Aantal kinderen in de noodopvang neemt opnieuw toe

Duizenden asielkinderen groeien op in opvanglocaties die niet geschikt zijn voor langdurige opvang. Nieuwe cijfers van Lost in Europe laten zien dat het aantal kinderen in de noodopvang opnieuw is gestegen, naar 7.243. 

Achter het voormalige Philips-kantoor aan de Europaweg in Groningen klinkt gelach. Kinderen klimmen op een houten speeltoestel en schieten een bal tegen de hekken van een metalen voetbalkooi. Op een paar meter afstand raast het verkeer voorbij. Een tankstation, parkeerterreinen en grijze kantoorpanden omsluiten het gebouw. 

Het gebouw opende in 2023 als tijdelijke noodopvang voor asielzoekers om de nijpende tekorten aan opvangplekken voor vluchtelingen te verlichten. Drie jaar later wonen hier nog altijd gezinnen. De kinderen die over het plein rennen, groeien op tussen de auto’s en kantoren op een Gronings bedrijventerrein.

198 dagen in de noodopvang
De noodopvang is de realiteit voor steeds meer asielkinderen. Dagblad Trouw meldde in mei dat het aantal kinderen in deze opvangvormen verviervoudigde van 2.282 in 2022 naar 7.019 in mei van dit jaar. Uit nieuwe cijfers die Lost in Europe in juni opvroeg bij het COA blijkt dat het aantal sindsdien opnieuw is gestegen, naar 7.243 kinderen.

Noodopvang en crisisnoodopvang zijn bedoeld voor situaties waarin de reguliere asielopvang onvoldoende plek heeft. Vaak gaat het om hotels, schepen, leegstaande kantoren of andere locaties die snel beschikbaar kunnen worden gemaakt. Anders dan reguliere asielzoekerscentra zijn deze locaties niet ingericht op langdurig verblijf. 

Maar inmiddels worden de locaties wel zo gebruikt. Voor veel kinderen duurt die tijdelijke opvang maanden of zelfs jaren. Volgens cijfers van het COA verblijven zij er gemiddeld 198 dagen, oftewel meer dan een half jaar. “De afgelopen jaren is de totale bezetting bij het COA flink gegroeid. Dit zien we ook terug in de groei van de noodopvanglocaties en de groei van het aantal kinderen in de noodopvanglocaties”, laat een woordvoerder weten. “De lange wachttijden in de asielprocedure, de gebrekkige doorstroom van statushouders naar huisvesting en het tekort aan reguliere opvangplekken zorgen ervoor dat een deel van de bewoners, waaronder kinderen, nog steeds in de noodopvang moeten verblijven.”

Stress, ontwikkelingsproblemen en leerachterstanden
Voor kinderen heeft dat verstrekkende gevolgen. Zij hebben niet alleen een bed nodig, maar ook onderwijs, speelruimte, rust en stabiliteit. Kinderrechtenorganisatie Defence for Children waarschuwt, als lid van de werkgroep Kind in AZC, al jaren voor de gevolgen van langdurig verblijf in noodopvang. Volgens de organisatie zijn “deze locaties niet geschikt voor de ontwikkeling van kinderen.” De voortdurende onzekerheid, het gebrek aan privacy en vele verhuizingen kunnen leiden tot stress, ontwikkelingsproblemen en leerachterstanden. 

De situatie van kinderen in de asielopvang is “onveranderd zorgelijk”

Die zorgen worden gedeeld door toezichthouders. De Inspectie Justitie en Veiligheid, de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd en de Inspectie van het Onderwijs concludeerden vorig jaar dat de situatie van kinderen in de asielopvang “onveranderd zorgelijk” is. Kinderen verblijven volgens hen te lang op locaties die niet zijn ontworpen voor langdurige bewoning. Toegang tot onderwijs, zorg en begeleiding staat onder druk.

Artsen en verpleegkundigen sloegen dit voorjaar alarm over het opvangschip de Silja in Rotterdam, waar bijna zeshonderd kinderen verbleven. Zij meldden dat veel kinderen kampten met slaapproblemen, angstklachten, gedragsproblemen en andere stressgerelateerde klachten.

Sommige kinderen verbleven maandenlang in hutten zonder daglicht en sliepen gescheiden van hun ouders. Huisarts Caroline Reincke, die op het schip werkte, waarschuwde dat kinderen bij langdurig verblijf zelfs “blijvende schade kunnen oplopen”, zei ze tegen het actualiteitenprogramma EenVandaag. 

Op korte termijn geen oplossing
In een Kamerbrief van juni schrijft minister van Asiel en Migratie Bart van den Brink dat het kabinet “het uitgangspunt onderschrijft dat kinderen niet in (crisis)noodopvang horen te verblijven”. Tegelijkertijd schetst hij een opvangsysteem dat steeds afhankelijker is geworden van noodvoorzieningen. “De realiteit is dat circa twee derde van de opvanglocaties uit noodopvang bestaat”, schrijft de minister. Het volledig stoppen met het plaatsen van kinderen in noodopvang is “op korte termijn helaas niet haalbaar.”

De oplossing moet volgens Van den Brink komen van meer reguliere opvangplekken, onder meer via de Spreidingswet. Ook rekent het kabinet op het Europese Migratie- en Asielpact en snellere procedures om de druk op de opvangketen te verminderen.

Maar kinderrechtenorganisaties en de kinderombudsman vrezen dat kwetsbare kinderen daardoor juist verder in de knel komen, vertellen ze aan Lost in Europe en Argos. Het pact stelt volgens hen migratiecontrole boven kinderbescherming en zet de deur open voor detentie van kinderen aan de Europese buitengrenzen. 

Het COA lijkt er rekening mee te houden dat noodopvang voorlopig onderdeel blijft van het opvangsysteem. De organisatie werkt aan verbeteringen op locaties waar kinderen verblijven. “Contactpersonen voor kinderen krijgen een grotere rol, het activiteitenaanbod wordt uitgebreid en er loopt opnieuw een landelijke inventarisatie naar de leefomstandigheden van kinderen”, zegt een woordvoerder. “Op basis daarvan moet duidelijk worden welke locaties extra maatregelen nodig hebben.”