Crisis op crisis: vijf jaar Taliban

Vijf jaar na de machtsovername van het Taliban regime gaat Afghanistan gebukt onder verschillende crises. Miljoenen Afghanen zijn ontheemd geraakt. Rechten van Afghaanse burgers worden steeds verder ingeperkt, met name die van vrouwen. De armoede neemt toe en tegelijkertijd keren steeds meer Afghanen gedwongen terug vanuit buurlanden.

Het leven van vele Afghanen veranderde op 15 augustus 2021 opnieuw. Bijna twintig jaar eerder, op 7 oktober 2001, gebeurde dat ook, toen de Amerikaanse invasie van Afghanistan begon onder leiding van de toenmalige president George W. Bush. Na de aanslagen op het World Trade Center in New York begonnen de Verenigde Staten, naar eigen zeggen, aan de ‘war on terror’.

Deze zogenoemde oorlog trof vooral Afghaanse burgers. Volgens de Amerikaanse Brown Universiteit op Rhode Island zijn er tussen oktober 2001 en augustus 2021 zeker 46.319 burgers gedood. Veel doden zijn niet geregistreerd en het aantal slachtoffers zou dus vele malen hoger kunnen zijn. Daarnaast heeft de oorlog geleid tot vele indirecte doden, ontheemding en armoede. 

Vijf jaar geleden, na bijna twintig jaar oorlog met als doel de Taliban te verdrijven, trokken de Verenigde Staten en hun bondgenoten zich op 15 augustus 2021 abrupt en chaotisch terug uit Afghanistan. De Taliban, die al die tijd tegen de Amerikaanse invasie, internationale troepen en de Afghaanse regering had gevochten, nam vrijwel direct de macht over. Beelden van Afghanen die op het vliegveld van Kabul in paniek de laatste vliegtuigen probeerden te bereiken om het land te ontvluchten, gingen de wereld over. 

Sinds de machtsovername door het Taliban regime in augustus 2021 zijn volgens UNHCR minstens 1,6 miljoen Afghanen naar Pakistan en Iran gevlucht. Daarnaast hebben honderdduizenden Afghanen in de jaren daarna bescherming gezocht in Europa. Alleen al in de EU+ landen dienden in 2022 113.495 Afghanen voor het eerst een asielaanvraag in. Onder hen waren 19.700 onbegeleide kinderen. 

Onder dwang terug naar Afghanistan
Op dit moment zijn er volgens UNHCR zeker 3,2 miljoen mensen intern ontheemd in Afghanistan.Tegelijkertijd kwamen er, terwijl veel mensen genoodzaakt waren Afghanistan te ontvluchten, ook veel Afghanen weer terug. Volgens VN-experts zijn er tot juli 2025 meer dan 1,9 miljoen Afghanen vanuit Iran en Pakistan teruggekeerd of gedwongen teruggestuurd naar Afghanistan. Onder hen bevinden zich ook duizenden onbegeleide kinderen.

Zo’n 300.000 mensen keerden terug vanuit Pakistan en meer dan 1,5 miljoen vanuit Iran, waaronder zo’n 410.000 mensen die sinds 24 juni 2025 vanuit Iran zijn gedeporteerd.

Inperking rechten en vrijheden
Sinds de Taliban aan de macht is spreken mensenrechtenorganisaties van een mensenrechtencrisis. Steeds meer rechten worden ingeperkt en de vrijheden van de Afghaanse bevolking worden kleiner en kleiner. Vooral meisjes en vrouwen worden hard getroffen door de Taliban.

Sinds september 2021 is het voor meisjes boven de 12 jaar verboden om naar school te gaan. Vrouwen mogen niet meer naar de universiteit en zijn uitgesloten van veel beroepen. In de afgelopen vijf jaar zijn minstens 1 miljoen meisjes rechtstreeks getroffen door de beperkingen op het voortgezet onderwijs. Als de huidige decreten van kracht blijven, kan dit aantal tegen 2030 oplopen tot meer dan 2 miljoen.

Met desastreuze gevolgen, niet alleen voor de meisjes en vrouwen zelf, maar voor de Afghaanse maatschappij.

Een nieuw rapport van UNICEF laat zien dat de beperkingen op het onderwijs voor meisjes en de werkgelegenheid van vrouwen in Afghanistan tegen 2030 kunnen leiden tot het verlies van meer dan 25.000 vrouwelijke leraren en gezondheidswerkers. Dit terwijl een groot deel van de Afghaanse bevolking al onder de armoedegrens leeft en het land kampt met een zwak gezondheidssysteem. Naar schatting leefden in 2025 ongeveer 28 miljoen mensen in armoede. Bovendien kampt het land al decennialang met een zwak gezondheidssysteem. Een situatie die nu wordt verergerd door toenemende droogte en afnemende internationale hulp.  

Met het verlies van vrouwelijke werknemers voorkomt de Taliban dat een nieuwe generatie vrouwen wordt opgeleid die hen in de toekomst zou kunnen vervangen. Met alle langdurige gevolgen voor de Afghaanse samenleving van dien.