Schiphol wake: een blik op Fort Nederland 

Dat 'Fort Europa' dichte buitengrenzen heeft, is onder veel mensen bekend. Vaak bestaat er een beeld over de bootjes vol kwetsbare migranten die vanuit Noord-Afrika Europa hopen te bereiken. FRONTEX is bekend als de grensbewaker van de EU, die als geen ander werkt om illegale migranten buiten te houden. Maar 'Fort Nederland' is voor velen een nog onbekende term. Een zogenaamde Schiphol-wake geeft de mogelijkheid om kennis te maken met deze kant van Nederland.

Schiphol-wakes zijn ontmoetingen die bedoeld zijn om te 'bezinnen, herdenken en veranderen' en vinden plaats direct achter het 'ijzeren gordijn' dat detentiecentrum Oost van de rest van Nederland scheidt. De wakes worden georganiseerd door Initiatiefgroep Schiphol en zijn gericht op bewustwording van de realiteit aan de andere kant van het lange, ijzeren hek. De vrijwillige organisatie zet zich in voor de mensen aan de andere kant: geen criminelen, maar gewone mensen die naar Nederland zijn gekomen. Alleen zonder de juiste papieren. Ze worden onbepaalde tijd vastgezet in de gevangenis, zonder een voet in Nederland te kunnen zetten. De organisatie meent dat vooral de 'onbepaalde tijd' het voor vele gevangenen een erg hopeloze situatie maakt. Sommigen zitten al maanden vast en hebben geen idee wanneer daar verandering in komt. Ze vallen zogezegd door de scheuren van het Nederlandse migratie systeem, niet wetend of ze mogen blijven of terug worden gestuurd.

Jaarlijks worden er rond 22.000 migranten opgesloten in de detentiecentra in Nederland, zo blijkt uit onderzoek van de Universiteit van Tilburg in 2006. Het onderzoek laat zien dat Nederland het snelst van alle Europese landen buitenlanders zonder papieren opsluit. In vrijwel alle Europese landen wordt deze groep slechter behandeld dan 'gewone gevangenen', aldus het rapport.

Begin maart vond er een wake plaats voor de hekken van detentiecentrum Oost bij Schiphol, waar drie Amsterdamse kerken bij betrokken waren. De groep, bestaande uit ongeveer vijftig voornamelijk jonge personen, was grotendeels nieuw met het idee van een wake en voor de meeste van hen was het een eerste ontmoeting met Fort Nederland. De groep was zichtbaar aangeslagen door het directe contact met de gevangenen achter het hek: ze zwaaiden en riepen over en weer als teken van solidariteit.

Volgens de Initiatiefgroep zijn het niet alleen de bureaucratische onzekerheden waartegen geprotesteerd wordt. Ook de behandeling van de gevangenen is aanleiding voor de wakes; vaak worden zij als criminelen behandeld, wat zorgt voor woede en wanhoop in de cellen. Ook heerst er een depressieve en onzekere sfeer, omdat dit werkelijk het laatste is dat de migranten hadden verwacht bij aankomst in een “westers land dat altijd een mond vol heeft van mensenrechten”, aldus beschreven in een verklaring van de organisatie.

Tijdens de wake, die dit keer een religieus karakter heeft, omdat deze georganiseerd is door een samenwerking tussen drie Amsterdamse kerkgemeenschappen, wordt er tijd genomen om bij de feiten stil te staan door middel van muziek, gebed en een korte toespraak door journalist Ludo Hekman. Een ex-gevangene krijgt het woord, hij vertelt hoeveel steun hij had ondervonden van de gevangenis-bezoeken die vrijwilligers van de Initiatiefgroep destijds brachten. Deze lichte vorm van hoop aan de Nederlandse kant van het hek wordt aangevuld door presentaties van verschillende instanties die zich inzetten voor het lot van illegale migranten, zowel in de gevangenis zelf als in het verlenen van assistentie en vriendschap in het dagelijks leven.

Er worden op meerdere plekken in Nederland wakes georganiseerd. Een voorbeeld hiervan is het detentiecentrum van Kamp Zeist, waar ook maandelijks mensen samenkomen om zich in te zetten voor de belangen van de vluchtelingen. Een wake bijwonen geeft, zoals de jonge deelnemers vertellen, “Een zekere hoop aan de grauwe realiteit die ons vanachter het hek aanstaart.”

Dat illegale migratie een onderwerp is waar in toenemende mate weer aandacht aan wordt geschonken, blijkt ook wel uit het feit dat er verschillende evenementen en festivals worden georganiseerd die zich specifiek op deze problematiek richten. Een voorbeeld is het Vreemdland Festival dat onlangs werd gehouden in Amsterdam, waar jonge mensen de kans kregen persoonlijk met migranten te spreken en door middel van workshops, muziek en discussie kennis te maken met de harde realiteit waar de vluchtelingen mee te maken hebben in Nederland.