'Wij willen die oude kleren niet, wij willen echte hulp!'

Elk jaar, in de maanden mei, juni en juli, wordt de hooglandregio Puno, gelegen op vierduizend meter hoogte aan het Titicacameer in Peru, geteisterd door een extreme vrieskou. De lage temperaturen die deze periode kenmerken, zorgen jaarlijks voor een hoog sterftecijfer. Een falende overheid, slechte gezondheidszorg en extreme armoede zorgen ervoor dat het weerbarstige klimaat ook dit jaar weer tientallen doden eist.

In de maand juli alleen al overleden 27 kinderen onder de vijf jaar in de regio Puno aan longontsteking en griep. In 2010 stierven er in totaal 102 kinderen aan dezelfde doodsoorzaak op een populatie van ongeveer 130.000. Door de extreme kou is een groot deel van de arme bevolking in deze regio haar vee en gewassen kwijtgeraakt. Eén van de gedupeerde vrouwen, Luz Marina, schetst gedetailleerd de ernst van de situatie: “Als de vrieskou komt, dan raken we al onze schaapjes en lama’s kwijt. We zijn van hen afhankelijk voor voeding en wol. Door de kou krijgen we ziektes en komt er bloed uit onze handen, voeten en mond.”

Volgens cijfers van het Bureau voor Statistiek en Informatie (INEI) was in 2010 meer dan een kwart van de inwoners van Puno chronisch ondervoed. In tijden van extreme vrieskou maakt dit hen extra vatbaar voor ziektes als griep en infecties aan de luchtwegen. De lemen huizen beschermen hen niet tegen de extreme kou en er is een gebrek aan dekens en warme kleding onder de armste gezinnen.

Noodtoestand

Al vier jaar achtereen riep de overheid de noodtoestand in Puno uit, wat haar verplicht om voedsel, dekens en medicijnen naar het gebied te sturen. In de praktijk brengt deze hulp weinig verbetering.

“Die paar dekens en pillen die ze uitdelen zijn lang niet genoeg om iedereen hier te helpen. Eén deken per familie, terwijl de families op het platteland groot zijn, met tien of elf kinderen. Wat heb je dan aan één deken?”, zegt Luz Marina boos. Met een wrange lach legt ze uit dat ze niet gediend zijn van dit soort nutteloze hulp. “Vanuit Lima sturen ze ons gebruikte kleding, maar die passen we niet eens! De truitjes komen tot ver boven onze navel. Dat noemen ze hulp? Wij willen die oude kleren niet, wij willen echte hulp!”

Het probleem is dat een groot deel van het hulpgeld onderweg ‘kwijtraakt’. “De nationale overheid geeft het geld aan de regionale overheid, die het weer doorgeeft aan de verschillende gemeentes, die het op hun beurt weer verdelen over de leiders van de gemeenschappen. Bij elke schakel gaat er een deel van het geld verloren. Zo blijft alleen een heel klein beetje over voor de slachtoffers”, aldus Luz Marina.

Van kwaad tot erger

Volgens de burgemeester van de stad Puno, Luis Butrón Castillo, speelt ook de grootschalige migratie van Quechua- en Ayamara-indianen van het platteland naar de stad een rol. Castillo: “Op het platteland leven de meesten van de veehouderij. Ze hoeden lama’s en alpaca’s. Tijdens de vrieskou is er geen water en bevriest het gras. Er is dan geen eten voor de dieren en de mensen besluiten om naar de buitenwijken van de stad te verhuizen.” In plaats van een verbetering van de leefsituatie, komen zij in de stad in nog extremere vormen van armoede terecht. “Alles in de stad kost geld, en veel moeders hebben geen vast inkomen. Dat maakt hen de meest kwetsbare groep van de regio”, aldus Castillo.

De meeste slachtoffers van de vrieskou vallen dan ook in de buitenwijken van de steden, zoals Juliaca en Puno. Al zijn de ziekenhuizen hier relatief dichtbij, de migranten maken er zelden gebruik van. Volgens Loreto Barceló, een medewerker van Artsen zonder Grenzen, komt dit doordat de Quechua- en Aymara-migranten zich niet welkom voelen in de hulpvoorzieningen van de overheid. “Ik heb vaak gehoord dat ze warmte missen bij het medisch personeel. Daarnaast spreken de slachtoffers vaak uitsluitend Quechua of Aymara en kunnen ze amper met de medische staf communiceren.”

Bovendien hebben veel migranten niet de economische middelen om hun zieke kinderen naar een dokter te brengen, want ondanks het bestaan van een gratis ziektekostenverzekering voor de allerarmsten, zijn veel inheemse vrouwen hiervan niet op de hoogte.

Samenwerking met Curanderos

Inez Fernandez, een verpleegster in het regionale ziekenhuis in Puno, kaart nog een ander probleem aan. “Vaak proberen vrouwen hun kinderen eerst zelf te genezen met kruidenmengsels. Pas als ze echt heel ziek zijn, komen ze bij ons. Dan is het soms al te laat.” Luz Marina beaamt dit: “We gaan niet zo graag naar de dokter. Keelontsteking genezen we met een gebakken worm met zout. Dan is de hoest snel weg. En voor de griep gebruiken we cassave. Dat laat ons slapen.”

Om sterftegevallen door zelfmedicatie te voorkomen, zoekt Fernandez samenwerking met lokale natuurgenezers, de curanderos. “We zeggen tegen hen dat het goed is dat ze zieken een kruidenmengsel geven, maar dat als ze symptomen van longontsteking herkennen, ze de patiënt snel naar het ziekenhuis moeten sturen.” Daarnaast zet Fernandez voorlichtingscampagnes voor moeders op om hen het belang van medische hulp bij longontsteking duidelijk te maken.

Het probleem is echter dat de medische hulpposten, vijftien in het hele departement Puno, vaak moeilijk bereikbaar zijn en niet beschikken over voldoende personeel. Fernandez: “Soms is er maar één medewerker aanwezig op een medische post. Die moet natuurlijk ook slapen of rusten en kan dan geen patiënten behandelen.” Ook ontbreekt het het medisch personeel aan goede transport- en communicatiemiddelen. “Met een goede fourwheeldrive ambulance en radioapparatuur om mee te communiceren zouden vele levens gered kunnen worden”, aldus Fernandez. “Maar daarvoor krijgen we geen geld van de overheid.”

Nieuwe kansen

Met de komst van de nieuwe president Ollanta Humala, is er weer hoop voor de inwoners van Puno. Tijdens zijn inauguratierede op 28 juli beloofde hij een socialer beleid te voeren, waarin armoedebestrijding in de armste regio’s van het land centraal zal staan.

Luz Marina hoopt dat er in zijn beleid geld vrij gemaakt zal worden om op constructieve wijze het hoge aantal slachtoffers van de vrieskou terug te dringen. “Wat wij nodig hebben zijn goede huizen met een verwarmingssysteem, beter bereikbare medische posten en manieren om in onze eigen inkomsten te kunnen voorzien en niet voor honderd procent afhankelijk te zijn van ons vee.” Tot die tijd zullen de grillen van Moeder Natuur, hoog in de Andes, nog vele levens eisen door oorzaken die met de juiste middelen makkelijk voorkomen hadden kunnen worden.

Dit artikel komt van laruta.nu.