Derry 43 jaar na Bloody Sunday

In het Noord-Ierse stadje Derry vond 43 jaar geleden Bloody Sunday plaats, waar 13 doden vielen bij een demonstratie. Ondanks decennia van spanningen tussen katholieken en protestanten, is er hernieuwde hoop voor de toekomst.

‘You are now entering Free Derry’ staat er in grote, zwarte letters op een witte achtergrond. Eronder is in rode graffiti Hands up, don’t shoot gespoten. De muur is een levend monument, legt Glen Doherty uit. “De muur wordt regelmatig aangevuld met beelden of teksten die verwijzen naar andere conflicten, zoals Gaza of Ferguson. Enkele malen per jaar wordt dat overgeschilderd zodat de muur er weer precies zo uit ziet als in 1972.”

Doherty leidt regelmatig mensen rond in de stad die je afhankelijk van je politieke voorkeur Derry of Londonderry noemt. In deze tweede stad van Noord-Ierland, met zo’n 100.000 inwoners, vond in 1972 Bloody Sunday plaats. Na dagenlange demonstraties in de Iers-katholieke arbeiderswijk Bogside werden 13 mensen gedood toen Britse paramilitairen het vuur openden. Dankzij de ruime aanwezigheid van journalisten gingen beelden van deze tragische gebeurtenis de wereld over. Eén van die 13 slachtoffers was Patrick Doherty, de vader van Glen.

De Ierse minderheid woonde destijds in dit deel van de stad, terwijl het centrum en andere wijken door protestanten werden bevolkt. “Onder invloed van de Amerikaanse burgerrechtenbeweging trokken de Ierse arbeiders de straat op”, vertelt Doherty. “Ieren kwamen minder snel aan een baan, de woningen hier waren slechter. Het stadsbestuur bestond enkel uit protestanten, net als de politie, die de beroerde situatie van de Ierse arbeiders volkomen negeerden.”

Murals

In Bogside zijn veel murals (muurschilderingen) te zien die teruggrijpen op The Troubles, zoals de spanningen tussen protestante unionisten en katholieke Ieren worden genoemd. Het conflict gaat terug tot de 17e eeuw. Toen Britse en Schotse kolonisten met geweld land toe-eigenden van de Ieren om plantages aan te leggen. Ierland zelf werd na een gewelddadige onafhankelijkheidsstrijd in 1920 zelfstandig, maar zes regio’s in het Noorden bleven onder Brits bestuur. Hier waren de protestantse unionisten in de meerderheid. Zij wilden dat Ulster, zoals zij Noord-Ierland nog steeds noemen, onder de Engelse kroon zou blijven.

De murals op de blinde gevels van sociale huurwoningen zijn inmiddels beschermde kunstwerken en trekken vooral toeristen aan. De kunstenaars van deze muurschilderingen, die de Bogside Artists worden genoemd, organiseren nu projecten waarin katholieke en protestantse kinderen samenwerken aan een kunstwerk. Een vorm van toenadering na decennialange scheiding.

Glen Doherty benadrukt dat de situatie tegenwoordig lang niet zo gespannen meer is als in Belfast. In die stad staan tientallen Peace Walls. Hekken en muren van zeven meter hoog scheiden daar katholieke Ierse wijken van protestantse buurten. “Hoewel we hier ook nog typisch katholieke of protestantse buurten hebben, zijn de tegenstellingen niet zo groot als in Belfast. Misschien ligt dat aan het feit dat Derry een stuk kleiner is en we daardoor sneller op elkaar aangewezen zijn. Je komt elkaar toch tegen.”

Enclave

Op de voornamelijk katholieke westoever bevindt zich een opvallende protestantse enclave. The Fountain, zoals het buurtje wordt genoemd, is te herkennen aan rood-wit-blauw geverfde trottoirbanden en lantaarnpalen. Op een garagedeur is de vlag van het Verenigd Koninkrijk, de Union Jack geschilderd.  Er wonen zo’n 400 protestanten in het buurtje. Op een muur staat een tekst die doet vermoeden dat de rust op straat slechts schijn is: Londonderry west bank loyalists. Still under siege, no surrender.

“Met politiek moet je altijd oppassen, voor je het weet heb je ruzie”, zegt Aron, 26 jaar, hij kijkt in de pub snel om zich heen. Aron liep als kind mee in de protestantse Oranjemarsen in Belfast. Hij houdt zijn handen voor zijn mond alsof hij op een fluit speelt en trommelt met zijn vingers op de tafelrand. “Ik ben met die protestantse traditie opgegroeid. Maar nu heb ik ook katholieke vrienden en bij het uitgaan staat het feesten voorop, ongeacht je achtergrond.”

Gevraagd naar zijn toekomstverwachtingen heeft hij gemengde gevoelens. “Over 100 jaar worden we er uitgeduwd, dan is Derry niet langer Brits maar Iers. De katholieke groep wordt steeds groter. Al denk ik dat tegen die tijd de tegenstellingen wel minder zijn. Er zijn tegenwoordig geen rellen meer en het gaat economisch een stuk beter dan vroeger.”

Toekomst

Dat Derry de weg naar boven lijkt te hebben gevonden bevestigd ook Michael. Hij is eigenaar van Legenderry Warehouse No.1, een lunchroom in het hart van de stad. In een naastgelegen ruimte verkoopt hij souvenirs van de UK City of Culture campagne, een variant van de Culturele hoofdstad van Europa. “In 2013 werden er extra veel culturele evenementen georganiseerd”, legt hij uit, staand tussen shirts met teksten als ‘I am LegenDerry’. “Dat was een boost voor het toerisme en de lokale economie maar vooral voor de trots van de inwoners. Eindelijk kwamen we eens positief in het nieuws.”

Centraal in het logo van de campagne stond de nieuwe voetgangersbrug in het centrum van de stad. Deze Peacebridge, zoals de brug over de rivier heet, over de rivier verbindt de voornamelijk protestantse Waterside met de katholieke Cityside. In 2011 werd de brug geopend. Meer dan alleen als voetgangerspassage staat de brug symbool voor de nieuwe toenadering van de twee bevolkingsgroepen in de stad.

“Tien dagen voor de opening van de brug werd het rapport van de onderzoekscommissie Saville gepresenteerd. Hierin werd bijna 40 jaar na Bloody Sunday eindelijk het Britse leger aangewezen als schuldig aan de dood van de 13 overleden demonstranten. Toen president Cameron in navolging daarop publiekelijk zijn excuses aanbood namens de Britse regering, betekende dat veel voor de inwoners hier” blikt Glen Doherty terug. “Ook ik zal nooit vergeten wat er die dag is gebeurd, maar dat eindelijk werd toegegeven dat mijn vader onschuldig is vormt voor mij een afsluiting van het verleden. Eindelijk kunnen we vooruit.”