Jonge Senegalezen nemen vaker de levensgevaarlijke route naar Europa

Het was het ongeluk met het hoogste aantal dode migranten op zee in 2020. In oktober verdronken minstens 140 van de 200 migranten op de overtocht van Senegal naar de Canarische Eilanden, toen hun boot door motorproblemen in brand vloog. Onder hen bevonden zich vooral jonge Senegalezen. Andere jongeren uit Senegal laten zich er niet door afschrikken: ze nemen steeds vaker deze levensgevaarlijke route naar Europa.

In Senegal heerste grote verslagenheid na het ongeluk. Jongeren organiseerden op sociale media een onofficiële dag van nationale rouw. “Een toekomst verdronken in de oceaan. Senegal treurt om haar jeugd”, was de boodschap die viraal ging. Maar de vastberadenheid onder jongeren in Senegal is groot. Ze vertrekken hoe dan ook naar Europa. De aantallen migranten op deze route over de Atlantische Oceaan nemen zelfs toe.

Tientallen opvarenden van de rampboot kwamen uit Pikine, een sloppenwijk in de stad Saint Louis aan de Noord-Senegalese kust. Ass Mbow (27) is een van de overlevenden uit Pikine. Hij wist dat de overtocht via de Atlantische Oceaan levensgevaarlijk was, maar had naar eigen zeggen geen keus. “Hier verandert helemaal niets. Als er ook maar een beetje hoop was, een beetje toekomst, zou ik blijven.” Mbow, opgeleid als bekleder van auto’s en meubels, heeft geen werk. En hij is geen uitzondering. Volgens de laatste cijfers van het Senegalese bureau voor de statistiek lag de werkloosheid in 2019 op 16.9 procent.

Meer doden en vermisten

In 2020 is het aantal migranten vanaf de West-Afrikaanse kust naar de Canarische Eilanden, aanzienlijk gestegen. Dat blijkt uit cijfers van de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) van de Verenigde Naties. Afgelopen jaar bereikten ongeveer 23.000 migranten via deze route de EU. Vanaf diverse kustplaatsen in Marokko, Mauritanië, Senegal, Guinee en Guinee-Bissau. In 2019 arriveerden nog geen 3.000 migranten op de Canarische Eilanden.

De migratieroute over de Atlantische Oceaan staat bekend als een van de gevaarlijkste routes over zee. Met het hogere aantal migranten dat de Canarische Eilanden bereikt, ligt ook het aantal verdronken en vermiste opvarenden hoger. In 2020 rapporteerde de IOM 617 doden en vermisten. In 2019 lag dit aantal op 210. De werkelijke aantallen liggen volgens de IOM waarschijnlijk nog een stuk hoger, aangezien gegevens in beperkte mate beschikbaar zijn.

Vanuit de Canarische Eilanden maken ze zich grote zorgen over deze ontwikkeling. Op het hoogtepunt in 2006 werden de Canarische Eilanden wereldnieuws toen daar ongeveer 32.000 migranten arriveerden. We kennen de beelden nog van overvolle stranden van bekende vakantiebestemmingen als Tenerife en Gran Canaria. Met hulp van de EU ondernam Spanje daarop vergaande maatregelen om de toestroom van migranten terug te dringen.

Dat leidde tot een uitgebreid grensbewakingssysteem met permanente bewaking van de Atlantische kust door de inzet van satellieten, extra politie, boten en helicopters. Als gevolg bleef het na 2006 lange tijd rustig. Het aantal migranten dat daarna de Canarische Eilanden wist te bereiken lag meestal op nog geen duizend per jaar. Die trend is nu duidelijk doorbroken. Door de coronacrisis is het aantal werkzoekenden toegenomen en zijn de grenzen op de routes over land gesloten.

El Dorado

“Senegalese jongeren willen naar Europa, ondanks alle gevaren onderweg”, zegt Mohamed Ndiaye. Hij is algemeen secretaris van de stichting AJRAP (Association des jeunes rapatriés de Thiaroye-sur-Mer) die jongeren ondersteunt en probeert te overtuigen niet via gevaarlijke routes naar Europa te gaan. “De meeste migranten zijn jonge mannen tussen de 18 en 35 jaar oud. Juist die groep wil een toekomst opbouwen”, vertelt Ndiaye.

In zijn wijk Thiaroye-sur-Mer in de hoofdstad Dakar, was visserij van oudsher de belangrijkste inkomstenbron. Maar de zee wordt leeggevist door grote boten uit Europa en China, waardoor er voor lokale vissers weinig overblijft. Diverse studies van de onafhankelijke internationale denktank Overseas Development Institute (ODI) bevestigen dat de lokale bevolking te lijden heeft onder de overbevissing. Ndiaye: “Vroeger keerden de vissers hier binnen een dag terug en hadden ze voldoende vangst. Nu blijven ze vaak dagenlang weg. Soms duurt het wel een week en komen ze met lege netten terug. Dit is het grootste probleem in Thiaroye-sur-Mer, maar het speelt ook in Saint Louis.”

Mbow is thuis de kostwinner en wilde zijn familie onderhouden met een inkomen in Europa. Volgens Ndiaye is het probleem juist dat de jongeren een te mooi beeld hebben van Europa:  “Het is hun El Dorado.” Zijn stichting gebruikt bij de voorlichting aan jongeren altijd voorbeelden van Senegalezen die Europa wisten te bereiken, maar voor wie het een deceptie bleek. “Eenmaal in Europa aangekomen, zijn ze er nog lang niet. Dan dienen zich nieuwe problemen aan. Bij de integratie, de taal en de juiste papieren. En dat is allemaal nog voordat ze er eventueel in slagen om werk te vinden. Ze moeten daar een heel leven opbouwen, ook al willen zij maar tijdelijk in Europa blijven. Onderweg lopen ze tegen allerlei hindernissen en traumatiserende ervaring op.”

Voor Mbow leverde zijn poging naar Europa te reizen een verschrikkelijk drama op. Hij neemt de tijd om de traumatische ervaringen van het ongeluk te verwerken. Maar hij verwacht niet dat er ook maar iets zal veranderen in zijn land. “Wachten is ondraaglijk als alles maar stil staat.” Hij verwacht dan ook op enig moment weer te vertrekken. Anderen hebben er niet lang over hoeven na te denken. Mbow: “Er waren overlevenden die binnen 24 uur na het ongeluk alweer op een boot naar de Canarische Eilanden zaten.”