Echte verandering gaat in Roemenië niet over één nacht ijs

Het Roemeense Sibiu heeft veel weg van een Duitse stad. Als het aan de burgemeester van de stad ligt, wordt ook de politiek een toonbeeld van Duitse degelijkheid. Niet alleen in zijn stad, maar in het hele land.

Statige pleinen, barokhuizen in pastelkleuren, straatnaamborden in het Duits: de binnenstad van Sibiu lijkt wel overgewaaid uit Beieren. Het zit anders. Dit is Transsylvanië, een provincie van Roemenië met een hoofdrol in de nationale politiek en een geschiedenis die zo grillig is als het plot van Dracula. Het Duitse hoofdstuk uit die geschiedenis is na een hoop herstelwerk weer terug te zien de straten van Sibiu. Als het aan de burgemeester ligt, worden ook de politieke wandelgangen een toonbeeld van Duitse degelijkheid, en dan niet alleen in Sibiu.

Het was tweemaal feest in 2007 voor de inwoners van Sibiu. Hun land trad toe tot de Europese Unie en hun stad kon zich ook nog eens een jaar lang culturele hoofdstad van Europa noemen. Die titel is altijd een goed visitekaartje voor extra geld en aandacht. De benoeming was voor een belangrijk deel te danken aan burgemeester Klaus Iohannis. Sinds zijn aantreden in 2000 heeft de stad grote aantallen nieuwe banen, investeringen en toeristen binnengehaald.

Markus is een bebrilde scholier met kort haar. Hij is driftig op zoek naar een winkel die sigaretten verkoopt. Ook al is hij pas zeventien jaar oud, zijn enthousiasme bij het opnoemen van Iohannis' resultaten is er niet minder om: “De binnenstad is opgeknapt en er ligt hier een splinternieuwe snelweg.” Bij welke partij Iohannis hoort? “Geen idee, maar dat doet er niet toe.” Volgens Markus gaat het de kiezers niet om de ene of andere partij, maar om degene die iets doet aan de corruptie die overal te vinden is. Iohannis vertegenwoordigt een splinterpartij voor Duitse Roemeniërs, maar dat heeft hem bij verkiezingen niet in de weg gestaan. Hij werd al tweemaal met een gigantische meerderheid van de stemmen herkozen. Tijd voor een volgende stap, moet de burgemeester gedacht hebben: hij loopt zich nu warm voor de race om het presidentschap die over enkele weken plaatsvindt.

Nieuw zijn die Duitsers in Roemenië niet. De eersten arriveerden al in de Middeleeuwen om de grenzen van Transsylvanië te beschermen tegen Mongoolse plunderingen. Hun burchten groeiden uit tot grote steden met namen die Duitser klinken dan Berlijn of Bremen: Kronstadt, Mühlbach, Klausenburg, Hermannstadt. Die namen zijn inmiddels verdwenen. Hermannstadt heet vandaag Sibiu. En ook de Duitsers zelf zijn grotendeels vertrokken in de twintigste eeuw. Ze werden opgejaagd door het nazibewind, de communistische overheersing van Roemenië en de val van dictator Ceaucescu. Nu is er slechts een kleine gemeenschap over (het zijn er hooguit enkele tienduizenden) en Iohannis is daar één van.

Ook buiten Transsylvanië hebben Duitsers aan het roer gestaan: een Duitse dynastie legde rond 1900 zelfs de kiem van de moderne Roemeense staat. De bevolking is die periode, een gouden eeuw in de geschiedenisboeken, niet vergeten. Ook al had die dynastie eigenlijk niets van doen met Transsylvanische Duitsers zoals Iohannis, de warme herinnering aan Duits bestuur is blijven hangen. Dat stelde Sorin Ionita, voormalig onderzoeksleider aan een Roemeense denktank, al in 2009 in een reportage van de New York Times. Ionita: “En daar profiteren de Duitsers vandaag nog steeds van.”

Iohannis houdt die reputatie volgens analytici graag in stand. Hij heeft goede banden met West-Europa en de Europese Unie – vandaar ook de benoeming tot culturele hoofdstad. Hij wordt gezien als een betrouwbaar politicus in een land dat gehinderd wordt door corruptie en vriendjespolitiek. “In Sibiu heeft dat imago ook geholpen”, denkt Markus, die zelf ook een Roemeens-Duitse achtergrond heeft. “Zijn succes als corruptiebestrijder en doelmatig bestuurder hebben hem sindsdien steeds populairder aan de stembus gemaakt”.

Harde cijfers bewijzen wat de aanblik van Sibiu en andere steden al doet vermoeden. De Roemeense economie is fors gegroeid sinds het land zeven jaar geleden lid werd van de Europese Unie. Een geschiedenis zonder kleerscheuren is het echter niet. De groei gaat met horten en stoten. Beschikbare subsidies komen door corruptie, administratieve chaos en een gebrek aan bureaucratische kennis niet altijd op de juiste plek terecht. Soms wordt het geld zelfs helemaal niet aangevraagd door de overheid. Als het een land jaar na jaar niet lukt die subsidies goed te gebruiken, dreigt de EU minder geld beschikbaar te stellen. De overheid in Boekarest doet er nu alles aan dat te voorkomen. Veel Roemenen kiezen ondertussen eieren voor hun geld en trekken een deel van het jaar, of langer, als goedkope arbeidskracht naar het buitenland.

Viktor, een ondernemer in de Roemeense grondstoffenindustrie, is niet verbaasd door dit alles. “Die successen die je ziet”, zegt hij, “zijn enkel en alleen te danken aan Europees geld.” Onder die Europese verpakking is het in zijn ogen nog steeds een zooitje van omkoping en vriendjespolitiek. Sibiu is volgens hem geen uitzondering. Sterker nog, het is juist een voorbeeld van die schone schijn. Viktors geluid is pessimistisch, maar veel Roemenen delen zijn gevoel. “Als je wil weten hoe de kwaliteit van het wegdek in een stad is, hoef je alleen maar naar de kwaliteit van de burgemeester te kijken”, grapt er één.

De Roemenen kiezen in november hun nieuwe president. De centrumlinkse Victor Ponta, nu nog premier, is favoriet. Ook zijn naam is niet vrij van schandalen, waaronder de beschuldiging dat hij grote delen van zijn proefschrift geplagieerd zou hebben. En Klaus Iohannis dan? “Tja, hij bezit ook zes huizen”, zegt Markus op serieuze toon, “maar hij graait altijd nog minder dan de anderen”. Ponta is bovendien niet zijn enige tegenkandidaat. Iohannis heeft de steun van de twee belangrijkste liberale partijen, maar er staat ook een allegaartje aan andere kandidaten klaar om zich in de race te mengen. Vaak zijn het politici van kleine rechtse partijen of hebben ze helemaal geen partij achter zich. “Er is geen serieuze partij met een schoon imago,” zegt socioloog Barbu Mateescu in The Economist. “De beste kans maakt de kandidaat die zich het best weet af te zetten tegen de gevestigde orde”, voorspelt hij.

De eerste ronde voor de presidentsverkiezingen vindt plaats op 2 november. De twee kandidaten met de meeste stemmen nemen het twee weken later nog eens tegen elkaar op. Volgens de peilingen maakt Iohannis een goede kans om die finaleronde te halen, maar zal hij het waarschijnlijk niet kunnen winnen tegen Ponta. Een inhaalrace door de Duits-Roemeense burgemeester is niet onmogelijk, maar ook dan is Roemenië nog niet van de problemen af waar het land mee kampt. Daarvoor is niet alleen een ander gezicht, maar ook een grondige verbetering van het hele politieke systeem nodig. En dat kost tijd. Zo blijft het een vraagteken, ook na de uitslag in november, of het pessimisme van Viktor of het optimisme van Markus gelijk krijgt.