De kleine mantelmeeuw spreidt zijn vleugels

In Colombia zijn zestien nieuwe vogelsoorten ontdekt. Onder andere een eend, een duif en een meeuw zijn toegevoegd aan het dierenrijk van het Zuid-Amerikaanse land. De kleine mantelmeeuw werd op 13 februari 2008 voor het eerst gesignaleerd en gefotografeerd door Mark Gurney in Santuario de Fauna y Flora Los Flamencos, aan de kust van de Caribische zee zo’n 400 kilometer ten westen van Aruba. Deze meeuw leeft daar ver van zijn oorspronkelijke habitat. Het is een veel geziene vogel in Europa, maar in de Cariben is hij verre van bekend.

Kleine mantelmeeuwen zijn alleseters. Ze voeden zich met planten, dieren en afval. Deze vogels zwermen graag rond vissersschepen, maar leven ook op akkers en vuilnisbelten. In Nederland heeft de kleine mantelmeeuw zich in 1926 gevestigd, eerst op Terschelling en later langs de hele Nederlandse kust. Maar de vogel is al zeker 250 jaar oud. Hij komt al voor als ‘Larus fuscus’ in de lijst van de Systema Naturae uit 1758, maar dat wil niet zeggen dat de kleine mantelmeeuw niet al veel langer in Europa leeft

Deze Systema Naturae lijst is de uitvinding van de Zweedse wetenschapper Carl Linnaeus (1707-1778). Hij bedacht een systeem waarmee planten en dieren ordentelijk kunnen worden ingedeeld in hokjes van soorten en ondersoorten. “De ordening van planten in geleerde classificatiesystemen was al langer een bezigheid van wetenschappers, maar helaas hield bijna iedereen zich aan z’n eigen systeem en benamingen, zodat een grote spraakverwarring eenduidige plantenreferenties in de weg stond”, zo is te lezen in het dossier Linnaeus van de Koninklijke Bibliotheek (KB).

Linnaeus verhuisde in 1735 van Zweden naar Nederland waar hij datzelfde jaar de eerste versie van zijn Systema Naturae publiceerde. “Simpel gezegd is het een achttiende eeuwse versie van een excel-sheet”, verklaart Diane Tough van het Naturel History museum in Londen in een filmpje over Linnaeus op YouTube. De tiende druk uit 1758 bevat het meest revolutionaire werk dat tot voor kort door wetenschappers nog dagelijks werd gebruikt. Sinds de jaren negentig is dit 250 jaar oude systeem echter langzamerhand achterhaald.

Met de ontrafeling van DNA-materiaal kunnen onderzoekers planten en dieren heel anders lezen. In plaats van toetsing op uiterlijk worden nu de bouwstoffen van soorten onderzocht. “Dieren en planten die uiterlijk sterk op elkaar lijken, blijken in DNA zo te verschillen, dat ze toch tot verschillende soorten benoemd zijn. Dat gebeurde begin 2007 bij de nevelpanters van Borneo en het vasteland van Azië”, beschrijft NCB Naturalis (het Nederlands Centrum voor Biodiversiteit).

De kleine mantelmeeuw die in Colombia werd ontdekt is nog wel op basis van uiterlijk toegeschreven aan de familie ‘Larus fuscus’. Het is bijzonder dat de kleine mantelmeeuw daar is aangetroffen, aangezien deze meestal de andere kant op vliegt. Het is een typisch Europese vogel die langs de kustlijn van Zweden en Noorwegen tot en met Spanje voorkomt. De Nederlandse populatie overwintert meestal in Zuid-Europa en Marokko, maar ook in zuid-west Azië brengen ze graag de winter door.

In totaal bestaat de familie van de meeuwen uit 43 soorten. De grote broer van de kleine mantelmeeuw; de grote mantelmeeuw, heeft zich in 1993 in Nederland gevestigd. Maar niet in grote getallen. “Er broedden de laatste jaren tussen de 10 en 20 paren grote mantelmeeuwen in Nederland”, schrijft de encyclopedie Vogeltrackers.nl. Heel anders is dat bij de kleine mantelmeeuw. Die is in aantal “hals-over-kop toegenomen”, aldus Vogeltrackers. “Tegen het einde van de jaren 1970 werden 11.000 paren geteld. (..) De meest recente telling stamt uit 2000; toen werden tot 72.000 paren vastgesteld.” Hiermee is het een veel voorkomende vogel in het Nederlandse kustgebied geworden.