Geen ouders meer nodig

Emilia woonde bij haar oma in Brazilië op de dag dat ze 18 jaar werd. Haar eindexamens naderden, en daarover zat ze enorm in de zenuwen. Van acht uur ’s ochtends tot negen uur ’s avonds zat ze op school te blokken. Zonder taart en zonder cadeaus. “Daar had ik op dat moment ook geen behoefte aan.”

Rondom de eindexamens heerst in Brazilië een andere sfeer dan in Nederland, legt Emilia uit. “In Brazilië zijn scholieren veel fanatieker, en ik was echt aan het stressen of ik mijn examens wel zou halen. Ik zat de hele dag op school, ik was alleen maar aan het leren.”

Er was nog een reden waarom Emilia niet in feeststemming was: haar oma was ernstig ziek. Als oma zou overlijden, zou Emilia niemand meer hebben in Brazilië. Oma was haar enige familielid daar.  Emilia’s moeder woont namelijk in Nederland. Nederland is ook het land waar Emilia zelf opgroeide. “Ik ben geboren in Brazilië”, legt Emilia uit. Maar op mijn vierde emigreerde ik met mijn moeder naar Nederland. Mijn moeder had een Nederlandse vriend.”

Emilia ging in Nederland naar de basisschool. “Ik zat bij sportclubjes, zoals de gymvereniging. Ik had eigenlijk een hele normale jeugd, zoals ieder Nederlands kind.”

Terug om opa en oma

Als Emilia twaalf is beginnen haar opa en oma in Brazilië met hun gezondheid te kwakkelen. Emilia en haar moeder – die nog steeds een relatie heeft met haar Nederlandse vriend – gaan terug om voor hen te zorgen. Emilia start in Brazilië met haar middelbare school. Ze zijn nog maar net terug, als haar moeder erachter komt dat ze zwanger is. Emilia krijgt een zusje. Moeder en haar vriend willen het meisje samen in Nederland opvoeden, en dus gaat Emilia’s moeder vast terug naar Nederland. Emilia blijft bij haar opa en oma, zodat ze in Brazilië haar middelbare school kan afmaken.

Eerst overlijdt opa. Twee maanden na Emilia’s 18e verjaardag komt ook haar oma te overlijden. “Al snel stond de huurbaas op de stoep met de boodschap dat ik het huis moest verlaten als ik het niet kon betalen.” Emilia heeft niemand in Brazilië, en wil alleen maar naar haar moeder en naar haar zusje in Nederland. Alleen: nu ze 18 jaar is blijkt dat ineens niet meer zo makkelijk.

Niet meer welkom

Toen Emilia vier jaar was kregen zij en haar moeder zo een verblijfsvergunning van de IND. Dat de vriend van haar moeder genoeg verdiende om hen te kunnen onderhouden was voldoende. Wat het gezin destijds niet wist, was dat ze na een jaar een Nederlands paspoort hadden moeten aanvragen voor Emilia, waarmee ze een Nederlandse identiteit zou hebben gekregen. “We zijn er niet op gewezen door de autoriteiten. Alles ging goed en werkte op dat moment, dus we zijn er zelf ook nooit achteraan gegaan.

Emilia’s moeder en zusje hebben later wel een Nederlands paspoort aangevraagd, en zij mogen gewoon in Nederland blijven – ook al is Emilia’s moeder inmiddels gescheiden van haar Nederlandse vriend. Maar toen Emilia weer bij hen wilde gaan wonen, ontdekten ze dat de Nederlandse staat dat niet toestond. Vanaf het moment dat Emilia 18 jaar werd, beschouwde de immigratiedienst IND haar als volwassen. “Ik deed een aanvraag voor gezinshereniging, maar kreeg te horen dat ik mijn ouders niet meer nodig heb, en dat ik ook voor mezelf kan zorgen in Brazilië.”

Emilia vertelt dat ze zelfs nooit een gehoor heeft gehad bij de IND. “Alleen een formulier waarop ik de situatie moest uitleggen. De IND negeert dat ik mijn jeugd in Nederland heb doorgebracht, en ze gaan eraan voorbij dat ik in Brazilië geen naaste familie heb – omdat die juist in Nederland zijn.”

Het is volgens Emilia in haar eentje ook lastig om aan een woning of aan een baan te komen, in Brazilië. “Daarnaast is het best gevaarlijk om als jonge vrouw alleen in een grote stad te wonen.”

“Mijn leven staat stil”

Emilia is inmiddels alweer twee jaar in Nederland, maar papieren heeft ze nog steeds niet. Elke keer dat ze het probeert, krijgt ze een negatief antwoord van de IND. “In het begin was het een reality shock. Je kunt niet geloven dat ze zo omgaan met mensen.  Vooral als je bedenkt dat ik, als ik op mijn 17e naar Nederland was gekomen, waarschijnlijk binnen een paar maanden een paspoort had gehad.”

Mijn leven staat al twee jaar stil, zegt Emilia. “Waar ik het minst tegen kan, is dat ik helemaal niks mag. Ik mag hier niet wonen, ik heb geen recht op een zorgverzekering. Ik kan niet naar school zonder papieren, maar ik mag ook niet werken. Ik kan zelfs geen vrijwilligerswerk doen. Zelfs voor voor sport heb je een BSN-nummer – en dus de Nederlandse identiteit – nodig.”

Via allerlei omwegen blijft Emilia ervoor knokken dat ze weer onderdeel mag zijn van de Nederlandse maatschappij. Sinds een paar maanden krijgt ze daarbij hulp van Stichting ROS, het Rotterdams Ongedocumenteerden Steunpunt. “Via de Hogeschool van Rotterdam ben ik bezig met een aanvraag voor een studentenvisum.” Dat is nog niet zo makkelijk, ze moet ervoor terug naar Brazilie om een speciale sticker te halen voor haar paspoort. In december 2022 kan ze deze halen. ,,Doordat ik hier al vanaf de zomer mee bezig ben, kon ik al wel beginnen met mijn studie Bedrijfskunde aan de Hogeschool van Rotterdam. Dat bevalt heel erg goed. Als ik straks de sticker heb, verblijf ik weer legaal in Nederland. In ieder geval eerst als student. Als ik daarna een baan vind waarmee ik genoeg verdien en bijdraag aan de samenleving, kan ik een paspoort voor onbepaalde tijd krijgen.”

Ze is er semi-rustig onder en heeft eindelijk een positief gevoel over de uitkomst. Dat is wel eens anders geweest. “Toen ik net terug was uit Brazilië, was ik bang om dingen verkeerd te doen. Regels te overtreden. Ik was bang voor weer een negatief antwoord van de IND. Nu raak ik gewend aan deze manier van leven.” Het hielp haar dat ze toch een paar werkplekken vond waar ze haar tijd in kon steken op dat moment. “Dat mag eigenlijk niet, maar ik leer er wel veel van. Ik werk onder andere bij een bakker.”

Hiernaast is ze druk met het Dreamers-project van ROS en de Issuemakers. In dat project vragen zij en andere jongeren, die net als zij problemen hebben met het aanvragen van papieren én het gewoon leiden van hun leven in de Nederlandse samenleving, aandacht voor hun situatie. Ze doen hun verhaal en vragen om verbetering van hun situatie. Hiervoor gaan ze onder andere naar de regering, maar ook naar hoge scholen en MBO’s waar ze zouden willen studeren.

“Hoewel het eng is om mijn verhaal te doen, is het wel nodig dat mensen deze verhalen ook kennen. Hopelijk kan ik er andere jongeren mee helpen.”