De tweestrijd over alcohol in een modern moslimland 

Een pizzabezorger scheurt door een rustige straat in Beyoglu, één van de hipste uitgaanswijken van Istanboel. Hij slingert en gebruikt daarbij de volledige breedte van de straat. Het maakt niet uit, want de straat is leeg. Tot nog geen halfjaar geleden had de bezorger een andere route moeten kiezen. Dit was de plek in Istanbul waar de terrassen tot diep in de nacht gevuld waren.

In juli 2011 besloot de gemeente Istanbul onder leiding van de AK-partij dat het zo niet langer kon en dus moesten alle buitenterrassen abrupt verdwijnen. Bekir Ergün is de trotse eigenaar van Teorito, een klein, hip cafétje aan de rand van Beyoglu. Ook hij heeft zijn terras moeten weghalen. “Tien tafeltjes stonden hier”, zegt hij terwijl hij de ruimte rondom zijn café aanwijst. “De straat was levendig, maar daar is nu niet veel meer van over.”

Voor Ergün, maar ook voor vele andere horecaondernemers in de wijk, kwam de nieuwe regelgeving als een verrassing. Veel horecaondernemers hielden zich niet aan hun vergunning voor maximaal tien tafels per terras en dat was voor de AK-partij het argument om de terrassen te verwijderen. Bilal Macit, parlementariër voor de AK-partij en afgevaardigde voor Istanboel: “Als horecaondernemers toestemming hadden om tien tafels op het terras te zetten, dan stonden er twintig. Je kon amper over straat. Als er brand was uitgebroken zouden er honderden doden zijn gevallen.”

Volgens Naci Candaş, gemeenteraadslid voor de CHP in Istanboel, de grootste oppositiepartij in Turkije, klopt het dat er teveel tafels buiten stonden, maar toch is veiligheid volgens hem niet de echte reden voor de AK-partij. “Die reden is namelijk alcohol. Beyoglu is een hippe westerse wijk en er wordt dus veel alcohol genuttigd. Volgens ons wil de AK-partij dat alcohol uit het straatbeeld verdwijnt en dat is voor hen de doorslaggevende reden geweest.”

Veranderend alcoholbeleid

Sinds de AK-partij in 2002 in Turkije aan de macht is gekomen, zijn er al meerdere aanscherpingen op de alcoholwet gedaan. Onder andere is de accijns op alcohol flink verhoogd met zo’n 800 tot 1.000 procent. Verder is er door de Turkse premier Erdogan een voorstel gedaan om de minimum drinkleeftijd te verhogen van achttien naar vierentwintig jaar en er zijn strengere regels gekomen met betrekking tot sponsoring door alcoholmerken. Zo moest het Efes Pilsen basketbalteam, gesponsord door Turkije ’s grootste biermerk Efes, zijn naam veranderen in Andolu Efes.

In Turkije wordt, ondanks een overwegend islamitische bevolking, veel alcohol gedronken. Volgens bareigenaar Ergün is het daarom onmogelijk voor de overheid om de alcoholverkoop te verbieden. “Als de Turkse overheid alcohol zou verbieden, krijgen ze veel minder belastinggeld binnen. Geld speelt een grote rol, dus ze schaffen alcohol echt niet af.” Naci Candaş van de CHP is het daarmee eens, toch verwacht hij in de toekomst wel meer regelgeving omtrent alcohol: “Je ziet het nu al in Istanboel. Waar voorheen geen vergunning nodig was om alcohol te verkopen, is die nu wel verplicht. Het wordt voor horecaondernemers ook steeds moeilijker om zo’n vergunning te krijgen.”

Splitsing

Over alcohol is er een duidelijke splitsing voelbaar zoals die er in vele Turkse politieke kwesties is. Enerzijds is er de moderne Turkse burger die met volle overtuiging volgens westerse maatstaven wil leven en anderzijds de conservatieve die meer is gefocust op traditie en geloof. Ook in de partijpolitiek bestaat een soortgelijke splitsing: de CHP staat voor een modern Turkije, waarbij het westen als voorbeeld dient, terwijl er bij de AK-partij meer waarde wordt gehecht aan traditionele normen en waarden.

De oppositie en veel burgers denken dat de AK-partij het alcoholbeleid om conservatieve redenen aanpast en zij betogen dat het in strijd is met de seculiere staat van Mustafa Kemal Ataturk. “De AK-partij maakt steeds meer wetten en regels die regelrecht uit de Koran komen. Staat en geloof worden weer met elkaar verbonden en dat is erg slecht”, zegt Candaş geïrriteerd. Bilal Macit van de AK-partij, is het daar beslist niet mee eens. “Natuurlijk zegt de oppositie dat, maar dat doen ze alleen om ons zwart te maken. De nieuwe wetten zijn niet om conservatieve redenen gemaakt, maar juist om ons beleid gelijk te trekken met Europese regels.”

Weinig protest

Overal in Turkije staan standbeelden en hangen schilderijen van de volksheld van Turkije: Mustafa Kemal Ataturk. Vraag een willekeurige Turk op straat naar zijn mening over Ataturk en je zult niets negatiefs horen. Zelfs ruim 73 jaar na zijn dood worden zijn politieke standpunten door bijna iedereen geprezen. Hij voerde vergaande moderniseringen door in Turkije. Eén van de belangrijkste daarvan was de scheiding van geloof en staat. Het is daarom opvallend dat er tegen de strengere regelgeving op het gebied van alcohol, door velen gezien als iets conservatiefs, amper wordt gedemonstreerd.

Volgens Ergün komt dat omdat de protesten slecht worden georganiseerd. “Lukraak wat schreeuwen heeft toch geen zin. Dat maakt geen indruk meer.” Candaş, van de CHP, zegt dat het ook komt, doordat er in Turkije steeds meer sprake is van desinteresse in politiek: “Veel Turkse burgers hebben geen mening en zijn amper kritisch. Ze zien niet in dat de nieuwe regels van de AK-partij in strijd zijn met de seculiere Turkse staat en dus met het gedachtengoed van Ataturk.” De manier waarop de AK-partij van de media gebruikmaakt speelt daarbij volgens Candaş een grote rol: “Vroeger werd er in de media nooit specifiek over alcohol gesproken, maar tegenwoordig wel. Ze belichten problemen met alcohol eenzijdig, met de nadruk op de uitwassen, waardoor ze de mening van de burger in hun voordeel proberen bij te stellen. Zo weten ze blijkbaar ook de moderne Turkse burger te overtuigen.”

Ergün heeft sinds de kleinschalige protesten in juli nagedacht over een alternatieve manier om zich te beklagen bij de overheid, want: “Er moet toch een originelere manier zijn dan alleen handtekeningen verzamelen en te demonstreren op straat?” Hij heeft een beter idee. “Eigenlijk zouden we een festival moeten organiseren, hier op het grote Taksimplein. Het zou een maand moeten duren en er zouden vijfduizend bezoekers moeten komen”, vertelt Ergün enthousiast. “Volgens mij is dat de manier om écht dingen voor elkaar te krijgen bij de overheid.”

Goede toekomst

De nieuwe regelgeving betekent voor veel bareigenaren dat ze minder omzet maken. Dat geldt ook voor Ergün, hij heeft zijn inkomen flink achteruit zien gaan. Toch blijft hij positief: “Nu maken we financieel een slechte periode door, maar op de lange termijn komt het goed. Horecaondernemers worden gedwongen om creatiever te zijn dan vroeger. Iedereen doet beter zijn best om klanten te werven en daardoor wordt de kwaliteit beter.” Ook Ergün probeert zijn klanten een alternatief te bieden voor het terras. Hij wijst naar de grote glazen pui die de gehele voorkant van het café omvat. “Als het warm weer is kunnen we die openzetten en dan zit je eigenlijk gewoon buiten”, vertelt hij trots.

Een Engelssprekend stel loopt door de straten van Beyoglu. Voor ieder café of restaurant staat een ‘propper’ die zijn uiterste best doet om deze toeristen naar binnen te lokken. “Als je hier komt eten, geef ik je korting”, zegt er één in gebrekkig Engels. “Sorry,” antwoorden de toeristen, “we zijn opzoek naar een plek waar we buiten kunnen zitten.” De propper moet het stel teleurstellen, maar zegt daarna snel: “Jullie kunnen boven zitten, ik geef jullie een plek met mooi uitzicht.” Maar het stel lijkt de propper niet meer te horen, ze vervolgen hun weg, op zoek naar een terrasje.