Internationale zorgen over vluchtende alleenreizende kinderen uit Oekraïne

Meerdere mensenrechtenorganisaties waarschuwden voor het risico van mensenhandel voor kwetsbare groepen zoals alleenreizende kinderen nadat Rusland Oekraïne binnenviel. Onderzoeksjournalisten van Lost in Europe kwamen erachter dat de 1.5 miljoen kinderen die uit Oekraïne vluchtten in de eerste maand van de oorlog niet goed zijn gemonitord. Slechts vier landen registreerden hoeveel alleenreizende kinderen hun land binnenkwamen. Acht andere Europese landen registreerden niet of leverden incomplete of helemaal geen data.

Vandaag, 24 augustus, is het precies zes maanden geleden dat Rusland Oekraïne binnenviel. Volgens de Verenigde Naties veroorzaakte de oorlog de snelst groeiende vluchtelingen- en humanitaire crisis in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog. Meer dan tien miljoen Oekraïners moesten hun land verlaten, en vluchtten naar nabijgelegen landen.

Alina verliet Oekraïne op 27 februari 2022, op zeventienjarige leeftijd. ‘Mijn moeder en ik twijfelden of ik de grens wel over mocht naar Polen zonder een ouder, dus mijn moeder belde me. Ik gaf de telefoon door aan een vrouw die naast me zat in de bus. Zij schreef daarna een brief dat ik met haar mee mocht reizen naar Polen.’

Waarschuwingen

Volgens cijfers van het UNHCR (United Nations High Commissioner for Refugees), zijn 90% van het totale aantal Oekraïense vluchtelingen vrouwen en kinderen. Dat komt omdat Volodymyr Zelensky, de president van Oekraïne, de noodtoestand afkondigde. Dat betekent dat alle mannelijke inwoners van Oekraïne tussen de 18 en 60 jaar het land niet meer mogen verlaten. De noodtoestand is nog steeds in werking.

Organisaties waarschuwden vrouwen en kinderen uit Oekraïne voor de risico’s van seksuele uitbuiting, mishandeling en mensenhandel. Zo waarschuwde UNICEF in maart voor mensenhandelaren die misbruik konden maken van de chaos van grootschalige volksverhuizingen. 1,5 miljoen kinderen die in de eerste maand van de oorlog vluchtten, konden hierdoor in gevaar raken. In april waarschuwde UNHCR vluchtelingen voor criminele netwerken die gratis vervoer, huisvesting, werk of andere vormen van hulp beloven.

De Oekraïense wet beschermt minderjarigen gedeeltelijk tegen het verlaten van het land zonder begeleiding: kinderen onder de 16 mogen het land niet verlaten zonder ouders of gemachtigde volwassen begeleider. Toch staat de Schengengrenscode grenscontroles toe, ongeacht de leeftijd. Poolse journalisten merkten gevallen op van tieners tussen de 16 en 18 jaar die Polen binnenkwamen zonder betrouwbare voogden, vooral in de eerste weken van de evacuatie.

De Poolse journalist Anastasiia Morozova interviewde minderjarigen die uit Oekraïne waren gevlucht. De zestienjarige Ihor die in april uit Kharkiv, Oekraïne, vertrok zei: ‘Een grenswacht kwam naar me toe en bracht me naar een kamer, en zei dat minderjarigen niet alleen naar Polen kunnen reizen. Hij zei: “Wacht hier in deze kamer. Daarna wordt je naar een plek voor vluchtelingen gebracht. Er is daar eten en water, en er wordt daar een tijdelijke voogd voor je gezocht in Polen.” Ik had niet het gevoel dat ze daar naar een voogd hadden gezocht. Ik vond er namelijk een binnen één dag. Ik plaatste gewoon een bericht op Facebook en de volgende dag waren we alweer onderweg naar Częstochowa. Ik hoopte dat de vrijwilligers een voogd voor me zouden vinden, maar ze vonden niets.’

Volgens UNHCR werd er te weinig langs de grenzen gecontroleerd, geregistreerd of gemonitord wat voor soort groepen de grensgebieden van Oekraïne oversteken. UNICEF drong er bij de regeringen van de buurlanden van Oekraïne op aan om kinderbeveiligings-screenings te installeren bij grensovergangen en alleenreizende kinderen te identificeren.

Gebrek aan registratie

Gebrek aan registratie

Onderzoeksjournalisten van Lost in Europe onderzochten hoeveel landen in de eerste maand van de oorlog monitoren wat voor kwetsbare groepen hun land binnenkwamen, zoals alleenreizende kinderen. We vroegen verschillende Europese landen hoeveel alleenreizende kinderen uit Oekraïne in hun land zijn geregistreerd. We vroegen ook hoe oud deze kinderen waren, en wat hun gender was. En hoeveel waren er geïdentificeerd als slachtoffers van mensenhandel of uitbuiting door overheidsinstanties?

Europese overheden wisten van alle waarschuwingen over mensenhandel af en wisten dat veel kinderen kwetsbaar waren. De geleverde antwoorden van Europese landen op onze vragen zijn daarom verontrustend.

Louise Bonneau, Senior Policy en Advocacy Officer van Missing Children Europe zegt: ‘Zonder correcte en recente data is het onmogelijk om goede beschermingssystemen te ontwerpen. Alle kinderen hebben recht op consequente rapportage, opname en een follow-up van hun zaak totdat het kind weer in veiligheid is gebracht. Kinderen die we niet zien kunnen we niet beschermen.’ Bonneau legt verder uit dat gebreken in de identificatie, registratie en screening op kwetsbaarheid van kinderen uit Oekraïne die in de EU aankomen, een ernstig probleem vormen. ‘Missing Children Europe maakt zich zorgen dat deze kinderen – onder de radar – het slachtoffer zullen worden van geweld, misbruik en mensenhandel. Het gebrek aan gegevens over migrerende kinderen, met name vermiste kinderen, is buitengewoon zorgwekkend. Elk vermist kind wijst op een gebrek in het sociale en kinderbeschermings systeem,’ benadrukt Bonneau.

*Klik op de afbeelding om de Datawrapper te bekijken.

In totaal vroegen we 12 Europese landen (België, Duitsland, Frankrijk, Italië, Kroatië, Nederland, Polen, Slowakije, Spanje, Tsjechië, Verenigd Koninkrijk, Zwitserland) voor data over alleenreizende kinderen. Van de 12 landen, registreerden er maar 4 (België, Tsjechië, Frankrijk, Italië) hoeveel kinderen hun land binnenkwamen (inclusief data over leeftijd en gender). Drie andere landen (Kroatië, Nederland, Slowakije) registreerden het aantal alleenreizende kinderen, maar hielden niet bij hoe oud ze waren en welk gender de kinderen hadden.

5 landen registreerden niet hoeveel alleenreizende kinderen hun land binnenkwamen, of vertelden dat deze informatie vertrouwelijk was. Spanje voerde aan dat het verstrekken van deze antwoorden de bilaterale betrekkingen zou schaden, terwijl Slowakije betoogde dat de data vertrouwelijke informatie was.

Het Poolse Ministerie van Familie kondigde op 22 maart de invoering aan van een online register van niet-begeleide minderjarigen uit Oekraïne. Twee dagen later deed de Kinderombudsman een dringend beroep op “alle organisaties en personen die groepen Oekraïense kinderen naar het land hebben gebracht of nog brengen” om ze vrijwillig te melden aan het register. Op de publicatiedatum hadden de Poolse autoriteiten deze resultaten nog steeds niet aan onze journalisten bekendgemaakt.

Mensenhandel

Andere mensenrechtenorganisaties delen de zorgen van Missing Children Europe over de alleenreizende kinderen. Twee organisaties bevestigen dat de data over Nederland klopt en dat ze zich zorgen maken over de veiligheid van deze kinderen. Directeur-bestuurder Ina Hut van de Nederlandse organisatie CoMensha (Coördinatiecentrum tegen Mensenhandel) zegt: ‘Onze zorgen zitten er met name in dat we horen en lezen dat er alleenstaande minderjarigen de grens oversteken en dat ouders uit wanhoop hun kinderen meegeven aan mensen die naar het westen reizen. De kinderen worden in Nederland namelijk niet altijd geregistreerd, evenmin als volwassen vluchtelingen uit Oekraine. En dan is het moeilijk zicht te krijgen op het probleem.’ Daarnaast worden Oekraïense minderjarigen alleen geregistreerd als ze zich melden. Mensenhandelaren kunnen ervoor zorgen dat kinderen zich niet aanmelden.

Meerdere landen konden ons geen gegevens verstrekken over hoeveel Oekraïense burgers in de eerste maand van de oorlog werden geïdentificeerd als slachtoffers van mensenhandel of uitbuiting. In totaal konden 7 van de 13 landen (Duitsland, Frankrijk, Italië, Polen, Spanje, Verenigd Koninkrijk, Zwitserland) ons niet vertellen hoeveel mogelijke slachtoffers uit Oekraïne werden geïdentificeerd. 3 landen, (België, Kroatië en Tsjechië) hadden in de eerste maand nul gevallen van mogelijke slachtoffers van mensenhandel. Slowakije heeft 30 gevallen van mogelijke mensenhandelzaken onderzocht, met een negatief resultaat. Nederland onderzocht twee gevallen van seksuele uitbuiting.

‘Ieder kind dat de internationale grens oversteekt moet gelijk geregistreerd worden door bevoegde autoriteiten, zodat ze toegang hebben tot de diensten en ondersteuning die ze nodig hebben. Kinderen lopen een bijzonder risico – inclusief degenen die gescheiden of zonder begeleiding aankomen, of die zijn geëvacueerd uit instellingen, internaten of andere opvangfaciliteiten – en moeten onmiddellijk in nationale kinderbeschermingssystemen worden geplaatst, gezien de risico’s voor hun veiligheid en welzijn. Alles moet in het werk worden gesteld om familieleden onmiddellijk op te sporen en hen in contact te brengen met elkaar,’ alarmeert een woordvoerder van UNICEF.