Nederland gaat 'veiligelanders' apart opvangen in sobere centra

In Ter Apel wordt voortaan geselecteerd aan de poort. Asielzoekers afkomstig uit veilige landen van herkomst krijgen een aparte, versoberde opvanglocatie toegewezen. Zij worden op basis van hun nationaliteit gescheiden van de groep asielzoekers uit ‘niet-veilige landen’. Ongeacht hun persoonlijke vluchtverhaal. Maar de vraag is of dit middel het juiste doel treft. Groeperingen uit veilige landen die wel kans maken op een asielvergunning, zoals politieke activisten en lhtbi’ers, vallen namelijk ook onder de nieuwe methode.

Die sobere opvang houdt in dat deze asielzoekers geen eet- en leefgeld meer krijgen, zij hebben een dagelijkse meldplicht op de COA-locaties, zij worden gecontroleerd bij het binnen- en buitengaan van de opvang en komt er extra beveiligingspersoneel. Dit alles om de overlast in de asielopvang terug te dringen. Volgens staatssecretaris Broekers-Knol komen deze ‘veiligelanders’ namelijk relatief vaak voor in de lijst met overlastgevers.

Juiste doel, juiste middel?

In het Incidentenoverzicht 2019, gepubliceerd door het ministerie van Justitie en Veiligheid staat het aantal misdrijfgevallen in cijfers uitgedrukt. In totaal zijn door het COA 17.487 incidenten geregistreerd, door 9.094 vreemdelingen. Onder incidenten vallen overtredingen van COA-huisregels en agressie en geweld tegen personen, maar ook suïcide(dreigingen) en zelfbeschadiging.

In het rapport wordt de nadruk gelegd op incidenten veroorzaakt door asielzoekers uit een veilig land en alleenstaande minderjarige vreemdelingen. Zo werd 28 procent van de incidenten veroorzaakt door een asielzoeker uit een veilig land en 12 procent door alleenstaande minderjarige vreemdelingen.

Opvallend is dat de incidenten die werden veroorzaakt door asielzoekers uit een niet-veilig land niet benoemd worden in het rapport. De redactie zocht daarom dieper in de onderliggende cijfers. Daaruit blijkt dat 68 procent, oftewel tweederde, van alle incidenten in 2019 werden veroorzaakt door asielzoekers uit een niet-veilig land, aldus het incidentenoverzicht bij Open Data Migratieketen. Het is daarom de vraag of door de scheiding van asielzoekers op basis van land van herkomst daadwerkelijk de overlast gaat afnemen.

Bron: Open Data Migratieketen.

Aanpak overlast

Het ministerie van Justitie en Veiligheid deed al eerder pogingen om overlast op de opvanglocaties aan te pakken. Zo startte in juni 2018 een pilot waarbij ernstige overlastgevers werden opgevangen in aparte locaties in Amsterdam en Hoogeveen. Uit de pilot bleek dat er meer maatregelen nodig waren.

Drie zogenoemde ‘Ketenmariniers’ werden, als schakel tussen regionale en nationale partijen, aangesteld om het probleem op te lossen. Zij bedachten een time-outsysteem: als opvanglocaties zo’n time-out geven aan asielzoekers die voor overlast zorgen dan worden zij verplaatst naar een sobere ruimte en zij krijgen dan tijdelijk geen leefgeld. In september is daar dus de nieuwe maatregel bijgekomen, waarbij asielzoekers uit veilige landen helemaal afgezonderd worden opgevangen in asielzoekerscentra Ter Apel en Budel-Cranendonck.

In het Dagblad van het Noorden uiten de ketenmariniers Henk Wolthof en Cor de Lange hun vertrouwen in de nieuwe werkwijze. Ze verwachten een afname van de overlast. Bovendien spreken zij over een ander effect:  De groep veiligelanders wordt waarschijnlijk door de maatregelen ontmoedigd naar Nederland te komen. En daar stelt hoogleraar Immigratierecht Peter Rodrigues zijn vraagtekens bij. “In het algemeen zorgt een strenger beleid er niet automatisch voor dat iets minder zal plaatsvinden.”

Lokale bestuurders vrezen dat strenger beleid juist averechts zal werken. In de gemeente Westerwolde, waar Ter Apel ligt, stelde raadslid Marco Visscher van Gemeentebelangen kanttekeningen bij de maatregel om geen eet- en leefgeld meer te geven aan vreemdelingen uit een veilig land. Hij vreest een toename van winkeldiefstallen. Zijn vrees is niet geheel onterecht. In de cijfers uit 2019 zijn geregistreerde misdrijfgevallen bij de politie opgenomen, waarvan vreemdelingen worden verdacht.

In totaal werd vijf procent van alle vreemdelingen die in 2019 op enig moment op een COA-locatie verbleven verdacht van een misdrijf. Het aandeel veiligelanders is hier 59 procent. Wat opvalt is het hoge aandeel ‘diefstal en inbraak zonder geweld’. Van de ongeveer 5.000 verdachte misdrijfgevallen, was er zo’n 3.200 keer sprake van diefstal en inbraak zonder geweld.  “Je gaat hier asielzoekers uit veilige landen neerzetten, maar je geeft ze geen geld. Eén en één is twee,” aldus raadslid Marco Visscher van Gemeentebelangen in een interview met RTV Noord.

Volgens Peter Rodrigues moeten de betrokken organisaties zoals de IND en het COA ervoor waken niet vooringenomen te zijn tegen de groep veiligelanders. “Het beeld dat veiligelanders zouden zorgen voor overlast mag niet ten koste gaan van de individuele gevallen. Er moet in Nederland daarom goed gekeken blijven worden naar de individuele gevallen.”

Hij doelt hiermee op lhbti’ers en politieke activisten die doorgaans wel kans maken op een asielvergunning. Hoewel kwetsbare groepen uit veilige landen niet in de aparte locaties terechtkomen, krijgen ook zij geen leefgeld meer en worden zij onderworpen aan strengere controles.

Willekeur

Ten slotte is er een voortdurende discussie over wat nou eigenlijk een veilig land is. Volgens een onderzoek van Investico en Trouw heeft Nederland een van de strengste asielprocedures van Europa, gericht op afwijzing. Enkele conclusies: De lijst veilige landen is ‘willekeurig’; Nederland staat vaak alleen in haar oordeel dat een land veilig is; En Nederland erkent momenteel 59 landen als ‘veilig’ waarmee Nederland in vergelijking met de andere EU-landen de langste lijst veilige landen heeft.

De status ‘veilig’ beïnvloedt de kans op asiel. Een afwijzing in het ene Europese land, geldt als afwijzing voor heel Europa Hoe Nederland met asielzoekers uit veilige landen om gaat heeft daarom grote gevolgen. Neem bijvoorbeeld Marokko, dat staat in Nederland op de lijst van veilige landen van herkomst. De IND willigt slechts vijf procent van de Marokkaanse aanvragen in. Dit zijn met name lhbti’ers en demonstranten uit het Rif-gebied. Ter vergelijking: van de aanvragen uit Marokko willigde Italië 25 procent in, Frankrijk 20 procent en België 13 procent. Om willekeur tegen te gaan kondigde de Europese Commissie in 2015 aan om met een gezamenlijke lijst op te stellen van veilige landen. Ruim vijf jaar later is deze lijst er nog steeds niet.