'Deze winter stelt voor Schotse hooglanders niets voor'

Ruig terrein, strenge winters, veel wind: een Schotse hooglander is wel iets gewend. De winterse omstandigheden die de afgelopen weken in Nederland heersten, waren peanuts voor de grote runderen in Nationaal Park Zuid-Kennemerland.

“Er moet wel ruim veertig centimeter sneeuw vallen, die lang blijft liggen, willen de dieren in de problemen komen”, vertelt boswachter Ruud Luntz. “De dieren zijn in bijzonder goede conditie en zien er prachtig uit.” Als de winter in zicht is, zorgen ze voor een vetvoorraad. Vanaf oktober eten de hooglanders zich vol en over de zomervacht groeit in de herfst een extra dikke wintervacht. “De Nederlandse winters stellen voor deze, overigens in Nederland geboren, Schotse hooglanders werkelijk niets voor.”

Sinds 2002 grazen de eerste hooglanders in het Nationaal Park. Oorspronkelijk komen de dieren uit de Schotse Hooglanden, ze stammen af van klein Keltisch vee en de oeros. Dat ze tegenwoordig het gras kort houden in de Nederlandse duinen, komt doordat konijnen, de oorspronkelijke grasmaaiers van dit gebied, ziektes kregen te verduren. Rond de jaren zestig werd de konijnenpopulatie getroffen door myxomatose, een pokkenvirus dat zo’n zeventig procent van de konijnen doodde. Daar kwam nog een tweede ziekte overheen, het vhr-virus. De populatie slonk terwijl het gras doorgroeide, funest voor veel duinplanten, zoals het duinviooltje.

Om de konijnen te ondersteunen werden er paarden ingezet. Maar omdat het effect daarvan onvoldoende bleek, kwamen de Schotse hooglanders erbij. Deze dieren grazen met de tong en kunnen groot, grof gras aan. Luntz: “Voor begrazing is geduld nodig. Het duurt minimaal tien jaar voordat er resultaat is. We zijn met 35 dieren begonnen in een klein gebied, inmiddels lopen er zo’n negentig rond in een grote streek tussen Zandvoort en IJmuiden.”

Het gedroomde scenario van Luntz is dat de konijnenpopulatie weer gaat toenemen, zodat er minder runderen nodig zijn. In principe horen de runderen niet thuis in de duinen en het vergt veel werk. Daarnaast zijn ze indrukwekkend voor mensen. “Zulke grote dieren (schofthoogte 120-130 centimeter) imponeren, bij het zien van de horens schrik je wel even. Toch zijn het van nature zachtaardige dieren. Ze accepteren heel veel, maar afstand houden blijft verstandig.”

Als er een rund sterft in de kudde van het Nationaal Park, wordt het dier direct weggehaald en vernietigd. Het wordt niet verwerkt tot vlees. De dieren van Jelwin Kuipers worden wel geslacht voor consumptie. Zijn hooglanders lopen in natuurterreinen in het zuidelijk Westerkwartier.

Om te voorkomen dat de kudde van Jelwin Kuipers van 35 dieren te groot wordt, worden er jaarlijks zo’n vijf dieren geslacht. “Als het dier een jaar of drie, vier is, is het vlees van goede malsheid. Het smaakt naar rundvlees met een wildsmaak; de dieren zijn altijd buiten en eten planten en kruiden. Voor de fijnproevers heeft het vlees een volle, romige smaak met een bite”, legt Kuipers uit.

Om een vrouwtje of andere stieren te imponeren, laat een stier zijn kracht zien. “In het verleden hadden we een stier, William Wallace”, vertelt Luntz. “Naar de Schotse patriot bekend uit de film Braveheart. De stier had namelijk een blauwig gezicht. Hij ploegde op een dag als een gek met zijn horens de grond om en groef daardoor een enorm gat van wel twee bij drie meter. Het was enorm indrukwekkend. Na een minuut of zes was William er klaar mee. Hij liep rustig naar een koe die het tafereel stond te bekijken, gaf haar een zachtaardig kopje en ging daarna rustig liggen. Hij had genoeg indruk gemaakt. Een schitterend moment.”

Meer weten over Schotse hooglanders? Zie: www.npzk.nl en www.schotsehooglanders.nl.