Is er nog ruimte voor immigranten in Nederland?

Het Nederlandse asielbeleid is de laatste jaren steeds strenger geworden. In de nabije toekomst zal het voor immigranten alleen maar moeilijker worden om Nederland binnen te komen. Tenminste, als het aan de nieuwe centrumrechtse regering ligt. Wat zeggen verschillende partijen op de vraag of er nog wel ruimte overblijft voor vluchtelingen die écht bescherming nodig hebben?

Uit het gedoogakkoord tussen de VVD, PVV en het CDA blijkt dat de partijen een streng immigratiebeleid willen gaan voeren. De drie partijen zijn zelfs overeengekomen dat het kabinet initiatieven gaat nemen tot aanpassing van EU-richtlijnen en eventueel tot wijziging van verdragen. In de Europese richtlijnen zijn minimale verplichtingen vastgesteld, onder meer met betrekking tot asiel en immigratie. De nieuwe regering wil dat deze verplichtingen naar beneden worden afgesteld. Er zullen dus minder immigranten in Nederland worden toegelaten.

In maart 2010 besloot het Europese Hof van Justitie in Luxemburg dat de Nederlandse eisen voor gezinshereniging te streng waren. Van de partner in Nederland mag niet verlangd worden dat hij of zij minimaal 120 procent van het minimumloon verdient. Een uitspraak van het Hof is bindend en dus was Nederland verplicht de regelgeving aan te passen.

Opleidingseis

Als het gedoogakkoord werkelijkheid wordt, zal het voor mensen die hun familieleden naar Nederland willen halen steeds moeilijker worden. Zo staat er in het akkoord vermeld dat voor de gezinsmigranten mogelijk een opleidingseis gaat gelden. Ook willen VVD, CDA en PVV de inkomenseis van 120 procent herinvoeren, ondanks de uitspraak van het Hof. In dit geval zal het kabinet echter de Europese richtlijnen proberen aan te passen waarop de uitspraak is gebaseerd. Als het aan de toekomstige regering ligt, zullen arme migranten en slecht opgeleide partners in het buitenland dus buiten de boot vallen. De meeste vluchtelingen die naar Nederland komen, zijn afkomstig uit landen als Irak, Afghanistan en Somalië. Dit zijn geen landen die bekend staan om de algemene toegang tot onderwijs, zeker niet voor vrouwen. Deze vluchtelingen zullen dus in veel gevallen niet met hun gezin herenigd kunnen worden, althans, als het nieuwe kabinet haar zin krijgt.

Ook vluchtelingen zelf zullen strenger worden beoordeeld bij de asielaanvraag, als het aan de drie partijen ligt. De asielzoeker zal moeten bewijzen dat hij of zij gevaar loopt en nergens in het land van herkomst veilig is. Voorheen moesten vluchtelingen het gevaar aannemelijk maken. Ongedocumenteerden zullen nog meer dan nu worden afgerekend op het feit dat zij geen identiteitspapieren bezitten. Het categoriale beschermingsbeleid zal worden afgeschaft. Eerder voorzag dit beleid in groepsbescherming, bijvoorbeeld voor Irakezen. Minder immigranten zullen toegang krijgen tot Nederland. Economische vluchtelingen worden geweerd en kansarme immigranten zullen zo veel mogelijk buiten de deur worden gehouden. Maar wat betekenen deze mogelijke veranderingen voor vluchtelingen die door oorlog verscheurde landen hebben verlaten en vrezen voor vervolging? En kunnen de gelukkigen die wel als vluchtelingen worden erkend hun gezin nog naar Nederland halen?

Voordat deze maatregelen werkelijkheid worden, moet eerst Europese regelgeving worden aangepast. Hier zijn ook de andere lidstaten van de EU voor nodig. Het is dus nog maar de vraag of en in hoeverre het nieuwe kabinet haar ideeën werkelijkheid kan maken. In het gedoogakkoord staat duidelijk vermeld dat het immigratiebeleid streng maar rechtvaardig zal worden. Vluchtelingen die slachtoffer zijn van vervolging in het land van herkomst worden volgens het akkoord nog steeds beschermd. Toch maken mensen en organisaties zich zorgen.

Geluk

Dijana (25) ontvluchtte tien jaar geleden haar geboorteland Bosnië. Na veel omzwervingen kwam ze in Nederland terecht. Tegenwoordig heeft ze het goed; ze heeft een huis, een baan, een vriend en veel vrienden. Ze realiseert zich echter ook dat ze veel geluk heeft gehad en dat niet iedereen die nu zijn of haar land ontvlucht evenveel geluk zal hebben. De laatste jaren is het namelijk veel moeilijker geworden om een asielstatus te krijgen in Europa en dat zal met de nieuwe Nederlandse regering alleen maar erger worden. Ze maakt zich geen zorgen voor zichzelf, maar merkt wel dat mensen om haar heen, die ook ooit zijn gevlucht, bang zijn. Zelfs mensen die al jaren de juiste papieren hebben, zijn bang dat hun papieren zullen worden afgepakt. Deze vrees is volgens Dijana ongegrond. “Wel hebben deze mensen te vrezen voor discriminatie, zeker nu in de media een steeds negatiever beeld ontstaat van vluchtelingen.”

VluchtelingenWerk behartigt de belangen van vluchtelingen en de organisatie maakt zich grote zorgen. "Het asielbeleid is in de afgelopen tien jaar al maximaal aangescherpt. De rek is er echt uit. Deze voorstellen komen daar nog eens bovenop. Ik vrees echt voor het lot van vluchtelingen", zo stelt Dorine Manson, directeur van VluchtelingenWerk.

Verschillende onderdelen uit het akkoord zijn reden tot zorg bij de organisatie. Gezinshereniging is nu al moeilijk, maar gaat nog veel moeilijker worden, ook voor vluchtelingen. De vrees is dat ouders blijvend van hun kinderen zullen worden gescheiden en mannen van hun vrouwen. Ook het feit dat de bewijslast bij de vluchteling komt te liggen, wordt door VluchtelingenWerk gehekeld. Hoe kun je bewijzen dat je in Irak continu werd bedreigd? Of dat je broer in Irak is vermoord en jij waarschijnlijk de volgende bent?

De kritiek is vooral gericht op het CDA. Uit een onderzoek van TNS Nipo bleek dat 82 procent van de CDA-stemmers voorstander is van een ruimhartig asielbeleid. Dit is meer dan het gemiddelde. Van alle Nederlanders is 63 procent van mening dat Nederland openhartig moet zijn in het asielbeleid. Toch heeft het CDA ingestemd met een regeerakkoord waarin het asielbeleid behoorlijk wordt aangescherpt. Tijdens het CDA-congres in Arnhem op 2 oktober 2010 mochten de leden van de partij stemmen over het regeerakkoord. Mensenrechten kwamen hier, volgens VluchtelingenWerk, nauwelijks aan bod.

"Waar is Wilders bang voor?"

Dijana begrijpt niet helemaal waarom er nu zoveel over immigranten en asielzoekers te doen is. “Waar is Wilders bang voor?”, vraagt ze zich af. Volgens haar klopt het beeld dat van vluchtelingen heerst niet en zijn de meeste immigranten geen criminelen. Daarnaast zijn het vaak immigranten die het werk doen dat niemand wil doen. Dijana vreest dat het asielbeleid inhumaan gaat worden. “Natuurlijk moeten er regels zijn en moet er controle zijn. Niet iedereen kan immers toegelaten worden. Maar degenen die er recht op hebben, die uit oorlogssituaties komen en die zijn gevlucht om hun leven te redden, moeten in Nederland bescherming krijgen.”

Dijana heeft nog steeds de hoop dat het niet zo’n vaart zal lopen. Nederland kan als klein land toch niet zomaar Europese regels veranderen? Toch twijfelt zij aan wat zal gebeuren. Dijana is blij dat ze niet meer in Bosnië woont. Ze heeft hier veel kansen gehad. Maar ze is ook teleurgesteld in het Nederland van nu. Immigranten die geen onderwijs hebben genoten zullen steeds meer worden beschouwd als ‘onnodig’. Dijana vreest dat anderen niet meer dezelfde kansen zullen krijgen en dat weinigen nog zo veel geluk zullen hebben als zij.

Ook de voorstanders van een streng immigratiebeleid hebben sterke argumenten. Zo stelt de VVD op de website dat immigranten relatief een groot aandeel hebben in criminaliteit en zich vaak beroepen op sociale zekerheid. Veel kansarme, laagopgeleide immigranten zouden de integratie niet bevorderen. De VVD maakt hierbij geen onderscheid in de afkomst en religie van de nieuwkomers. “Je moet eisen stellen aan de mensen die hierheen willen komen. Want op dit moment zijn de cijfers verschrikkelijk. In de grote steden is zestig procent van de Marokkaanse mannen werkeloos”, zo stelde Mark Rutte in mei in een interview met Dagelijkse Standaard. Wel vindt de VVD dat Nederland voor ‘echte’ vluchtelingen verantwoordelijkheid moet blijven nemen. Deze standpunten lijken in het gedoogakkoord te zijn opgenomen. Toch blijft de vraag open staan wie deze ‘echte’ vluchtelingen dan zijn. Volgens de VVD zijn de meeste vluchtelingen economische vluchtelingen. Maar volgens VluchtelingenWerk is het de afgelopen jaren ook voor degenen die vrezen voor hun leven al moeilijker geworden om in Nederland een verblijfsvergunning te krijgen.

Een steng maar rechtvaardig asielbeleid, zo belooft het gedoogakkoord. Weinig mensen zullen hierover vallen. Regels zijn nodig, zo vinden zelfs tegenstanders van een streng asielbeleid. De vrees is echter dat vluchtelingen die écht bescherming nodig hebben deze niet meer zullen krijgen of dat families onnodig zullen worden verscheurd. De plannen om Europese richtlijnen te veranderen dragen bij aan deze vrees. Of de vrees terecht is, zal in de toekomst moeten blijken.