Een zomer in negatieven

Sinds de komst van de digitale fotografie lijkt het fotograferen op negatief een stille dood gestorven te zijn. Filmrolletjes zijn steeds moeilijker te krijgen en de fotowinkels zijn massaal overgegaan op uur services digitaal printen. De fabriek van het Japanse fotografieconcern Fuji in Tilburg produceerde zijn laatste filmrolletjes in augustus 2006. Het was hiermee de laatste fabriek in Europa die zijn productie van analoge filmrolletjes staakte.

In 1888 werd het fotograferen op film toegankelijk voor amateurs. De Amerikaan George Eastman had de rolfilm uitgevonden. En met de introductie van de Kodakcamera luidde hij het tijdperk van de amateurfotografie in. De markt werd veroverd met de marketingslogan ‘U drukt op de knop, wij doen de rest’. Toch was fotografie tot ver in de twintigste eeuw alleen weggelegd voor welvarende burgers.

De eerste camera van Kodak had nog het formaat van een schoenendoos, niet echt een apparaat waar mensen makkelijk mee op pad gingen. De uitvinding van de vestpocket-camera in 1912 was daarom baanbrekend. Hierbij kon de lens worden ingeklapt, waardoor het fototoestel in een hoesje paste van 11 bij 2 centimeter. Vooral bij Amerikaanse soldaten was deze ‘lichtgewicht’ camera gewild. In grote getallen werden ze meegenomen naar het front van de Eerste Wereldoorlog en hierdoor werd het toestel ook in Europa een gewild item.

In de Eerste Wereldoorlog ontwikkelde fotografie zich ook als journalistiek instrument. Tot die tijd bestonden kranten vooral uit tekst met hier en daar een illustratie. Oorlogsverslaggever Arnold Karskens citeert in zijn boek ‘Pleisters op de ogen’ uit weekblad ‘Het Leven’ in 1916: “Hoe zouden we ooit zoo volledig begrip van den tegenwoordigen oorlog hebben kunnen krijgen, zonder fotografie, hoe zouden de miljoenen die niet persoonlijk aan het front de uitwerking ervan hebben gezien, zich ooit een denkbeeld kunnen maken, van wat een mijnontploffing eigenlijk is, hoe een door trommelvuur vernielde loopgraaf er uitziet, wanneer niet de fotografie, in dienst van de journalistiek, er was, om haar daarin behulpzaam te zijn.”

Met de komst van het kleinbeeld filmrolletje en bijbehorende fotocamera’s, die vanaf 1935 werden uitbracht, werd fotografie pas echt een massaproduct. Vanaf dat moment wordt er meer en meer gefotografeerd door het grote publiek. Familieportretten, verjaardagen en vakanties, het wordt allemaal vastgelegd op de gevoelige plaat. Nu 75 jaar later wordt de fotocamera helemaal naar lieve lust gebruikt. In bijna ieder apparaat zit wel een fototoestel ingebouwd. Het digitaal fotograferen heeft het fotograferen op negatieven van de markt gedrukt.

Gebruikte filmrolletjes belanden tegenwoordig als oud vuil op rommelmarkten. Voor een paar euro zijn de negatieven te verkrijgen van ‘zomaar’ een gezin aan het strand in Engeland. Maar ook hier blijkt een markt voor te zijn. Verzamelaars hechten veel waarde aan de oude, afgeschreven rolletjes. Hun kostbaarheid zit verpakt in de gedachte dat de negatieven daadwerkelijk een reis in de tijd hebben gemaakt en dat het een fysiek stukje papier is waar met het licht op geschreven is; de kern van fotografie.

Verzamelaars koesteren foto’s van negatieven veel meer dan digitale foto’s. Want hoewel die ook worden gevangen op de sensor van een digitale camera, worden die daarna opgeslagen op een geheugenkaart en in bevroren toestand als bytes weggeschreven op een harde schijf. Het voordeel dat digitale foto’s altijd de scherpte behouden waarmee ze zijn gefotografeerd, wordt door de verzamelaar als nadeel ervaren. Ze vertonen geen nostalgische krassen of vervaging door het bewaren in een oude schoenendoos, negatieven hebben dat wel.