Ook armen profiteren van Marokko’s duurzaamheid

Hoewel het overgrote deel van de Marokkaanse bevolking, 95 procent, is voorzien van energie, bestaat er een kleine groep die te arm is en te afgelegen woont om aangesloten te worden op het elektriciteitsnet. De Marokkaanse overheid en buitenlandse hulporganisaties hebben afgelopen jaren enorme bedragen uitgegeven om deze mensen te helpen.

Rijdend over de ongeasfalteerde paden van het dorpje Ainalkhil in het noorden van het land worden bezoekers verrast door het contrast tussen vervallen huisjes en glimmende zonnepanelen. Bij sommige zie je er zelfs een tank bovenop om water te kunnen verwarmen. 

Een van die huisjes, bestaande uit drie stenen muurtjes en een zeil aan de achterkant, wordt bewoond door een gezin van vier mensen. De man van het gezin is herder en loopt met het vee door de heuvels van het Marokkaanse dorpje Ainalkhil. De vrouw des huizes, klein en traditioneel gekleed, wijst vrolijk de weg in de drie kamers die het onderkomen telt. De woonkamer is zo goed als leeg. Er ligt een  tapijt, wat kussentjes en sinds de komst van het zonnepaneel staat er een tv’tje en hangen er twee spaarlampen. 

“Vroeger was het veel te duur om aan dit soort energie te denken”, vertelt de vrouw terwijl haar zoontje en dochtertje nieuwsgierig achter haar staan te kijken. “Toen haalden we gasflessen om eten te kunnen koken en thee te zetten. Kaarsen zorgden voor het licht. Maar een jaar geleden zijn we een installateur tegengekomen die rekening hield met onze financiële situatie. We betalen nu de komende tien jaar 65 dirham (ongeveer 6,50 euro) in de maand voor ons paneel. Dat is voordeliger en gemakkelijker dan het gedoe met die gasflessen.” 

“Het is mogelijk om dit soort mensen van energie te voorzien, omdat we tegenwoordig wat creatiever zijn in onze financiële constructies”, legt Aharak Abdullah uit. Aharak is directeur van het installatiebedrijf Samia Solair en maakt deel uit van het samenwerkingsverband Resovert. Door deze samenwerking, opgezet door westerse hulporganisaties, kunnen de bedrijven zich financieel meer veroorloven. “Omdat de aanleg van een installatie veel geld kost en de klant pas betaalt als het af is, moest je voorheen geld hebben om het bedrijf draaiende te krijgen. Nu we het wat ruimer hebben, laten sommige installateurs de klant in termijnen betalen.” 

Toch is het gezin niet helemaal tevreden met hun aanwinst. “Helaas gaan deze aanbiedingen gepaard met onbetrouwbare installateurs”, zegt de vrouw, terwijl ze haar rode hoofddoek netjes probeert te doen. “Het komt regelmatig voor dat het paneel kuren vertoont. En de vorige keer dat we contact zochten met de installateur, duurde het weken voordat hij kwam opdagen.”    

Dit gevoel heerst bij meer mensen, blijkt uit een bijeenkomst tussen de directeur van het installatiebedrijfje Samia Solaire, een klant van hem en vrienden van deze klant. Onder het genot van  mierzoete muntthee laait een discussie op in een wegrestaurantje, ergens tussen Meknes en Rabat, over de voor- en nadelen van deze manier van energiegebruik. De klant van Abdullah, een zeer verzorgde zakenman in pak, vertelt dat hij alleen zijn huis durft te voorzien van alternatieve energie omdat hij Aharak goed kent. “Ondanks de expertise die veel installateurs hebben, kun je geen afspraken met ze maken en lichten ze je op met nep-systemen uit China.” De man naast hem voegt eraan toe: “Waarom zou je overstappen op een andere vorm van energie? Op korte termijn is het peperduur en je loopt een risico met deze relatief nieuwe systemen. Als de overheid echt wil stimuleren, moeten ze een fiks belastingvoordeel geven.”   

Er zijn veel Marokkanen die zich moeilijk zonne-energie kunnen veroorloven. Hiervoor zijn projecten opgezet door hulporganisaties en de Marokkaanse overheid. Een kilometer van het huisje in Ainalkhil staat een uitwerking van één van de energieprojecten. Tussen de heuvels, aan het einde van een kronkelig pad, verschijnt een wit schoolgebouw. Het is nieuw, netjes en past totaal niet in het gebied tussen de kuddes schapen, hutjes en akkers die worden omgeploegd door ezels. Op het dak liggen zonnepanelen om accu’s op te laden die vervolgens de tl-lichten en laptops aandrijven. De lokalen zien er steriel uit en doen, op de sommen op het bord na, absoluut niet denken aan een basisschool.   

“Voor de komst van dit gebouw gingen kinderen niet zo vaak naar school”, vertelt Hakim Azizza, leraar wiskunde, Arabisch en Frans. “Zoals je ziet, is dit gebied dun bezaaid met huizen en is het een hele reis om van de ene naar de andere plek te komen. Als een kind twee uur moet lopen of op een ezel moet rijden om een les te volgen, is dat het bijna niet waard. Hierdoor gingen kinderen vaak maar één dag in de week naar school, zodat ze de rest van de week hun familie konden helpen met werken. Bovendien verkeerde de oude school in zeer slechte staat. De enige luxe die we daar hadden was een krijtbord. Nu hebben we licht, warmte, laptops en binnenkort krijgen we een kast vol leerboeken.”  

Ondanks dat het terrein wordt afgeschermd met stalen hekken woont Hakim in de school met zijn familie om de boel in de gaten te houden. Er ligt een vermogen op het dak. De aanleg van de school heeft 460.000 euro gekost. Dit is een investering voor drie basisschoolklassen.   

Marokko is trots op zijn energieprojecten en maakt dit graag openbaar. Afgelopen maart heeft de koning van Marokko, Mohammed VI, een plan aangekondigd dat het land nog verder moet verrijken op het gebied van alternatieve energie. Er wordt negen miljard euro geïnvesteerd in allerlei lagen in de energiebranche. Het geld zal gaan naar onderzoek, liberalisering van de energiemarkt en de bouw van een elektriciteitscentrale. In 2020 moet 42 procent van de energievoorziening groen zijn.    

De problemen die de snelle verandering met zich meebrengt, worden aan de kant geschoven door de overheid. Dr. Berdai, directeur van het centrum voor hernieuwbare energie CDER, maakt zich absoluut geen zorgen over geld en betrouwbaarheid.

“Uiteindelijk zal iedereen financieel geprikkeld worden om alternatieve energie te gebruiken. Marokko heeft een afhankelijkheidsprobleem. 97 procent van de energie wordt geïmporteerd, waardoor andere landen gretig gebruikmaken van de situatie. Energie is nu te duur en zal alleen maar duurder worden naarmate fossiele brandstoffen in hoeveelheid afnemen. Aan de andere kant maken de systemen om duurzame energie op te wekken snelle technologische ontwikkelingen door en wordt aanschaf en onderhoud alleen maar goedkoper. Hierdoor is het een kwestie van tijd voordat groene energie het goedkoopst is en tegen die tijd zijn we er klaar voor.