Dansen in de woestijn

Afrika Burn doet denken aan voorbije tijden. In fel gekleurde kleding dansten vorige maand duizenden mannen en vrouwen vijf dagen lang in de Karoo-woestijn in Zuid-Afrika. Vrouwen met ontbloot bovenlijf, mannen soms geheel naakt.

De Zuid-Afrikaanse variant van Burning Man lijkt een herleving van de Westerse hippietijd, maar is juist groot geworden door radicale zelfredzaamheid. Een vorm van vrijheid die zonder alle innovatie van de laatste decennia niet door zovelen nageleefd had kunnen worden. Toch had het festival nog wel iets ouderwets; in de Karoo hadden de bezoekers geen ontvangst met hun mobiele telefoon.

Met behulp van GPS en een moderne 4×4 met tentdak of caravan is Afrika Burn vrij makkelijk te bereiken. Het festivalterrein ligt op vijf uur rijden ten noorden van Kaapstad in de Karoo, een uitgestrekt woestijnlandschap waarvan de naam ‘droog, onbegroeid, dorstig land’ betekent.

Nergens is schaduw, alle faciliteiten worden gecreëerd door de bezoekers van Afrika Burn zelf. Die zelfredzaamheid is het hoofdthema van het festival. De gemeenschap, participatie en zelfexpressie zijn andere belangrijke peilers. Bezoekers hebben hun wagens dan ook volgeladen met eten, drinken en wc-papier. Samen met de meest kunstzinnige uitingen is dat alles kilometers de woestijn in gesleept.

Oorspronkelijk werd Burning Man op het strand van San Fransisco gevierd. In een opwelling verbrandden Larry Harvey en zijn vriend Jerry James op 21 juni 1986 een houten man van 2,5 meter hoog op Baker Beach. Toen het gestalte werd aangestoken kwamen de mensen van heinde en ver toegestroomd. Een toeschouwer met een gitaar improviseerde begeleidende muziek en zo werd spontaan een festival geboren.

Larry Harvey en Jerry James voelden direct de drang om voortaan ieder jaar deze daad te herhalen. Binnen een paar jaar groeide Burning Man uit tot een groot evenement en op last van de autoriteiten verhuisde het in 1990 naar de Black Rock Desert.

Sinds 2007 wordt Afrika Burn eens per jaar in Zuid-Afrika georganiseerd. Naast het oorspronkelijke festival in Amerika, vinden ook in Frankrijk en Canada jaarlijks soortgelijke evenementen plaats. Toch blijft Burning man in Black Rock Desert, Nevada, het grootste en meest bekende Burn festival, dat jaarlijks zo’n 50.000 mensen trekt. Een week lang is de plek die zij innemen in de Amerikaanse woestijn de meest dichtbevolkte stad van de provincie.

In Zuid-Afrika is het niet zo druk. Hoewel er duizenden bezoekers bijeen zijn gekomen overheerst de leegte van woestijn het landschap. Mensen wandelen rondjes over het terrein en hangen samen in de schaduw van hun tenten. Het middenterrein is een grote lege vlakte waar op verschillende plekken kunstenaars bezig zijn het werk te bouwen dat ’s avonds de fik in zal gaan.

Niet alles wordt verbrand. Een groepje meiden is druk bezig elkaar aan te kleden. Zij hebben een handeltje opgezet in verkleedkleren. Die kleren lenen zij gratis uit, want geld is op het festival niet toegestaan. Alles wat geconsumeerd wordt hebben bezoekers zelf meegenomen of verkregen door ruilhandel. De hoofdthema’s zelfredzaamheid, zelfexpressie en participatie worden gedurende de vijf dagen geslaagd ingevuld door het festivalpubliek.

Het thema gemeenschap, het communityleven, blijft echter achter. Er is weinig binding. Misschien is dat gebrek te wijten aan de weidsheid van het terrein. De stellages staan ver uit elkaar en ook de klanken van de muziek moeten ver dragen om mensen uit hun tent te lokken. Vooral overdag blijft iedereen wat hangen bij het clubje rond de eigen tent.

’s Avonds trekt het groepsgevoel wel meer aan. Helemaal als op het middenterrein een zes meter hoog vuur ontstoken wordt. De brandende mast van een schip, waarvan de romp volgens de kunstenaar onder het zand ligt, verlicht de koude heldere hemel boven de woestijn. De hoge vlammen en de warmte van het vuur brengt de mensen nader tot elkaar.