Brazilië kan beter

De sportliefhebber zal de Olympische Spelen van 2016 in gedachten hebben, de voetbalfan de komende Wereld Kampioenschappen in 2014 en de econoom zal denken aan de economische opkomst van het land. Brazilië. Het Zuid-Amerikaanse land komt regelmatig in het nieuws. Het staat in de top tien van de grootste wereldeconomieën ter wereld. Maar er is meer dan alleen economisch succes. Een groot deel van de bevolking moet nog altijd vechten om te overleven.

"Ik geloof niet in mijn land", zegt Eduardo Silva Gonçalves (20), student aan de Cásper Líbero Universiteit in São Paulo, terwijl hij zijn sigaret even neerlegt. De muziek uit een plaatselijke club in São Paulo klinkt op de achtergrond. De club is vlakbij de Paulista Avenue, de straat die geldt als de meest belangrijke straat in de stad. Hier bevindt zich het economische, culturele en sociale centrum van São Paulo. Eduardo denkt dat veel mensen het met hem eens zijn. "De wereld praat over een Brazilië dat economisch gezien in opkomst is", vertelt hij. “Dat klopt, maar dat is dan ook het enige. Bijna twintig procent van de bevolking is nog arm te noemen en leeft in sloppenwijken, de favelas. En tussen de arme bevolking en de middenklasse zit ook nog de C-class. Dat zijn Brazilianen die arm waren, maar nu iets meer te besteden hebben."

Ondanks zijn gebrekkige vertrouwen in de regering van zijn land, is Eduardo wel trots op de mensen die in Brazilië wonen. "Het zijn vechters. Ik zie vrolijkheid, ondanks de slechte omstandigheden." Mariana Naviskas Lippi (23), eveneens student, sluit zich bij hem aan: "Ik geloof in de Braziliaanse bevolking, maar ook in een goede toekomst voor mijn land. Alleen weet ik niet hoe lang het duurt voordat de overheid de juiste weg inslaat en het beste zoekt voor de Braziliaanse bevolking. We hebben veel potentie hier, maar in mijn ogen verpesten de politici alles", zegt ze. "Als de corruptie er niet was, zou Brazilië een veel betere plek zijn." Een oplossing voor een klein begin heeft ze al gevonden: "De regering moet zich richten op goed onderwijs. Betere scholen voor mensen in nood."

Hoewel de meeste krantenkoppen over Brazilië feestelijk en positief zijn, zijn de jongeren minder onder de indruk van die positiviteit. De werkelijkheid is anders dan het beeld van Brazilië dat in Nederland vaak voorgeschoteld wordt. Veel jongeren geloven niet in hun eigen land. Zij zien een corrupt Brazilië, dat in tijden van economische groei het geld verkeerd besteedt. De jongeren spreken van corruptie wanneer iemand zijn macht of autoriteit gebruikt om iets te krijgen of te bereiken, terwijl dat ten koste gaat van anderen. Veel politici gebruiken geld van de bevolking voor zichzelf, om bijvoorbeeld een vlucht te boeken voor het gezin om in het buitenland op vakantie te gaan. Ook het accepteren van geld om een vergrijp door de vingers te zien vinden ze corrupt.

De jongeren worden dagelijks geconfronteerd met armoede en ze vinden dat de regering hier te weinig aan doet. “De Braziliaanse regering belooft veel, maar komt de beloften niet na”, zeggen ze. Een voorbeeld: in 2007 werd bekend dat Brazilië het WK mag organiseren. De toenmalige president Luís Inácio Lula da Silva zei toen dat de bevolking niet mee hoefde te betalen aan de bouw van de stadions, maar dat de overheid en bedrijven die kosten op zich zouden nemen. De werkelijkheid is anders: voor de bouw van de stadions moet ook de bevolking weer in de buidel tasten. De student Lucas Paulino (21) hoopt dat het WK en de Olympische Spelen Brazilië op de kaart zet. "Ik hoop voor mijn land dat het gerespecteerd en gekend wordt door de rest van de wereld." Het liefst ziet hij ook dat Brazilië het WK wint en dat zijn land een zetel krijgt binnen de Veiligheidsraad van de VN.

Twijfelachtig sluiten ook Érico Lotufo (20) en Gabriela Zocchi Ciorlia (20) zich aan bij de discussie. Beiden hebben zij wel eens te maken gehad met corruptie. Gabriela: “Het is heel moeilijk om in São Paulo een rijbewijs te krijgen. Na twee weken theorielessen, een test en een praktijkgedeelte moeten we in vijf minuten laten zien dat we kunnen rijden. Veel mensen betalen de examinator om te slagen voor het rijbewijs. Een vriend van me heeft zelfs helemaal geen theorie- of praktijklessen gevolgd, in ruil voor geld.” Érico heeft ooit een bioscoopmedewerker betaald om naar een film te mogen die hij nog niet mocht zien, omdat hij te jong was. Ze vinden allebei dat corruptie soms handig is, maar dat het uiteindelijk alleen maar schade toebrengt. “Het remt de ontwikkeling af. De corruptie in de sportwereld bijvoorbeeld, maakt het voor Brazilië bijna onmogelijk om atleten klaar te stomen voor de Olympische Spelen”, meent Érico. Hij doelt daarmee op het manipuleren van wedstrijduitslagen en het omkopen van coaches en trainers.

Dromen voor de toekomst

Gabriela gelooft dat Brazilië potentie heeft om een belangrijke rol te spelen op wereldniveau, maar ze weet niet zeker of de Braziliaanse regering daar klaar voor is. Toch blijft ze hoopvol: "Onze economie groeit en ik zie steeds meer verbeteringen in het land, als je het vergelijkt met tien of twintig jaar geleden. Dat is mooi, maar toch vind ik dat als we internationaal groot willen worden, we eerst de levensconditie in het land moeten verbeteren. Wat maakt het uit als we economisch gezien tot een van de besten horen, terwijl veel Brazilianen nog in favelas leven en geen toegang hebben tot de basisbehoeften, zoals gezondheidszorg en onderwijs. Ik ben van mening dat de regering dit kan verbeteren, als ze wil."

Érico heeft een haat-liefdeverhouding met Brazilië. "Of ik geloof ik mijn land? Ik vind het moeilijk om 'ja' te zeggen, maar ik kan geen 'nee' zeggen. Ik weet wel dat ik een droom heb voor dit land. Ik hoop op een Brazilië met een lage klasse die door de politiek gekend wordt, een middenklasse die opkomt voor sociale zaken en een hoge klasse die meer zorg draagt voor hun land dan voor zichzelf", mijmert hij. Gabriela weet niet zeker of ze in haar land gelooft, maar droomt wel van een beter Brazilië. "Het is een mooie plek op deze aarde en het gaat al steeds beter, maar er zijn nog te veel problemen. Ik wil graag in een land leven met minder sociale en raciale verschillen. Waar mensen, ongeacht rijk of arm, zwart of wit, dezelfde kansen hebben en een beter leven." Ze vindt ook dat politici meer moeten zorgen voor de maatschappij dan voor hun eigen portemonnee. "Brazilië is nog steeds een corrupt en gewelddadig land. Ik wil een Brazilië waar iedereen toegang heeft tot goede scholing, een goed gezondheidssysteem. Een Brazilië waar iedereen kan werken en niemand zich zorgen hoeft te maken over geweld en overvallen."

Gevaarlijk

Met het oog op de internationale sportevenementen van 2014 en 2016 is de overheid extra gemotiveerd om drugsbendes en armoede aan te pakken. Toch blijven de maatregelen die de overheid wil treffen met betrekking tot de favelas, voorlopig alleen op papier bestaan. Een van de plannen betreft de vredespolitie. In 2016 wil de regering ervoor zorgen dat honderd favelas in Rio de Janeiro worden bewoond door vredespolitie. Deze agenten hebben als taak de drugsbendes te verjagen uit de sloppenwijken, zodat de gezinnen die in de favelas wonen rustig de straat op kunnen, zonder geconfronteerd te worden met de bendes. De toegenomen veiligheid zou ook goed zijn voor het toerisme. “In Rio de Janeiro zijn er ongeveer achthonderd sloppenwijken. Het gevolg van deze maatregel is dat het probleem zich verplaatst en het geweld dat daarbij komt kijken geen halt wordt toegeroepen”, dat zegt Robert Smits, oprichter van het straatkinderenproject REMER.

Geweld en overvallen komen voor in alle sociale klassen van het bijna tweehonderd miljoen inwoners tellende land. In de top vijftig van de meest gevaarlijke steden ter wereld staan veertien Braziliaanse steden. In 2011 stond Brazilië op plaats 73 van de 183 in de Corruption Perceptions Index van Transparancy International. Criminaliteit komt veel voor in de favelas. Een op de vijf favelabewoners leeft onder de armoedegrens. Veel jongeren kiezen uiteindelijk voor het dealen van drugs, omdat dat snel geld oplevert.

Whatever-cultuur

Favelabewoner Liu (29) kan de problemen van zijn land makkelijk aanwijzen. "Brazilië is niet blut. Sterker nog, het heeft veel geld. Maar daar zit ook het probleem, want de politie en de politici zijn zo corrupt als wat." Hij vindt dat Brazilianen passief zijn geworden vanwege de corrupte cultuur die er heerst. "We doen niets. We komen niet actief in actie. We hebben er een 'whatever-cultuur' van gemaakt." Liu komt uit Santo Amaro, een district in São Paulo. Vanwege geldgebrek werd hij genoodzaakt om naar een favela te verhuizen: favela Heliópolis. Daar werd hij radiomaker voor radio Heliópolis. "Ik ben verliefd op het radio maken. Dat is iets wat ik leuk vind, ik vergeet dan even alle problemen als ik hier mee bezig ben."

Hij komt terug op het onderwerp: "Ik geloof niet in mijn land en ik geloof al helemaal niet dat alles opgelost gaat worden. Dat is namelijk niet interessant voor de regering." Wel is hij blij dat er nu meer mogelijkheid is tot debat. Dat was tijdens de militaire dictatuur van 1965-1984 niet mogelijk, aldus Liu.

De jongeren zien Brazilië als een land met kans op een goede toekomst en hoop. Vooral het laatste, want er moet nog veel gebeuren. Naar buiten toe is het land succesvol met economische groei en de steeds sterker wordende democratie. Maar intern moet de regering de boel nog flink aanpakken. Haar bevolking blijft vechten en zoals de jonge Brazilianen zeggen over de toekomst: als politici leren om meer zorg te dragen voor de maatschappij dan voor hun portemonnee, zit er zeker potentie in het grote Brasil.