Correspondent: Mark Schenkel

“De meeste mensen beginnen als freelancer en willen dan een vast contract. Ik deed het precies andersom.” Mark Schenkel beseft dat zijn carrièrestap een ongebruikelijke was. Tijdens zijn werk als Afrika-redacteur bij NRC Handelsblad werd hij regelmatig op reis gestuurd om op locatie verhalen te maken. Tijdens een van die reizen, naar Oeganda, werd hij verliefd. Ondanks een zeldzaam vast contract besloot hij zijn droom correspondent te worden na te jagen in het land van zijn vriendin.

Hoe staat het ervoor met de berichtgeving over het buitenland in de Nederlandse media? Dat onderzochten 18 deelnemers van de Beyond your World-editie Onderzoek buitenlandjournalistiek. Zij interviewden correspondenten in meer dan 10 landen.

De band met zijn standplaats Kampala uit zich bij Mark in een haat-liefdeverhouding die ook door andere correspondenten beschreven wordt en misschien wel voor elke expat herkenbaar is. Zoals Mark het verwoordt: “Soms ben ik dolverliefd, dan maakt mijn hart een sprongetje, maar soms trek ik ook de haren uit mijn hoofd.” Als voorbeeld van dat laatste noemt Mark het alom bekende thema van corruptie. Natuurlijk wist hij van tevoren dat hij daarmee in aanraking zou komen, maar dat het zo diepgeworteld is in de Oegandese samenleving heeft hem behoorlijk verbaasd. “In Nederland denken we dat corruptie uitzondering is, dat dat niet is hoe het gaat. Maar hier is het de regel, niet de uitzondering. Het komt op alle niveaus van de samenleving voor.”

“Je zult niet veel mensen tegenkomen die zich tegen corruptie verzetten. Het hoort er gewoon bij. Hetzelfde geldt voor democratie. Dat is een westers concept waar braaf aan wordt meegedaan, maar dat niet echt wordt beleefd. Die waarde van democratie, waarom dat belangrijk is, dat zijn vaak façades.” Ondanks het belang van de kerk in relaties gaat Marks theorie volgens hem ook daar op: “Ze roepen de kerk wel na, echtelijke trouw et cetera, maar iedereen gaat vreemd. Aan de oppervlakte volgen ze die westerse concepten wel, maar daaronder lijkt de overtuiging ervan afwezig te zijn.”

Andere, minder ideologische westerse concepten zijn juist onverminderd populair in Oeganda. “Je leest overal over China en Afrika, maar de westerse populaire cultuur is ultra-dominant. Dat zie ik ook niet snel veranderen. Niemand heeft het over de nieuwste muziek uit China. Je bent pas iemand als je in Londen of New York bent geweest.” Niet alleen vanwege de vele verhalen over China en Afrika heeft deze op het westen gerichte cultuur hem verbaasd. “Misschien wel meer vanwege een Afrikaans zelfbewustzijn. Ik dacht dat ze dan misschien ook wat mondiger worden. Maar nee, het draait allemaal om het westen. Muziek, kleding, televisie, alles wordt hier gekopieerd.”

Er is nogal wat kritiek op westerse Afrika-correspondenten. Ze zouden een te simplistisch beeld geven van het continent, te makkelijk terugvallen op clichés. Kijk maar eens op het populaire africaisacountry.com. Ook Mark is zich bewust van de kritiek dat veel verhalen stereotyperend zijn. “Het lastige is dat als ik die probeer te vermijden dat weer een doel op zich wordt. Daardoor kom je in de hoek terecht waar je bewust positief over Afrika gaat schrijven, omdat je vindt dat dat moet. Ik meen af en toe te bespeuren dat het doorslaat, dat verhalen positief moeten zijn.”

Maar ja, artikelen moeten natuurlijk aanslaan bij het lezerspubliek. Juist om het onderscheid te maken tussen de verschillende landen is het makkelijk terug te grijpen op een bekend moment uit de geschiedenis. “Elk land heeft wel een jaartal, een gebeurtenis die wereldnieuws is geweest. Laatst schreef ik een artikel over de biermarkt in Rwanda, dan kun je heel makkelijk even ‘1994’ noemen want dan weet iedereen weer waar je het over hebt. Ik heb er toen heel bewust voor gekozen dat niet te doen, vooral omdat de genocide totaal losstond van het onderwerp. Maar dat was een van de spaarzame momenten waarop ik dat bewust deed.”

Terug naar zijn eigen carrière. Over de toekomst van buitenlandcorrespondenten wordt veel gespeculeerd. Zelf doet hij daar liever niet aan mee, maar Mark houdt de ontwikkelingen in zijn werkgebied wel in de gaten. Maakt hij zich zorgen? “Ik zal het wel zien. Er valt nog een heleboel te beleven. Het is een geweldige regio waar ontzettend veel gebeurt, dus aan verhalen absoluut geen gebrek.”