Is de Amsterdam Filmschool geraakt door corona of met opzet geslachtofferd?

Ondanks de coronacrisis gingen er nog nooit zo weinig bedrijven failliet in deze eeuw als in 2020. Het is daarom op zijn minst opvallend dat de Amsterdam Filmschool (AFS) al op 28 april 2020 failliet gaat. De coronamaatregelen gaven volgens het bestuur het laatste zetje aan de particuliere filmopleiding, die al enige tijd in zwaar weer zat. Is de AFS een van de eerste coronaslachtoffers in de cultuursector? Onzin, menen docenten en studenten.

Faillissementen worden in Nederland gezien als een mislukking. Het heeft enorme impact op de ondernemer en zijn klanten. Zoals ook bij de Amsterdam Filmschool het geval is verwijten docenten en studenten het faillissement aan onbehoorlijk bestuur. Bovendien vermoeden zij opzet in het spel. De (voormalig) bestuurders van de AFS gaan schuldenvrij verder nu de AFS doorgaat als faculteit onder de vlag bij de Nederlandse Academie voor Beeldcreatie (NAVB), terwijl docenten met lege handen staan.

Wat niet helpt is dat de curator nog altijd geen conclusie heeft getrokken in het onderzoek naar het faillissement. In twee tussentijdse rapportages meldt hij wel dat er redenen zijn voor nader onderzoek. Iets wat de vermoedens over opzet doet toenemen, maar het is nog geen hard bewijs. Dat er spanning bestaat tussen de docenten en bestuurders van de Amsterdam Filmschool is geen geheim. Al in 2019 berichtte NRC Handelsblad over een angstcultuur binnen de NAVB door rigide leiding en gebrek aan persoonlijke betrokkenheid van het management. Recentelijk schetste ook Follow the Money in een profiel over bestuurder Paul Akkermans, dat hij meer om inkomsten lijkt te geven dan om de docenten.  

Zolang het onderzoek loopt kunnen uitspraken over onrechtmatigheid of faillissementsfraude niet gedaan worden en al was er sprake van fraude, dan is het de vraag of een curator deze conclusie überhaupt formeel vaststelt. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) deed in 2007 onderzoek naar faillissementsfraude. Hieronder werd verstaan: ‘bewuste benadeling van schuldeisers.’  Uit een steekproef bleek dat er bij bijna dertig procent van de faillissementen vermoedens van fraude waren. In zeventig procent van deze gevallen greep de curator niet in, omdat er ‘toch geen middelen meer te halen vielen.’

Een reconstructie van een groot grijs gebied.            

De Amsterdam Filmschool wordt in 2014 opgericht door TXR Ghana Limited onder leiding van Nii Laryea, een Ghanese investeerder. De school biedt een breed aanbod van deeltijdopleidingen en cursussen aan op het gebied van documentaire en film. Vanaf de start van de opleiding verlopen de zaken rommelig. Studenten en docenten klagen over het gebrek aan structuur en communicatie en een slecht bereikbare schoolleiding. Directeuren komen en gaan. De school heeft weinig vast personeel in dienst en werkt voornamelijk met freelancers uit het vakgebied. Onder hen is de school berucht vanwege late uitbetalingen voor geleverde diensten.

In september 2019, na aanhoudende klachten besluit de Amsterdam Filmschool een meerderheidsaandeel van 51 procent van het kapitaal van de AFS over te dragen aan Paul Akkermans en Ludwik Szwajcer, bestuurders van de Nederlandse Academie voor Beeldcreatie (NAVB). Door de ruime kennis en ervaring van Akkermans en Szwajcer in de onderwijswereld en met het internationale netwerk van de Ghanese Laryea zou de school weer financieel stabiel worden is de gedachte.

De jaarverslagen van de AFS, opgevraagd bij de Kamer van Koophandel, laten een wisselend beeld zien. In 2016 staat het eigen vermogen van de AFS diep in de rode cijfers. Het jaarverslag van 2017 ontbreekt. In 2018 stijgt de omzet, maar nemen ook de schulden toe. In 2019 staat de school weer aanzienlijk in negatieve cijfers.

Volgens betrokkenen komt er in 2019, een half jaar voor de NAVB instapt, genoeg geld binnen om het hoofd boven water te houden. Klassen werden zelfs gesplitst vanwege het hoge aantal studenten. De verwachting is dan dat als er vol wordt ingezet op het werven van nog meer nieuwe studenten, de stijgende lijn zich voortzet. Alles staat of valt bij de inschrijvingen van nieuwe studenten. De docenten hebben goede hoop dat de samenwerking met de NAVB tot verbetering zal leiden.

Echter, blijkt in de praktijk dat er niet meer geïnvesteerd wordt. Niet in marketing, niet in de werving van de nodige nieuwe studenten. De school zakt terug van dubbele klassen naar halve klassen die soms maar voor eenderde gevuld waren. De cursussen die hadden moeten starten in februari 2020 worden gecanceld, vanwege een gebrek aan inschrijvingen.

Corona

Eind februari 2020 is de situatie zo erg dat mensen er serieus last van hebben. De uitbetaling van docenten loopt dan ruim drie maanden achter. Een deel van de docenten verenigt zich en belt de nieuwe bestuurder Paul Akkermans over hun zorgen. Ook studenten trekken aan de bel. Meerdere klassen sturen klachtenbrieven naar het nieuwe bestuur over de organisatorische chaos. Een interim-manager wordt aangesteld als dagelijkse leiding om orde op zaken te stellen.

Bovenop deze interne chaos breekt de eerste golf van de coronacrisis uit. Docenten geven aan lessen online te kunnen geven, maar de AFS acht dit niet nodig. Op 15 maart 2020 krijgen studenten te horen dat de lessen worden uitgesteld tot het einde van de maand. Twee dagen later wordt gecommuniceerd dat dit tot 6 april zal zijn. Maar eind maart wordt aangekondigd dat de lessen alsnog online gegeven zullen worden. Echter tasten studenten en docenten begin april nog steeds in het duister over hoe en wanneer de lessen weer beginnen.

De interim-manager die sinds kort is aangesteld om orde op zaken te stellen meldt dat er eerst “logistieke en administratieve zaken moeten worden afgehandeld om helder te krijgen waar de AFS staat en hoe het verder moet”, blijkt uit correspondentie in handen van de redactie. Dit is het eerste officiële signaal dat docenten krijgen over de zorgelijke situatie.

Goede Vrijdag

Dan gaan de zaken ineens snel. Docenten krijgen op Goede Vrijdag, 10 april, ’s avonds per mail een brief waarin staat dat de AFS zijn deuren sluit, omdat uit analyse van de cijfers blijkt dat “de Amsterdam Filmschool financiële tegenslagen veroorzaakt door corona niet kan opvangen”. Op 28 april spreekt de rechtbank officieel het faillissement officieel uit. Het is een grote klap voor studenten en docenten. Studenten staan aan de vooravond van hun eindpresentaties. Docenten blijven achter met openstaande facturen variërend tussen de driehonderd en tienduizend euro.

In het tussentijds faillissementsverslag van de curator noemt Paul Akkermans corona als doorslaggevende oorzaak voor het faillissement. Volgens de bestuurder is er geen vooruitzicht meer op winstgevende exploitatie door de corona-uitbraak, door opschorting van de lessen en doordat buitenlandse studenten niet naar Nederland mochten reizen.

Docenten, die vanwege hun afhankelijkheid van een beperkt aantal Nederlandse opdrachtgevers anoniem willen blijven, vinden het een vreemd verhaal. “Er is gesproken over het binnenhalen van studenten uit het buitenland, maar zover is het nooit gekomen. Wij hebben nooit lesgegeven aan internationale studenten en ook is er naar ons weten nooit actief op de werving hiervan ingezet. Dat dit nu als oorzaak wordt opgevoerd is voor ons ongeloofwaardig.” Akkermans spreekt dit tegen: ‘Er is in 2019 wel degelijk moeite gedaan om nieuwe studenten te werven in binnen- en buitenland.’

Afgetroggeld cursusgeld

Een student die niet bij naam genoemd wil worden bevestigt de lezing van de docenten. “Tijdens mijn opleiding heb ik nooit een internationale student gezien.” Ook hij voelt zich gedupeerd door het faillissement. Vlak voor de sluiting van de school is hem nog tweeduizend euro afhandig gemaakt. “Ik wilde naast film ook de cursus montage volgen. Omdat het om een groot bedrag ging, ruim vijfduizend euro, zou ik begin maart een aanbetaling doen van tweeduizend euro. De cursus zou halverwege maart van start gaan.” Een week voor de cursusaanvang was er nog steeds geen informatie bekend over de lessen. Bij navraag aan de docent montage kreeg de student te horen van de docent dat hij helemaal niets wist van een nog te starten cursus montage. De docent was hier nooit voor gevraagd. Nog geen twee weken later kreeg de student het bericht dat de school failliet was. “Ze hebben mij nog snel tweeduizend euro afgetroggeld voor een cursus waarvan onzeker was of deze überhaupt door zou gaan.”

Het steekt hem dat er zo lichtvaardig met hem is om gegaan. “Voor bestuurders zoals Akkermans is tweeduizend euro misschien niets, maar voor mij was het een flinke investering. Na jaren in de binnenvaart wilde ik mijn leven compleet omgooien. Ik heb hard gespaard voor de opleiding aan de Amsterdam Filmschool. De inschrijving kostte ruim 7200 euro. Dat was best even slikken, dat mag je best van me weten. Ik kom uit een arbeidersmilieu, ben opgegroeid in een volksbuurt in Amsterdam. Dit was voor mij een grote stap. Ik ben inmiddels tienduizend euro lichter en heb nog steeds geen diploma.”

Vooropgezet spel?

Na het faillissement doet de NAVB (als enige partij) een serieus bod op de AFS, inclusief de inboedel, naam en website van de filmschool. De enige andere gegadigde doet een bod van slechts tweehonderd euro. Er wordt door de beeldacademie geprobeerd een aantal docenten over te halen mee te gaan, zonder de achterstallige facturen te willen betalen en tegen een lager uurtarief. Hier is weinig animo voor. Hoewel uit het verslag van de curator valt op te maken dat het studentenbestand nadrukkelijk niet is verkocht aan de NAVB, wordt het adressenbestand gebruikt om de studenten te mailen. Zij ontvangen een aanbod om al betaalde lessen bij de NAVB te gaan volgen. Studenten die zich hebben ingeschreven voor toekomstige modules, maar nog niet hebben betaald, krijgen een aanbieding. De docenten vinden echter dat zij als schuldeisers door deze ‘aanbieding’ worden benadeeld. Het geld dat nog uitstaat komt dan immers bij de NAVB terecht, en wordt niet gebruikt voor uitbetaling van de geleverde diensten van de docenten.

Akkermans geeft namens de NAVB aan dat hij het ‘zeer verdrietig’ vindt dat er een aantal freelance docenten gedupeerd is. Hij snapt de frustratie, maar zegt gezien de omstandigheden zegt hij al blij te zijn met het feit dat het is gelukt om alle studenten van de failliete AFS een passende oplossing te hebben kunnen aanbieden.

Het maakt de docenten boos. Ze voelen zich machteloos. Dat de opleiding niet langer levensvatbaar was gaat er bij hen niet in. “Het lesgeld was al binnen, bovendien heeft de NAVB de lessen binnen twee maanden weer gestart en is er zelfs sprake van uitbreiding van de AFS onder de vlag van de NAVB in Eindhoven. Dat kan allemaal wel blijkbaar.” De docenten vermoeden dat er opzet in het spel is. “Waar ze vanaf moesten, dat was die Ghanese investeerder Laryea. Hij wilde 2,5 miljoen euro hebben voor zijn aandeel. Nu zijn ze voor zo’n 22.000 euro van hem af.”

Argwaan

Wat de argwaan van de docenten verder aanwakkert, is dat in het verslag van de curator de inboedel wordt geschat op een waarde van nul euro. Opvallend, want enkele weken voor het faillissement  gaven docenten nog les in lokalen met computerapparatuur die een geschatte waarde hebben van minstens tienduizend euro. Twee medewerkers (nu beiden werkzaam voor de NAVB) bleken in deze periode de studenten aangespoord te hebben geleende AFS-apparatuur terug te brengen naar de NAVB, waardoor het erop lijkt dat de NAVB bewust vlak voor faillissement alle apparatuur bij zichzelf heeft ondergebracht. In reactie naar de docenten geeft de curator aan dat de bedrijfsmiddelen door een taxateur zijn getaxeerd en dat de waardes bewust niet in het verslag opgenomen, omdat hij deze voor de hoogste prijs wil verkopen. Zodra de bedrijfsmiddelen daadwerkelijk worden verkocht zal dit in het faillissementsverslag worden opgenomen. Er zijn 25 opkopers benaderd. Om welke bedrijfsmiddelen dit precies gaat is niet bekend. Op dit moment valt er voor de schuldeisers weinig te halen.

De enige manier om nog kans te maken op uitbetaling is wanneer blijkt dat het faillissement onrechtmatig is. Bijvoorbeeld wanneer er sprake is onbehoorlijk bestuur, van persoonlijk belang of samenspanning met een schuldeiser. In dit geval kan de bestuurder (hoofdelijk) aansprakelijk gesteld worden. De dubbele pet van de Akkermans als bestuurder van zowel de failliete AFS als van de nieuwe eigenaar NAVB riekt volgens de docenten naar belangenverstrengeling. Bestuurder Akkermans geeft aan dit een zeer pijnlijke insinuatie te vinden. “Wij betreuren het faillissement ten zeerste.”

De curator geeft aan zowel de oorzaak als rechtmatigheid van het faillissement nog in onderzoek te hebben. Op de vraag wanneer dat onderzoek wordt afgerond geeft hij geen antwoord. In de praktijk kan dit nog jaren duren.

* De geïnterviewde betrokkenen blijven graag anoniem. Namen en contactgegevens zijn bekend bij de redactie.