Stichting UAF: ‘Laat talent niet verloren gaan’

Dit jaar bestaat Stichting Vluchteling Student UAF zestig jaar. Zij helpt studenten een nieuw leven op te bouwen in Nederland. Aan de vooravond van de koude oorlog viel de Sovjet-Unie Tsjecho-Slowakije binnen. Studenten kwamen daar in opstand, maar zij werden met harde hand neergeslagen; velen vluchtten. Directeur Kees Bleichrodt: “Studenten en hoogleraren van Nederlandse universiteiten protesteerden in het openbaar en haalden geld op voor de opvang van die vluchtelingen.” Zo ontstond het UAF.

Bleichrodt: “Onze organisatie is geboren uit een gevoel van onrecht.” De gebeurtenissen in 1948 waren de aanleiding voor universiteiten om actie te ondernemen. Een zekere angst was ook aanjager van de protesten. “We waren allemaal bang dat de Russen door zouden rijden naar de Noordzee”, aldus Bleichrodt. “De wortels van het UAF liggen dan ook in strijdbaarheid.” Maar de tijden zijn veranderd. “Nu is het veel moeilijker studenten te mobiliseren en raakt onze natuurlijke achterban uit het zicht. De universiteiten zijn wel de ‘founding fathers’ van de stichting, maar zij zijn nu een stuk minder actief betrokken. Veel van onze donateurs zijn studenten en docenten van toen, toch is vernieuwing nodig.”

Een voorbeeld van het werk van de stichting noemt Bleichrodt de 26-jarige Darya Hama Amin. Ze komt uit Irak en studeert sinds 2004 Farmacie aan de Universiteit Utrecht. “Tien jaar geleden vluchtte ik met mijn familie naar Nederland. “Mijn vader was kunstenaar en mijn moeder lerares. Ze waren niet vrij in hun doen en laten en werden ernstig bedreigd; het werd gevaarlijk.” Na omzwervingen langs asielzoekerscentra in Rheden, Zwolle, Arnhem en Leersum woont ze nu met haar familie in Utrecht. “We kregen pas vorig jaar met het generaal pardon onze status. Daarna heeft het UAF gezorgd dat we in Utrecht konden gaan wonen.” Haar studie wordt namelijk maar op twee plaatsen in Nederland aangeboden, en als je je status krijgt, kan je overal in Nederland geplaatst worden.

Bleichrodt: “Mensen komen Nederland binnen met vaak heel veel talent, maar wat zegt de overheid? Je mag niet werken of leren. Ze laten mensen lang wachten tot ze iets kunnen doen, zo hopen ze vluchtelingen te ontmoedigen hier te blijven. Stel je voor dat je jaren lang niets mag doen. Elke dag wordt het moeilijker om weer in het normale leven te stappen.”

Talenten inzetten

Het UAF wil de vluchtingen zo snel mogelijk aan het werk hebben. “We screenen mensen die binnen komen. Ze komen op gesprek. Dan kijken we naar hun vooropleiding, of ze al Nederlands spreken en wat hun reden was tot vluchten. We richten ons daarbij vooral op de politieke en humanitaire vluchteling. Als iemand in ons plaatje past, laten we die persoon meteen starten met een studie.” Mensen aan het werk zetten en hun talent laten gebruiken is het devies.

“Toen het gezin van Darya naar Nederland kwam, woonden ze alle vijf op tien vierkante meter in een luidruchtig en overvol asielzoekerscentrum. Ze had het, net als veel andere vluchtelingen, daardoor moeilijk met studeren. Toch heeft ze met hard werken haar VWO gehaald en vloeiend Nederlands leren spreken. “Een asielzoekerscentrum is niet leuk. Het is druk, er zijn veel mensen die zich niet netjes gedragen en ik moest een enorme discipline hebben om alles te halen. Officieel mocht ik maar tot mijn achttiende naar school op kosten van de Nederlandse overheid. Daarna moest mijn opleiding zelf betalen, maar gelukkig kreeg ik hulp. Anders had ik nu pas kunnen leren de taal te spreken, en dat terwijl ik hier al zeven jaar woon.”

Verder helpt het UAF Darya met een aantal praktische zaken: “Ik heb een persoonlijke coach, iemand die ik altijd kan bellen met vragen. Ook hielpen ze me met mijn reiskosten. Ik was eerst geplaatst in Zwolle, maar ik had geen OV, daar hebben vluchtelingstudenten geen recht op. Ook wist ik niet hoe het allemaal op de universiteit werkt. Vragen als: Waar bestel ik mijn boeken? Waar moet ik me inschrijven? Het helpt enorm als je iemand hebt die je daarbij steunt.”

Nazorg

De ondersteuning stopt niet bij boeken en lesgeld. Bleichrodt licht toe: “Voor veel studenten is er geen studententijd. Door de taalachterstand en het feit dat ze de cultuur niet kennen is het een zware periode van een paar jaar studeren met de gordijnen dicht. Daarna staan ze opeens in de samenleving, zonder netwerk, zonder grote kennis van het land. Daarvoor hebben we het Job Support. We zorgen ervoor dat we studenten in contact brengen met het beroepenveld, dat ze stageplaatsen krijgen en later ook een baan. We proberen alles te regelen voor ze. En dat werkt. Kijk bijvoorbeeld naar ons, één op de drie medewerkers is hier van niet-Nederlandse komaf.”

Van een groep geëngageerde studenten en hoogleraren is de stichting UAF uitgegroeid tot een bedrijf met zestig werknemers en zesduizend cliënten. “We doen het uitstekend, maar er is nog terrein te winnen. “De laatste jaren zien we dat de beeldvorming rond vluchtelingen schandalig populistisch is. De barbaren staan voor de poort te dringen! Burgers wees bang! Aldus figuren als Verdonk, Wilders en Bolkenstein. Van dat beeld moeten we af. Ook het beeld dat alle vluchtelingen zielig zijn klopt niet; het zijn mensen die een leven willen opbouwen en daarvoor vaak veel geriskeerd hebben. Help ze dan daarbij. Het is een humanitaire verplichting, ze hebben talent en willen het gebruiken. Laat dat talent niet verloren gaan.”