'Een instrument om Wilders monddood te maken'

“De rechter is een instrument om Geert Wilders monddood te maken.” Dit proclameerden PVV-fractieleden en Wilders-aanhangers bij de rechtszaak tegen hun voorman; door hen het ‘politiek proces’ genoemd. Het kabinet gebruikt echter heel andere instrumenten om haar standpunt ten opzichte van de PVV te bepalen. Recent onderzoek duidt: Wilders en de PVV behoren tot de ‘nieuw rechts radicale’-hoek. Zo moet het kabinet dus voortaan ook met die beweging omgaan.

Nieuw rechts radicaal, deze nieuwe politieke term werd geïntroduceerd in het rapport ‘Polarisatie en radicalisering in Nederland’ uit december 2009. De beleidsonderzoekers ontlenen de term uit het Duits. Daar zochten wetenschappers alternatieve duiding voor het verschil tussen alte rechts; het oude nazisme, en neue rechts; nieuwe rechts-extremistische bewegingen.

Met deze nieuwe benaming hoeft het kabinet niet langer te worstelen met termen om de PVV te duiden als extremistisch, menen de wetenschappers van IVA beleidsonderzoek en advies. Zij schreven het rapport in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken.

Wilders en de PVV beschouwen zichzelf niet als extreemrechts, zij distantiëren zich er zelfs van. Ook van antisemitisme is geen enkele sprake binnen de beweging. “Voorts bevinden zich noch onder de oprichters van de PVV, noch onder de huidige Tweede Kamerfractie personen met een eerdere extreemrechtse ‘carrière’. Anders dan de ‘klassieke’ rechts radicale partijen of bewegingen komt de PVV niet voort uit een extreemrechtse traditie”, aldus de onderzoekers.

Ideologisch staat het rechts radicale ideeëngoed wel degelijk op de agenda van de PVV, blijkt uit het rapport. “Zoals een positieve oriëntatie op ‘het eigene’, een afkeer van ‘het vreemde’ en van politieke tegenstanders, en een hang naar het autoritaire.”

De afkeer van ‘het vreemde’ is volgens de onderzoekers vooral gericht tegen “vermeende islamisering en niet-westerse allochtonen.” Deze afkeer is vooral waarneembaar in de krachtige aanduidingen van de PVV in het publieke debat. “Deze uitingen, waarbij respectievelijk het criminaliseren, het aanbrengen van een maatschappelijke tweedeling of het uitsluiten van rechten belangrijke thema’s zijn, lijken een in strafrechtelijk opzicht discriminatoir karakter te hebben”, aldus het rapport.

In het onderzoek is ook gekeken naar de weerbaarheid van Nederlandse moslims tegen radicalisme en extremisme, hierin blijkt een stijgende lijn te zitten, hoewel zij zich in Nederland en de Nederlandse media “dikwijls nog gestigmatiseerd” voelen. Het mes snijdt aan twee kanten. Aan de ene kant blijkt driekwart van de moslims in Nederland te vinden dat zij een eigen plek in de samenleving hebben verworven en zich hier thuis te voelen.

Aan de andere kant schrijft het rapport: “Twee op de vijf moslims menen vaker te worden gediscrimineerd sinds de stijgende populariteit van de PVV en bijna driekwart van hen heeft het gevoel dat autochtone Nederlanders hen sindsdien negatiever beoordeelt. Een groot deel is naar aanleiding daarvan teleurgesteld, boos, angstig of is haat gaan voelen.”

In haar afkeer van ‘het vreemde’ richt de PVV zich niet alleen tegen moslims of de ‘islamisering’. ‘Het vreemde’ behelst ook een deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Bij herhaling spreekt de beweging zich uit om de staatsgrenzen aan te passen. “Het ideale Nederland is ontdaan van de Antillen, terwijl Vlaanderen eraan is toegevoegd. Bij de PVV weegt etnische homogeniteit kennelijk zwaarder dan de huidige staatsgrenzen”, schrijven de onderzoekers.

Wat de uitspraak van de rechter in de zaak tegen Wilders ook zal zijn, de Nederlandse politiek heeft met dit rapport een heldere omkadering in handen. Als het kabinet de term ‘nieuw rechts radicaal’ overneemt kan het op basis daarvan makkelijker inhoudelijk haar standpunten ten opzichte van de PVV bepalen.