Rotterdam-Basel; schijnbare rust op de Rijn

Om de tien dagen zijn de bemanningsleden van de Eiger-Nordwand even allemaal samen. Het is dan ploegwissel. Vijf van de tien mannen hebben het schip net schoongemaakt en mogen naar huis. De andere vijf pakken hun tassen uit en richten de kasten op hun kamers in.

De wasmachine draait overuren aan beddengoed en handdoeken. Op donderdag is het wisseldag in de haven van Rotterdam en tien dagen later wordt er op maandag in Antwerpen gewisseld. Ondanks de ploegwissel worden de containers op de kant gelost, want het werk gaat gewoon door.

De eigenaar van de Eiger-Nordwand is Danser Container Line. Dit bedrijf heeft vijf schepen in eigen beheer die standaard op de Rijn varen. Daarnaast huurt Danser Container Line andere, veelal particuliere, schepen in om lading te vervoeren die een andere bestemming heeft.

Eén van de door Danser bevrachtte schepen is de Excelsior. Dit schip verloor vorige maand zo’n dertig containers in de Rijn bij Keulen. Een uniek voorval. De totale scheepsvaart op de Rijn kwam daardoor een week lang stil te liggen. De schippers van de Eiger-Nordwand kunnen zich niet herinneren of dit ooit eerder was gebeurd.

Veel last hebben zij er zelf niet van. Omdat zij in loondienst zijn heeft hun baas financiële verantwoordelijkheid. Alleen het vaarschema van het schip werd veranderd. De bemanning heeft de hele week week zitten rekenen om weer op de juiste wisseldag alle tien tegelijk met het schip in Rotterdam te kunnen zijn.

De Eiger-Nordwand is een koppelverband met een totale lengte van 178 meter. Het schip zelf, de Eiger, is zo’n 100 meter en de bak ervoor, de Nordwand is een kleine 80 meter lang.

Op de Eiger-Nordwand kunnen 390 containers tot en met vier lagen hoog gestapeld worden. Maar tot aan Basel kunnen er 260 containers vervoert worden. De bruggen bij Basel zijn te laag, om vier hoog te stapelen. Ze kunnen daar met hoogstens drie lagen containers onderdoor.

Na drie dagen lossen en laden in de Rotterdamse haven hebben de schippers van de Eiger-Nordwand hun lading compleet en kan het vervoer naar Basel beginnen. De afstand van 830 kilometer stroomopwaarts wordt in vier dagen afgelegd.

Eénmaal op de Rijn straalt alles rust uit. De schippers draaien acht uur op, acht uur af. Als de één werkt, slaapt de ander en andersom. De matrozen zorgen ervoor dat iedere avond om zes uur het eten klaar staat.

Een prachtig landschap trekt langzaamaan voorbij. De schrijver Geert Mak maakte tijdens de kerstvakantie van 1999 ook een reis aan boord van een schip van Danser Container Line. Hij schreef daarover in de Epiloog van zijn boek ‘In Europa’; “De stuurhut ziet eruit als de kruising tussen een kantoor en een cockpit. Het scheepsroer is ineengeschrompeld tot een kleine metalen knop. (..) De stuurhut stak in Rotterdam nog hoog boven de containers uit. Maar hoe verder zij de Rijn opvaren, hoe vaker zij de stuurhut moeten laten zakken om onder de bruggen door te komen. Soms kunnen we nauwelijks over de containers heen kijken,” schreef Geert Mak.

“Ter hoogte van de Loreley breekt het daglicht door, loodgrijs en nevelig. Rechts passeren de hotels, de bergen en de grotten van de oude Heimat-cultus, bij het Deutsches Eck in koblenz, waar de Moezel in de Rijn stroomt, staat keizer Wilhelm I op zijn paard over de rivier te kijken, in Leutesdorf zijn alle kades ondergelopen, bij Remagen liggen nog altijd de resten van de Ludendorfbrug. Er is niet veel te doen, in de stuurhut hangt een huiselijke sfeer.” Aldus Geert Mak.

Zijn indrukken zijn nog niet achterhaald, de oevers van de Rijn komen nu ruim zeven jaar later nog steeds overeen met wat Geert Mak beschrijft. En dat zal over tien jaar nog net zo zijn. Het opmerkelijke van de binnenvaartschippers is dat die beleving van Geert Mak geheel aan hen voorbij gaat.

Als je de schippers vraagt wat zij zo mooi vinden aan de Rijn, hebben zij geen antwoord. De tiendaagse reis is geslaagd als de waterstanden goed zijn, als zij niet lang hoeven te wachten bij de sluizen. Als het stuwplan, waarop het laden en lossen van de containers wordt gepland, goed in elkaar zit. Als het gewicht van de containers overeen komt met wat kantoor heeft doorgegeven en als zij direct worden geholpen onder de kraan. Dan zijn de schippers blij. Maar wat er zo mooi is aan de Rijn?

De rust die de passagier gedurende de Rijnreis meemaakt, beleeft de bemanning van de Eiger-Nordwand niet. Zij moeten dag en nacht werken. Onderweg van Rotterdam naar Basel passeren zij dertien grote steden en zeker 120 havens. Oftewel 120 keer kans dat zij daar moeten stoppen om een container te laden of te lossen. De telefoon rinkelt meerdere keren per dag om extra informatie of wijzigingen in de planning van de reis door te geven.

Wat cijfers die het grootse vervoer over de Rijn beter kunnen duiden: Een volgeladen schip van de afmeting van de Eiger-Nordwand vervoert 3000 ton goederen van Rotterdam naar Basel of terug. Dat staat gelijk aan een waterverplaatsing van 3 miljoen liter water. De motoren verbruiken zo’n 200 liter diesel per uur, wat neerkomt op 1.500 euro brandstofverbruik per dag. De schippers varen continue zo zuinig mogelijk, zodat zij geld besparen voor de baas.

Neem daarnaast het werk van de matrozen. Zij zorgen niet alleen iedere dag voor het eten, maar onderweg onderhouden zij het schip. Ze zorgen ervoor dat de machinekamer schoon blijft en ze poetsen het dek (het ouderwetse dekzwabberen). Ook moeten zij het schip rondom schilderen. Die klus houdt hen het hele jaar bezig.

Zoals gezegd is de Eiger-Nordwand 178 meter lang en hij is 11,45 meter breed. Aangezien het schilderen vooral buitenwerk is en alleen nuttig bij mooi weer, zijn de in totaal zes matrozen (iedere ploeg drie) een volle zomer bezig om het hele schip rondom te schilderen. Zodra ze rond zijn is de plek waar zij die zomer waren begonnen er alweer aan toe om de volgende zomer opnieuw in de verf te worden gezet. De andere jaargetijden hebben de matrozen nodig om al het binnenwerk te onderhouden.

Onderweg heeft iedereen zijn handen dus vol. Er wordt 24 uur per dag gevaren, met het doel om zo snel mogelijk en op de meest zuinige manier in de volgende haven aan te leggen. In die haven staat, als het goed is, de kraanmeester alweer klaar om de containers te lossen.

Toch heeft het werk een andere kant; het verhaal van Geert Mak. ’s Zomers in je T-shirtje buiten grote vlakken schilderen kan heel rustgevend zijn. Vooral als op de achtergrond de Loreley en keizer Wilhelm I voorbij glijden. In de stuurhut luisteren de schippers onder het varen naar de radio, zij lezen een boek of kijken televisie. En, na tien dagen hard werken, hebben de mannen tien dagen helemaal vrij. Dat is een luxe die bijna geen andere beroepsgroep kent.

Het ongeluk van de Excelsior is te zien op: www.youtube.com/watch?v=J8byhJeUqz0