Judith wist: Mijn man komt niet meer terug

Louis Wijnman werd twee keer voor zes maanden uitgezonden naar Bosnië, in 1994 en 1995. Hij reed transporten met hulpgoederen naar de gevaarlijkste regio’s van Bosnië, waar het te onveilig was voor de UNHCR (de vluchtelingenorganisaie van de VN). Dit waren niet alleen zware maanden voor Louis, maar ook voor zijn vrouw Judith.
Judith (43) en Louis (42) wonen met hun twee kinderen van 8 en 9 en hun honden in een mooi huis met tuin in Den Haag. Inmiddels heeft Louis voor Judith afscheid genomen van Defensie. In het vrolijke huishouden is er weinig wat herinnerd aan deze moeilijke periode. Het is ook al bijna 20 jaar geleden. Maar Judith kan zich het nog erg goed herinneren.

“Toen ik Louis ontmoette werkte hij nog niet voor defensie. Hij vertelde me echter al snel over zijn wens om voor het leger te werken. En toen al was ik daar niet blij mee. Nadat hij had getekend bij het leger was het wachten op het moment dat hij uitgezonden zou worden. Ik weet nog goed dat hij op me af kwam lopen. Ik stond in de kelder en zag zijn blik. Ik wist meteen wat er aan de hand was. Kort daarna wist ik dat Louis inderdaad naar een oorlogsgebied zou vertrekken. En was ik ten huwelijk gevraagd.

Het huwelijk betekende voor ons meer dan alleen een romantische verbintenis. Ook praktische zaken moesten geregeld worden. We hielden rekening met de mogelijkheid dat hij niet meer terug zou keren. Eigenlijk stond het huwelijk met name in het teken van de uitzending. Niet lang na het uitspreken van het ja-woord vertrok Louis naar Bosnië. In plaats van een gezamenlijke huwelijksreis vertrok hij alleen voor zes maanden naar een oorlogsgebied.

De periode kenmerkte zich door angst en onzekerheid. Ik maakte me letterlijk elke dag zorgen. Er was maar weinig contact, zo hadden we zelfs eens drie maanden achter elkaar geen enkel contact. Ik zag de beelden van Bosnië op het nieuws en deze waren vaak niet hoopgevend. Zo was er het bericht van de Nederlanders die waren ontvoerd. Het enige wat ik kon doen om erachter te komen of Louis veilig was, was bellen met een speciaal telefoonnummer van het ministerie. Dit leverde echter nauwelijks wat op en ik zat vaak dagen of weken in spanning.

Veel steun heb ik ervaren aan mijn schoonouders. Zij hadden net zoveel zorgen als ik. Ik herinner me nog dat ik in totale paniek bij mijn schoonouders zat, niet wetende of Louis nog leefde. Het was zelfs zo erg dat mijn schoonmoeder me ooit een valiumtablet toestopte om rustig te worden. Tijdens de tweede uitzending was ook mijn zus een grote steun. Toevallig zat haar man in hetzelfde bataljon als Louis en zo zaten we dus in hetzelfde schuitje.

Ik zocht afleiding in mijn werk en in paardrijden. Daarnaast zocht ik voortdurend naar dingen om aan Louis op te sturen. Ik heb een vermogen uitgegeven aan de PTT. Elke dag schreef ik een brief aan Louis. Daarnaast stuurde ik pakketjes met spullen die in Bosnië niet te krijgen waren of eigenlijk niet mochten, zoals kleine flesjes alcohol en hamburgers. De post kwam alleen niet altijd aan en het ging zeker niet snel. Zo kreeg Louis vaak een hele stapel post in één keer. Maar voor mij was die afleiding nodig om zelf niet gek te worden. Anders bleef ik maar rondjes draaien in mijn eigen hoofd.

Louis had me voor de uitzending gerust gesteld. Ik hoefde me pas echt zorgen maken als de kapitein voor de deur zou staan. Zolang dat niet zou gebeuren was alles goed met hem. Ik had dan ook de schrik van mijn leven toen er op een ochtend een kapitein in vol ornaat bij me voor de deur stond. Ik dacht dat Louis niet meer terug zou komen. Het heeft me tien jaar van m’n leven gekost. De kapitein kwam echter helemaal geen slecht nieuws brengen, maar was zo vriendelijk geweest om namens Louis een pakketje bij me af te geven. Ik was zo van slag, dat ik hem niet eens binnen heb gevraagd voor een kopje koffie.

Zodra ik Louis daarna eindelijk weer sprak was ik boos en verdrietig van alle spanning die dat kapiteinsbezoek met zich mee had gebracht. In Louis zijn ogen was het misschien een romantisch gebaar, maar voor mij was het de allergrootste schik van mijn leven geweest.

We leefden van verlof tot verlof. Maar als Louis dan even voor verlof in Nederland was, was het niet alleen maar plezier. Hij was in de war en het contrast tussen het door oorlog verwoeste Bosnië en het veilige, moderne Nederland was groot. Nadat hij net aankwam in Nederland verbaasde Louis zich over allerlei vanzelfsprekende zaken als asfalt en supermarkten. Ik zag foto’s van Bosnië, foto’s met roadblocks en kapotgeschoten gebouwen. En hoorde ik de verhalen over het leven op een uitzending in Bosnië, waarbij het konvooi van Louis ’s nachts zonder licht reed, om maar niet beschoten te worden. Dit maakte de ongerustheid niet minder. Een verlof bestond eigenlijk uit een korte periode van thuiszitten, slapen en zuipen en dan weer zo’n vreselijk afscheid.

Of ik ook positieve dingen zie in de uitzendingen? Natuurlijk ben ik trots op Louis. Hij heeft kinderen geholpen en een verschil kunnen maken in de levens van mensen. Dat hij dat als mens in zich heeft, daar ben ik trots op. Maar toch, als het aan mij had gelegen hadden de uitzendingen niet gehoeven. Gelukkig heeft Louis in ieder geval niet gevochten, maar reed hij hulpgoederen.

Het is mijn ervaring dat alle mensen die naar Bosnië gingen dat deden om te helpen. Dat het in de media al snel ging over Srebrenica en het falen van Dutchbat staat in contrast met mijn ervaringen. Op televisie zag je alleen ellende, terwijl Louis daar juist goede dingen deed. Met de politiek achter de uitzending heb ik me eigenlijk niet beziggehouden.

Na thuiskomst bleven de uitzendingen onze levens bepalen. Ik kreeg een andere man terug. Het was voor Louis een cultuurshock. Hij vond het moeilijk om te praten over de ellende die hij in Bosnië had meegemaakt en daardoor voelde ik me buitengesloten. Met mijn zwager, die de oorlogservaringen wél had meegemaakt, deelde hij zijn moeilijke herinneringen wel. Het was een zware periode; na eerst zes maanden in doodsangst gezeten te hebben, was nu ineens de connectie weg.

De nasleep heeft lang geduurd. Inmiddels gaat het beter, maar Louis heeft nog lang last gehad van nachtmerries. Hij vertrok als onbezorgde feestganger en kwam terug als een man die diep in zijn ziel was geraakt. En als een roker. Onze kinderen weten dat hun vader in het leger heeft gezeten, maar aangezien ze nog niet geboren waren toen Louis op uitzending ging, weten ze er weinig van. Ze krijgen in hun opvoeding juist mee dat geweld en oorlog niet goed zijn. Daarnaast weten ze dat als ze ooit het leger in gaan, dat mama dan hun beide benen breekt.”

FveV wordt mede mogelijk gemaakt door het Vfonds met middelen uit de BankGiro Loterij. Uw deelname aan deze loterij wordt daarom van harte aanbevolen.