te zien dat ook mensen met een handicap kunnen genieten van sport. Eén sprekende foto is die van een basketbalteam. Op de achtergrond basketballen mensen op een veldje. Op de voorgrond basketballen gehandicapten in een rolstoel op een naastgelegen veldje. Het verschil is duidelijk, maar de overeenkomst ook. Dit soort activiteiten worden geregeld door patiëntenvereniging GSPD (Ghana Society of Physically Disabled).

Gehandicapten worden niet alleen door de GSPD geholpen. Zo is er bijvoorbeeld één foto van een jongetje dat even groot is als de rolstoel van de oudere man die hij duwt. Met zijn handjes in de lucht brengt hij deze meneer graag naar zijn plaats van bestemming.

Vrouwen met een gehandicapt kind worden in Ghana vaak schuin aangekeken als ze over straat gaan. Maar toch laten sommigen zich niet tegenhouden om op pad te gaan. De vrouw van één van de foto's zegt blij te zijn dat ze haar kind zonder hulp zelf bij zich kan dragen.

Wakker maken en choqueren

In het project zijn duidelijke voorbeelden genoemd die roepen om verbetering. Voorzieningen als een openbaar toilet en openbare gebouwen moeten toegankelijker worden voor gehandicapten. Ook zijn revalidatiemogelijkheden belangrijk. Om dit te bereiken moeten de juiste mensen bewust gemaakt worden van het probleem. Dit heeft Mandy gedaan door een voorstelling te maken aan de hand van een filmpje. Deze presentatie gaf Mandy onder andere voor KNUST en CEDRES, de instellingen die zich bezighouden met onderzoek naar en verbetering van de levens van gehandicapten. 

In totaal waren vijftig mensen aanwezig, waaronder de pers (Ghana News Agency), het traditionele hoofd van één van de districten binnen Kumasi, de regio directeur van stads- en landsplanning, een afgevaardigde van het gemeentebestuur van de afdeling Sociale Zaken, de regionale directeur van Ghana Health Services, directeuren van verschillende revalidatiecentra uit de regio en een coördinator van speciaal onderwijs. Aan iedere hoek die belangrijk is voor gehandicapten is dus gedacht. 

Mandy is blij met de aandacht die haar onderzoek kreeg. “De foto's maken best veel los. Ze choqueren. Ook al richtte ik me op lichamelijk gehandicapten, er kwamen ook veel mensen naar de presentatie van patiëntenverenigingen van bijvoorbeeld doven en blinden. Het is mooi om te zien dat ook andere verenigingen enthousiast zijn en er ook mee aan de slag willen. De beleidsmakers heb ik in elk geval bereikt en ik hoop dat ze er mee aan de slag gaan. Er is nog een lange weg te gaan, maar het begin is gemaakt. De GSPD was in elk geval onder de indruk en verspreidt het filmpje ook verder door Afrika.”

Om wereldwijd aan bewustwording te werken, schreef Mandy ook een wetenschappelijk artikel over haar onderzoek voor het Asia Pacific Disability Journal. Dit is een laagdrempelig tijdschrift in Azië dat zich richt op revalidatie en mensen met een handicap. Het artikel wordt in 2011 gepubliceerd. Eind 2010 verschijnt ook een website met de resultaten van het onderzoek. 

Uiteindelijk is Mandy zeer tevreden. “Ik weet in elk geval zeker dat de boodschap is aangekomen en indruk heeft gemaakt. Ik hoop dat de genodigden de behoeften van mensen met een (fysieke) handicap mee zullen laten wegen in hun beslissingen over bijvoorbeeld de inrichting van de stad en de gebouwen.”